Кіріспе
Тёнсберг қаласы Тёнсберг муниципалитеті аумағында орналасқан қала. Тёнсберг, тарихи түрде Тунсберг деп аталған, Норвегиядағы ең көне қала саналады және 9 ғасырда құрылған. Снорри Стурлусон Харальд Харфагредің сагасында (шамамен 1220 жылы жазылған) Хафрсфьорд шайқасынан бұрын осы қала туралы айтады. Тарихшылар бұл шайқасты дәстүрлі түрде 872 жылға жатқызады, демек қала 871 жылға дейін болған. Бұл мерзімдеме Аре Фродедің "Íslendingabók" кітабына сүйенеді. Осы деректерге сүйенсек, Тёнсберг 1871 жылы 1000 жылдығын, ал 1971 жылы 1100 жылдығын тойлады. Археологиялық қазбалар 8 ғасырдың соңында Тёнсбергте шаруашылық орны бар екенін растайды, ол 9 ғасырдың басында қалаға айналған болуы мүмкін. Тёнсберг қаласы 1838 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде құрылды (formannskapsdistrikt заңына сәйкес). 1988 жылдың 1 қаңтарында Семи ауылдық муниципалитеті Тёнсберг қаласымен біріктіріліп, осылайша Тёнсберг муниципалитетінің аумағы кеңейді. 2020 жылдың 1 қаңтарында көршілес Ре муниципалитеті Тёнсбергке қосылды.
Tønsberg , historically Tunsberg, is a city
Tønsberg is generally regarded as the oldest city in Norway, founded in the 9th century. Snorri Sturluson mentions the town in Harald Hårfagre's saga (written around 1220) before the battle at Hafrsfjord, which historians have traditionally dated to the year 872, therefore the town was in existence by 871 at the latest. This dating is again based on Are Frode's book, Íslendingabók. Using this information, Tønsberg celebrated its one thousandth anniversary in 1871 and its 1100th anniversary in 1971. Archaeological findings confirm that there was a farm settlement in Tønsberg at the end of the 8th century, which likely developed into a town during the early 9th century. The city of Tønsberg was established as a municipality on 1 January 1838 (see formannskapsdistrikt law). The rural Sem Municipality was merged with the city of Tønsberg on 1 January 1988, creating a much larger Tønsberg Municipality. The neighboring Re Municipality was merged into Tønsberg on 1 January 2020.
Елтаңба
Көп уақыт бойы қалада ресми елтаңба болмаған, оның орнына 1349 жылға дейінгі ескі ортағасырлық мөр пайдаланылған. Көк және ақ түсті дөңгелек мөрде тау үстіндегі қабырғамен қоршалған Тенсберг бекінісі бейнеленген, ал бекіністің алдында теңіздегі ұзын кеме көрсетілген. Мөрдің шетіне латын тілінде "SIGILLVM BVRGENSIVM D'TVNESBER" деген сөздер жазылған, оның мағынасы "Бұл Тунсбергтің мөрі". Бұл мөр 2020 жылға дейін Тюнсберг муниципалитетінің мөрі ретінде де қолданылды.
Викингтер дәуірі
Тёнсберг – Норвегияның ең көне қаласы, 9 ғасырда Харальд Фэрхейр құрған. Бұл қала сонымен қатар Норвегияның ежелгі астанасы болған. Қала туралы алғашқы жазба 1130 жылы замандас жазушының еңбегінде кездеседі. Снорри Стурлусонның сөзіне қарағанда, Тёнсберг 871 жылы болған Хафрсфьорд шайқасынан бұрын салынған. Аталмыш шайқастың күні әлі де даулы, қазіргі тарихшылардың көпшілігі оның 900 жылға жақын уақытта өткенін айтады. Егер шайқас 871 жылы болған болса, Тёнсберг – қазіргі скандинавиялық қалалардың ең көнелерінің бірі саналады. Осыған орай, 1871 жылы қаланың 1000 жылдығы, ал 1971 жылы 1100 жылдығы тойланды. 1987-1988 жылдары монастырь қираған жерде жүргізілген археологиялық қазбалар бірнеше викингтердің қабірлерін тапты, бұл бастапқы қоныстың ертерек мерзімде пайда болғанын растады. Король немесе оның өкілі ежелгі патша сарайында, қазіргі Жарлсберг имендігінде (Jarlsberg Hovedgård) және Хаугар шаруашылығында (ескі норвег тіліндегі «хаугр» сөзі «төбе» немесе «қорған» деген мағынаны білдіреді) тұратын, осы шаруашылық Тёнсбергтің туған жері деп есептеледі. Хаугар Хаугатингтің орны болды, ол Вестфолд аймағының және Норвегияда корольдік жарлықтарды жариялау үшін екінші маңызды орын еді. Бұл жер, шамасы, викинг дәуіріндегі екі қорғанға аталған, олар король Харальд I-нің екі ұлымен байланысты: Вестфолдты билеген Олаф Харальдссон Гейрстадальф және оның жартылай інісі, Тронхейм королі Сигрод Харальдссон. Екеуі де Хаугарда жартылай інісі Эрик Қандымен шайқаста қаза тапқан және сол жерге бірге жерленген деп саналады. Қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан Slottsfjellet (Қала тауы) жақын маңайдағы бекініс ретінде табиғи қорғаныс құрылысын жасады. 12 ғасырдағы азамат соғысы кезінде Баглерлер оны нығайтқан. Біркебейндер 1201 жылдың қысында 20 апта бойы оны қоршап тұрды, содан кейін Баглерлер қарсылық көрсетуді тоқтатты. 13 ғасырда король Хакон Хаконсон Тёнсбергте қамал салды – Тёнсберг қамалы. Қала 1536 жылы өрттен қирады, бірақ Тёнсберг Норвегиядағы ең маңызды порты болып қала берді. Шотландия королі VI Джеймс Дания королевасы Аннамен Ослода кездесуге бара жатып Тёнсбергте тоқтады, ал Дэвид Линдсей 1589 жылдың 16 қарашасында уағыз айтты. Бұл оқиға шіркеудегі суреттелген жазуда қалдырылған, ол қазір мұражайда сақталуда.
