Кіріспе

Тронделаг муниципалитеті, Норвегия. Тронделаг муниципалитеті, Норвегия.

Стейнкьер – Норвегияның Тронделаг округіндегі муниципалитет. Ол Инхерад аймағының құрамына кіреді. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Стейнкьер қаласы, ол Тронхеймс-фьордтың ішкі бөлігінде орналасқан. Қала сонымен қатар Тронделаг округінің де әкімшілік орталығы болып табылады. Стейнкьердегі басқа да елді мекендерге: Огндал, Хиллбруа, Гаулстад, Бейтстад, Бартнес, Велламелен, Стод, Бинде, Суннан, Бяфоссен, Фёллинг, Квам, Леркехауг, Мэрэ, Спарбу, Вассаунет, Векре, Мальм, Фоллафосс, Села және Веррастранда кіреді. Муниципалитет Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде ауданы бойынша 31-ші орында тұр. Стейнкьер Норвегиядағы халық саны бойынша 53-ші орында, оның халқы 23 955 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халық саны 1,1%-ға азайған.

Жалпы ақпарат

1857 жылы Штод муниципалитетіне қарасты Штинкер ауылы кёпстад (қала) деп жарияланды, содан кейін 1858 жылғы 23 қаңтарда ол Штодтан бөлініп, жеке муниципалитет құрды. Штенкьердің алғашқы халқы 1150 адамды құрады. Уақыт өте келе, қала өскен сайын, көршілес муниципалитеттерден жерлер қосылды. Бұл 1902 жылғы 1 қаңтарда көршілес Огндал муниципалитетінен Штенкьердің болашақ дамуы үшін халқы жоқ аймақтың алынуымен басталды. Содан кейін 1941 жылы Огндалдан бір аймақ алынып, Штенкьерге қосылды. Тағы да, 1948 жылы Огндалдан бір аймақ (халық саны: 78) және Эгге муниципалитетінен тағы бір аймақ (халық саны: 70) берілді. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысының нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1964 жылғы 1 қаңтарда үлкен бірігу орын алды: көршілес муниципалитеттер Бейтстад (халық саны: 2563), Эгге (халық саны: 3476), Квам (халық саны: 1245), Огндал (халық саны: 2678), Спарбу (халық саны: 4027) және Стод (халық саны: 1268) барлығы Штенкьер қаласымен (халық саны: 4325) бірігіп, жаңа Штенкьер муниципалитетін құрды. 2018 жылғы 1 қаңтарда муниципалитет бұрынғы Норд Тронделаг округінің қалған бөлігімен бірігіп, жаңа құрылған Тронделаг округіне қосылды. 2020 жылғы 1 қаңтарда Штенкьер муниципалитеті мен көршілес Верран муниципалитеті бірігіп, жаңа, ірі Штенкьер муниципалитеті құрылды.

Топонимика

Муниципалитет (бастапқыда қала) ескі Steinkjer фермасының орнында қала салынғандықтан, осы ферманың атымен аталыпты. Бірінші элементі – steinn (m), ол "тас" немесе "құмтас" дегенді білдіреді. Екінші элементі – ker (n), ол "балық ұстауға арналған тосқауыл" немесе "құрал" мағынасын береді.

Елтаңба

Қазіргі герб 2018 жылдың қазан айында Steinkjer және Verran муниципалитеттерінің бірігуінен кейін 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданылуы үшін бекітілді (бұл гербтер бұрын 1987 жылдан 2019 жылға дейін Verran муниципалитетінің гербі болған). Ресми сипаттамасы – "Көк түсті өрісте, тікбұрышты және жоғарғы желкені бар күміс қайық" (I blått en sølv båt med råseil og toppseil). Бұл гербтің көк түсті фондық өрісі және айырық белгісі – тікбұрышты және жоғарғы желкені бар Веранжект (қайық). Қайықтың күміс түсі бар, яғни ол әдетте ақ түспен боялады, бірақ металдан жасалса, күміс қолданылады. Бұл дизайн аймақта қайық жүзу мен қайық жасаудың тарихи маңыздылығын бейнелеу үшін таңдалған. Веранжект (әдеби аударғанда "Verran яхтасы") – Verran қаласында ғасырлар бойы жасалып келе жатқан қайық түрі. Гербті Рольф Тидман жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербпен бірдей. Алдыңғы герб алғаш рет 1957 жылдың 8 наурызында Steinkjer қаласына ресми түрде берілді. 1964 жылдың 14 наурызында ол жаңадан кеңейтілген Steinkjer муниципалитетіне қайта берілді. Ол 2020 жылдың 1 қаңтарына дейін қолданыста болды, сол кезде муниципалитет қайтадан кеңейтілді және жаңа герб қолданысқа енгізілді. Ресми сипаттамасы – "Көк түсті өрісте, алты сәулелі күміс жұлдыз" (På blå bunn en sølv stjerne med seks odder). Бұл гербтің көк түсті фондық өрісі және алты сәулелі жұлдызды айырық белгісі бар екенін білдіреді. Жұлдыздың күміс түсі бар, яғни ол әдетте ақ түспен боялады, бірақ металдан жасалса, күміс қолданылады. Жұлдыздың бастапқы мағынасы – Steinkjer қаласынан алты басты жол өтетіні. 1964 жылғы муниципалдық реорганизациядан кейін герб қайта бекітілді, бірақ мағынасы сәл өзгерді. Steinkjer қаласы енді муниципалитеттің орталығын құрады, ал сәулелер жаңа, үлкен Steinkjer муниципалитетіне кіретін басқа алты ауданға (бұрынғы муниципалитеттерге) бағытталды. Алты аудан – Beitstad, Egge, Kvam, Ogndal, Sparbu және Stod. Гербті Hallvard Trætteberg жасаған. Муниципалдық тудың дизайны гербпен бірдей.

Шіркеулер

Норвегия шіркеуінің Штейнкьер муниципалитеті ішінде тоғыз приход (sokn) бар. Ол Нидарос епархиясындағы Норд Иннхерад декандық (prosti) құрамына кіреді. Штейнкьердегі шіркеулер:

Приход (sokn) | Шіркеу атауы | Шіркеудің орналасқан жері | Салынған жылы
---|---|---|---
Бейтстад | Бейтстад шіркеуі | Бейтстад | 1869
Бартнес | Бартнес шіркеуі | Бартнес | 1960
Егге | Егге шіркеуі | Штейнкьердегі Егге | 1767
Фоллинг | Фоллинг шіркеуі | Фоллинг | 1726
Хеннинг | Хеннинг шіркеуі | Векре | 1872
Квам | Квам шіркеуі | Квам | 1878
Малм | Малм шіркеуі | Малм | 1885
Села | Села шіркеуі | Села | 1997
Мæре | Мæре шіркеуі | Мæре | шамамен 1150
Огндал | Скей шіркеуі | Огндал | 1664
Бодом | Бодом шіркеуі | Бодом | 1905
Стейнкер | Стейнкер шіркеуі | Стейнкер | 1965
Стот | Стот шіркеуі | Стот | 1846
Верран | Фоллафосс шіркеуі | Фоллафосс | 1954

Тарих

Штейнкьер аймағы тас дәуірінен бері қоныстанған, мұны Бёларейнен жартастағы суреті көрсетеді, онда тірідей бұғы мен аю бейнеленген. Аймақта Бардал тас суреттері сияқты басқа да жартас суреттері де бар, олардың ең көнесі 6000 жылға дейін сонады. Мэр – Норвегияға христиан діні келгенге дейін құрбандықтар шалу және маусымдық жиналыстар (хов) өткізілетін ежелгі скандинавиялық діни орын. Штейнкьер қазіргі тарихта екі ірі апатты бастан өткерді. Біріншісі – 1900 жылы болған қалалық өрт, ол қаланың оңтүстік бөлігінің көп бөлігін өртеді. Екінші апат 1940 жылдың 21 және 22 сәуірінде болды, қала Норвегия кампаниясы кезінде Люфтваффе бомбалаушыларының шабуылына ұшырады. Қаланың көп бөлігі қирады, бірақ адам қаза болған жоқ. Шабуыл Штейнкьердің үлкен бөлігін жойды, соның ішінде ескі, айқыш пішіндес Штейнкьер шіркеуі сияқты құнды тарихи ғимараттарды жоғалтты. Бірақ 1945 жылдан кейін АҚШ көмегімен қала тез жаңадан салынды. Қазіргі Штейнкьер сәулетінің көп бөлігі 1950-1960 жылдарға қатысты, ол Тронхейм және Олесунн сияқты қалаларда кездесетін бұрынғы модерн стилінен гөрі функционализмнен шабыттанды. Бомбалаудан теміржол вокзалы мен қалалық колледж сияқты бірнеше тарихи ғимараттар сақталып қалды. Бұл неоклассикалық архитектура стилінде салынған ғимараттар, мысалы, аталған теміржол вокзалы (jernbanestasjonen) және Норд-Трёнделаг жоғары мектебінің (Høgskolen i Nord Trøndelag) әкімшілік ғимараты.

Үкімет

Штейнкьер муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), стационарсыз медициналық қызметтер, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік жәрдем және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер участақтарын жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Тронделаг аймақтық соты және Фростатинг апелляциялық сотының қарауына жатады.

Муниципалды кеңес

Штенкьердің муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 39 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.

География

Steinkjer Beitstadfjorden, Trondheimsfjord жүйесінің солтүстік тармағының басында орналасқан. Батысында муниципалитет Åfjord және Namsosпен шектеседі. Шығысында – Швеция, Steinkjer қаласынан. Солтүстікке қарай Snåsa және Overhalla муниципалитеттері, ал оңтүстікке қарай Indre Fosen, Inderøy және Verdal муниципалитеттері орналасқан. Жағалаудан ішке қарай орналасқан Steinkjer, іс жүзінде Skarnsundet тар бұғазы арқылы Атлант мұхитымен байланысты, бұл бұғаз Steinkjer қаласының оңтүстігінде орналасқан. Норвегиядағы ең ұзын кабельдік көпір, Skarnsund Bridge, Skarnsundet-ті кесіп өтеді (жалпы ұзындығы көрсетілмеген). Ірі кемелер Skarnsundet арқылы өтеді, бұл туристерге кемемен осы қалаға келуге мүмкіндік береді. Жыл сайын Hurtigruten желісінің паромдары фьорд жүйесі арқылы саяхаттауға қарағанда, Steinkjer круиздік портына көптеген сапарлар жасап тұрады. Ландшафт толқынды төбелермен және тығыз шырша ормандарымен, сондай-ақ жазық жерлердегі егістік алқаптармен көмкерілген. Бұл аймақта Gilten, Fossemvatnet, Leksdalsvatnet, Mokkavatnet, Snåsavatnet және Bangsjøene деп аталатын көлдер тобы сияқты көптеген көлдер бар.

Табиғи ресурстар

Штенкьер – Норвегияның жалпы ауданы бойынша есептелген ірі қалалық муниципалитеттердің бірі. Халықтың шамамен жартысы қала орталығына жақын, ал қалғаны ауылдық жерлерде тұрады. Дегенмен, қаланың көп бөлігі қазіргі уақытта урбанизация процесін басынан өткізуде, қаланың ішінде немесе жақын маңында бірнеше тұрғын үйлер салынуда. Қазіргі таңда 500-ге жуық пәтер аяқталуға жақын. Штенкьер – астық өндіруге қолайлы, бай ауыл шаруашылығымен дамыған ең солтүстік аймақтардың бірі. Ландшафттан Штенкьердің дәстүрлі ауыл шаруашылығы муниципалитеті екені анық көрінеді. Бұған қоса, жақын маңдағы ауданда кең ауқымды орман ресурстары бар. Штенкьердегі ең биік құрылыстар – екі алып астық силос, олар Штенкьерден бірнеше шақырым оңтүстікке қарай көрінеді және қазір аспан сызығын белгілейді, әсіресе оңтүстіктен қарағанда. Kirknesvaag Sag & Høvleri – ағаш тақтайшалар мен ағаш үй модульдерін шығаратын ірі ағаш өңдеу зауыты және өнеркәсіптік парк. Қаланың ішкі ауданының шамамен жартысы ағаш өнімдеріне арналған ірі өнеркәсіптік паркті құрайды. Кемелердің көп бөлігі Норд-Трёнделагтағы орман ресурстарын, мысалы, ағаш және целлюлозаны тасымалдаумен байланысты. Норвегия шыршысы – маңызды ағаш түрі.

Климат

Штенкьерде ылғалды континенталды климат, бірақ мұхиттық белгілері де бар, мысалы, салыстырмалы түрде жұмсақ қыстар және жылдың қыс айы (желтоқсан) ең ылғалды болады. Штенкьер салыстырмалы түрде қорғалған жерде орналасқан және көбінесе жазда Трёнделагтың ең жылы қаласы болып табылады. 2014 жылдың шілдесінде Штенкьердегі Мэрде метеостанциясы айлық орташа температураны және орташа тәуліктік ең жоғары температураны тіркеді, бұл Трёнделагта тіркелген ең жылы ай болды. Штенкьерден солтүсқарай қалалар арасындағы географиялық қашықтық ұзарады. Штенкьердің климаты солтүстікке қарайғы ішкі аймақтарға тән суық жағдайлармен шектеседі. Ең жоғары температура 2018 жылдың 16 шілдесінде, ал ең төмен температура 2010 жылдың 6 қаңтарында тіркелді.

Құстар

Штенкьердің әр түрлі орталары жергілікті құстарға аймақтағы ең қолайлы жерлерді ұсынады. Олардың бірі – Ломсен көлі, онда қалыңбас суқұстың көбею ошағы бар. Айналасындағы орман және шаруашылық жерлерде скандинавиялық құстардың көптеген кең таралған түрлері кездеседі, мысалы, көкқұмырсқа мен қызылқұмырсқаны көптеп табуға болады.

Орман және басқа тіршілік орындары

Штенкьер муниципалитетіне жазық орман, альпілік орман, сондай-ақ ағаштардың өсу шегінен жоғары орналасқан аймақтар кіреді. