Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиядағы бұрынғы муниципалитет, Вест-Агдердегі бұрынғы муниципалитет.
Former municipality in Vest Agder, Norway
the former municipality in Norway
Мандал – Норвегиядағы бұрынғы Вест-Агдер округінің муниципалитеті. Ол Сёрлант аймағының дәстүрлі бөлігінде орналасқан. Муниципалитет 1964 жылдан бастап 2020 жылдың 1 қаңтарына дейін болды, содан кейін Мандал, Линдсеснес және Марнардал муниципалитеттері біріктіріліп, қазіргі Агдер округіндегі жаңа, ірі Линдсеснес муниципалитеті құрылды. Мандал Норвегияның ең оңтүстік муниципалитеті болды, ал Пысен аралы Норвегияның ең оңтүстік нүктесі саналады. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Мандал қаласы. Мандал қаласы, жақын орналасқан Кристиансанд қаласынан кейін, бұрынғы Вест-Агдер округіндегі екінші ең ірі қала және Sørlandet/Agder аймағындағы төртінші ең ірі қала болып табылады. Мандал қаласынан басқа, муниципалитетке Бикьернен, Скьебштад, Сонум-Лундевик, Скогсфьорд-Хесланд, Кроссен, Харкмарк, Скинснес-Име және Трегде-Скьернёй ауылдары да кіреді. 2020 жылы таратылған кезде, муниципалитет Норвегиядағы 422 муниципалитет ішінде ауданы бойынша 321-ші орында тұрды. Мандал Норвегиядағы халық саны бойынша 77-ші орында, оның халқы 15 600 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы он жылда халқы 9,9%-ға өсті. Мандальселва өзені – қаланың сыртынан өтетін, лосось балыққа толы өзен. Мандалда Норвегияның оңтүстік жағалауына тән, ақ боялған көптеген кішкентай ағаш үйлер бар. Еуропалық E39 тас жолы Кристиансанд пен Ставангерді байланыстырады және Мандал арқылы өтеді. Кристиансандтан Еуропаға ұшақ және паром рейстері бар.
Mandal is a former municipality in the old Vest Agder county, Norway. It was located in the traditional district of Sørlandet. The municipality existed from 1964 until 1 January 2020 when the municipalities of Mandal, Lindesnes, and Marnardal were merged to form a new, larger municipality of Lindesnes in what is now Agder county. Mandal was the southernmost municipality in all of Norway, with the tiny skerry of Pysen being the southernmost point of land in Norway. The administrative centre of the municipality is the town of Mandal. The town of Mandal was the second largest town by population in the old Vest Agder county after the nearby town of Kristiansand and it is also the fourth largest city in all of the Sørlandet/Agder region. Besides the town of Mandal, the municipality also includes the villages of Bykjernen, Skjebstad, Sånum Lundevik, Skogsfjord Hesland, Krossen, Harkmark, Skinsnes Ime, and Tregde Skjernøy. At the time of its dissolution in 2020, the municipality is the 321st largest by area out of the 422 municipalities in Norway. Mandal is the 77th most populous municipality in Norway with a population of 15,600. The municipality's population density is and its population has increased by 9.9% over the last decade. The river Mandalselva is a salmon river that flows through the municipality with its river mouth just outside the town. Mandal has many small, white painted wooden houses, which is typical of towns at the South Coast of Norway (Sørlandet). The European route E39 highway connecting Kristiansand and Stavanger is the main road through Mandal. There are connecting airplane flights and ferries to Europe from Kristiansand.
Жалпы ақпарат
Мандал қаласы 1838 жылдың 1 қаңтарында (formannskapsdistrikt заңы) ладестед муниципалитеті ретінде құрылды. 1921 жылдың 1 шілдесінде Мандал қаласына жақын орналасқан Халсе ог Харкмарк муниципалитетінің (халық саны: 221) бір бөлігі қаламен біріктірілді. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысының нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1964 жылдың 1 қаңтарында Мандал қаласы (халық саны: 5,446) Халсе ог Харкмарк (халық саны: 3,676) және Холум (халық саны: 1,127) ауылдық муниципалитеттерімен біріктіріліп, жаңа, ірі Мандал муниципалитеті құрылды. 1965 жылдың 1 қаңтарында Мандалдың Свалемирен деп аталатын қоныссыз аумағы көршілес Согне муниципалитетіне берілді. 2020 жылдың 1 қаңтарында Мандал, Марнардал және Линдеснес муниципалитеттері бірігіп, Линдеснес деп аталатын бір үлкен муниципалитет құралады, оның әкімшілік орталығы Мандал қаласы болады.
The town of Mandal was established as a ladested municipality on 1 January 1838 (see formannskapsdistrikt law). On 1 July 1921, a part of the neighboring municipality of Halse og Harkmark (population: 221) that was next to the town of Mandal was merged with the town. During the 1960s, there were many municipal mergers across Norway due to the work of the Schei Committee. On 1 January 1964, the town of Mandal (population: 5,446) was merged with the rural municipalities of Halse og Harkmark (population: 3,676) and Holum (population: 1,127) to form a new, large municipality of Mandal. On 1 January 1965, an unpopulated area of Mandal called Svalemyren was transferred to the neighboring municipality of Søgne. On 1 January 2020, the three neighboring municipalities of Mandal, Marnardal, and Lindesnes will be merged into one large municipality called Lindesnes with its administrative centre being the town of Mandal.
Атауы
Муниципалитет Мандал қаласының атымен аталады, ал Мандал қаласы өз кезегінде орналасқан Мандален өзенінің аңғарының атымен аталған. Атының бірінші бөлігі – қазір Мандальселва деп аталатын Мрн өзені атауының иелік жалғауы. Бұл ежелгі өзен атының мағынасы нақты белгісіз, бірақ ол "теңіз" дегенді білдіретін marr сөзінен туындаған болуы мүмкін. Соңғы бөлігі – "долина" немесе "сай" дегенді білдіретін dalr сөзі. 1653 жылға дейін Мандал қаласы Vesterrisør (яғни "батыс Рисор") деп аталған. Бұл атау бастапқыда қаланың сыртындағы Рисоя аралына сілтеме жасады, ал 16 ғасырда оны Østerrisør қаласынан (яғни "шығыс Рисор") ажырату үшін алғашқы бөлігі қосылды, ол қазір жай ғана Рисор деп аталады.
The municipality is named after the town of Mandal , which in turn is named after the Mandalen river valley in which it is located. The first element is the genitive case of the river name Mǫrn which is now called Mandalselva. The meaning of this old river name is uncertain, but it may be derived from the word marr which means "sea". The last element is dalr which means "valley" or "dale". Prior to 1653, the town of Mandal was named Vesterrisør (meaning "western Risør"). The name was originally referring to the island Risøya outside the town, and the first element was added in the 16th century to distinguish it from the town of Østerrisør (meaning "eastern Risør"), which is now simply called Risør.
Елтаңба
Мандал қаласы құрылғаннан кейін 1921 жылдың 2 шілдесінде қабылданған герб, муниципалитет таратылған 2020 жылдың 1 қаңтарына дейін қолданыста болды. Ресми сипаттамасы: "Көк түсті өрісте үш күміс шағала" (I blått tre hvite lakser, 1 1 1). Бұл гербтің көк түсті фонға және көлденеңінен және тігінен орналасқан үш шағаладан тұратын бейнесі бар екенін білдіреді. Шағалалар күміс түсті, яғни әдетте ақ түспен бейнеленеді, бірақ егер герб металдан жасалса, күміс қолданылады. Көк түс пен шағала Мандальсельва өзеніндегі шағала балық аулаудың маңыздылығын көрсетеді. Мандал Норвегияның оңтүстігіндегі шағаланың көптеп кездесетін муниципалитеттерінің бірі болғандықтан, шағала балық аулау осы аймалдың экономикалық дамуында және оңтүстік Норвегиямен саудасында маңызды рөл атқарды. Муниципалитет әдетте гербтің үстіне қалалық тәж қосып, Мандал қаласын қамтығандығын көрсететін. Гербті Hallvard Trætteberg жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербтің дизайнымен бірдей.
The coat of arms was granted on 2 July 1921, just after Mandal became a town, and it was in use until 1 January 2020 when the municipality was dissolved. The official blazon is "Azure, three salmon naiant argent" (I blått tre hvite lakser, 1 1 1). This means the arms have a blue field (background) and the charge is three salmon shown swimming horizontally and stacked vertically. The salmon have a tincture of argent which means they are commonly colored white, but if the arms are made out of metal, then silver is used. The blue color in the field and the salmon were chosen to symbolize the importance of salmon fishing on the river Mandalselva. Mandal is the southernmost municipality in Norway that has a large salmon population, so therefore, salmon fishing also played a major role in the economic development of the village and its trade with the rest of southern Norway. The municipality usually added a mural crown to the top of the arms to show that the municipality included the town of Mandal. The arms were designed by Hallvard Trætteberg. The municipal flag has the same design as the coat of arms.
Үкімет
Бұл муниципалитет бар болған кезде бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге арналған қызметтер, жұмыссыздыққа байланысты көмек, әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму және қалалық жолдарға жауапты болды. Муниципалитет өміршең болған кезеңде, оны тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңес басқарды. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалды. Муниципалитет Кристиансан аудандық соты мен Агдер апелляциялық сотының қарауында болды.
While it existed, this municipality was responsible for primary education (through 10th grade), outpatient health services, senior citizen services, unemployment, social services, zoning, economic development, and municipal roads. During its existence, this municipality was governed by a municipal council of directly elected representatives. The mayor was indirectly elected by a vote of the municipal council. The municipality was under the jurisdiction of the Kristiansand District Court and the Agder Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Мандалдың муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 35 өкілден тұрды, олар төрт жылдық мерзімге сайланды. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің тарихи құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Mandal was made up of 35 representatives that were elected to four year terms. The tables below show the historical composition of the council by political party.
География
Мандал оңтүстікте Солтүстік теңізімен, батыста және солтүстік-батыста Линдеснес муниципалитетімен, солтүстікте Марнардал муниципалитетімен, ал шығыста Согне муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитет құрамына жағалау бойында орналасқан көптеген аралдар мен шкерлер кіреді, олардың ішінде Хилле, Писсен, Скьернёй және Скогсой аралдары бар. Хатолмен мен Ривинген маяктары Маннефьорденнің екі жағын көрсетеді, ол солтүстікке Мандал қаласына қарай жетеді. Муниципалитеттің басым бөлігі Мандальльва өзені бойымен созылған оңтүстік Мандален аңғарында орналасқан.
Mandal bordered the North Sea to the south, the municipality of Lindesnes to the west and northwest, the municipality of Marnardal to the north, and the municipality of Søgne to the east. The municipality included many islands and skerries along the coast including Hille, Pysen, Skjernøy, and Skogsøy. The Hatholmen Lighthouse and Ryvingen Lighthouse marked the sides of the Mannefjorden which leads north into the town of Mandal. The majority of the municipality was located in the southern Mandalen valley which follows the river Mandalselva.
Климат
Мандалдың климаты мұхиттық (Cfb) болған, қысқа, салқын жаздары және ұзақ, қоңыржай суық әрі ылғалды қыстары бар.
Mandal had an oceanic climate (Cfb) with short, cool summers and long, moderately cold and wet winters.
Көрікті жерлер
Мандал – жазғы ауа райының жұмсақ әрі сергітетін, демалысқа өте танымал курорт. Қаланың төңірегін қоршаған ұзын жағажайларымен әйгілі. Sjøsanden (Теңіз құмы) – қала орталығынан сыртта шамамен бір километрге созылған ең танымал жағажай. Норвегияның ең танымал жағалауларының бірі ретінде жиі бағаланады. Қала орталығы ескі, ақ, ағаш үйлердің әдемі шоғырлануымен және одан өтетін Мандальселва өзенімен танымал. Тағы бір тартымдылығы – қаланың шіркеуі: Мандал шіркеуі. Бұл Норвегиядағы ең ірі ағаш шіркеу, 1800 орынға арналған және алтарьдың артындағы қабырғада орналасқан мінбарға ие. Сондай-ақ, кітапхана, өнер галереясы, кинотеатр, концерт залы және театр 2012 жылы салынған Buen kulturhus (мәдениет үйі) ішінде орналасқан. Суретшілер Густав Вигеланд, Адольф Тидеманд, Амальдус Нильсен және Олаф Исааксеннің барлығы Мандал қаласынан шыққан, сондықтан қала кейде "Ұлы суретшілердің кішкентай қаласы" деп аталады. Мандалдың Сэнум Лундевик аймағындағы Хогганвик 2009 жылы Хогганвик рун тасының табылған жері болып табылады.
Mandal is a very popular holiday resort, with its mild and refreshing summer climate. It is famous for its long stretching beaches surrounding the town. Sjøsanden (The Sea Sand) is the most famous beach, as it stretches for almost a kilometre just outside the town centre. It is frequently ranked as one of Norway's most popular beaches. The city center is known for its charming concentration of old, white, wooden houses and the Mandalselva river running through it. Another attraction is the city's church: Mandal Church. It is the largest wooden church in Norway, with 1,800 seats and a pulpit on the wall behind the altar. Also, the library, art gallery, cinema, concert hall, and theater is located in the Buen kulturhus (culture house) which was built in 2012. The artists Gustav Vigeland, Adolph Tidemand, Amaldus Nielsen, and Olaf Isaachsen are all from Mandal, so the town is sometimes called "The Little Town with the Great Artists". Hogganvik, in the Sånum Lundevik area of Mandal, is the site of discovery of the Hogganvik runestone in 2009.
Экономика
Мандал кеме жасау және инженерлік өнеркәсіптерімен танымал. Бұрын теңіз саудасы да өркендеген, өйткені Гизмерёядағы Кельвеннің табиғи порты пайдаланылған. Норвегияда және шетелде кемелер мен теңіз жабдықтарын қамтамасыз ететін ірі кемежайлар – Скогфьордендегі Westermoen Hydrofoil және Båtservice кемежайлары, кейін Umoe Mandal. Сонымен қатар, тоқыма өнеркәсібі де маңызды болды, бірнеше өндіріс компанияларында ең көп дегенде 200-300 адам жұмыс істеген. Мандал тамыз айының екінші жексенбісінде өтетін жыл сайынғы Shellfish фестивалімен (Skalldyrfestivalen) де әйгілі, онда көптеген адамдар Норвегия теңіз өнімдерін жеу үшін қала орталығына жиналады.
Mandal is famous for its shipbuilding and engineering industries. There was much trade in sailing ships, where the natural harbor of Kleven at Gismerøya was used. Large yard providing ships and marine equipment in Norway and abroad are Westermoen Hydrofoil and Båtservice yard at Skogfjorden, the later Umoe Mandal. Moreover, the textile industry has been substantial, with several manufacturing companies that had at most 200 300 employees. Mandal is also famous for its annual Shellfish festival (Skalldyrfestivalen) the second weekend of August when many people gather in downtown to eat Norwegian seafood.