Киттер аулау дәуірі
Қазіргі заманғы киіз аулау индустриясының орталығы Тёнсберг және көршілес Сандефьорд және Ларвик қалаларында шоғырландырылған, олардың барлығы Норвегиядағы киіз аулаудың басты қалалары болды. Сандефьордтан келген кит аулаушылар Фарер аралдарында алғашқы кит аулау стансасын құрған, ал Тёнсбергтен келген кит аулаушылар Исландия мен Гебрид аралдарында киіз аулауды бастады. Тёнсберг "қазіргі заманғы киіз аулаудың алғашқы ошағы" деп аталады. Антарктидаға алғашқы киіз аулау сапарын инженер Хенрик Хенриксен жетекшілік етті. Хенрик Йохан Булл – қаладан шыққан тағы бір белгілі кит аулаушы, ол Антарктидаға жасаған экспедицияларымен танымал болды. Булл Австралиядан Тёнсбергке қазіргі заманғы киіз аулау индустриясының негізін қалаушы ретінде танылған жергілікті кит аулаушы Свенд Фойннан білім алу үшін келді. Қаланың ең танымал тұрғындарының бірі – Свенд Фойн 1847 жылы Арктикаға экспедиция ұйымдастырды, нәтижесінде 6000 мың теңіз түлкісі ауланды. Көп ұзамай Тёнсберг портында үлкен теңіз кемелерінің флоты орналасты, ал теңіз түлкісі аулау индустриясы 1849 жылы Ұлыбританияның теңіз саудасы заңдары күштен шығарылғаннан кейін одан әрі дамыды. Аңшылар теңіз түлкілерін Солтүстік Мұзды мұхитында жоғалуға жеткізді, сондықтан 1870 жылдары бөтелке мұрынды киттерге көшті. Норвегия 1883 жылға дейін Еуропалық киіз аулауда монополияны сақтап тұрды, бұл басты нарықта Свенд Фойнның киіз аулау техникалары мен өнертабыстарына патенттік құқықтарының арқасында мүмкін болды. Арктикада аң аурудың шектен шығуы кит аулаушыларды Антарктидаға жетеледі. 20 ғасырдың басында Тёнсберг киіз аулау индустриясындағы басымдығын көршілес Сандефьорд қаласына жоғалтты. Тёнсбергтің оңтүстік-батысында орналасқан Сандефьорд кейінірек әлемдегі киіз аулау астанасы ретінде танылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыста Норвегияны неміс әскерлері басып алған кезде, Тёнсбергке жақын жерде Берг концлагері салынды. 1948 жылы Тёнсберг, Тёнсберг кафедралық соборында орналасқан Тунсберг епархиясының (Tunsberg bispedømme) кафедралық қаласы атанды. Бұл епархия Бускеруд және Вестфолд округтері Осло епархиясынан бөлініп шыққанда құрылды.
География
Тенсберг – Ослофьордтың батыс жағалауындағы Вестфолд округінің оңтүстік-шығысында орналасқан қала. Тенсберг Фэрдерден солтүстікке, Хортеннен оңтүстікке және Сандефьордтан солтүстік-шығысқа қарай жатыр. Халық саны бойынша Норвегиядағы тоғызыншы ірі қала. Тенсберг қаласының ең биік нүктесі – қаланың солтүстік жағындағы биік Фродесен төбесі.
Спорт
FK Tønsberg – Тонсберг қаласының басты футбол командасы, 2017 жылдан бері 2. divisjon лигасында ойнап келеді. Tønsberg Vikings – жергілікті хоккей командасы, ойындарын Тонсберг Ишхолл мұз сарайында өткізеді. Бұл клуб 2014 жылға дейін GET лигасында өнер көрсетті. Майер Арена Тонсберг – Тонсберг Ишхолл мұз сарайының жанында орналасқан ашық мұз айдыны, ол коньки тебуге және жылдам коньки спортына пайдаланылады. Бұрын мұнда мотоциклдердің жылдамдық жарысы өткізілген, 1950 жылы Норвегия чемпионаты осы аренада болған. Тонсберг қаласы 2014-2018 жылдары UIM F2 әлем чемпионатының кезеңін қабылдады.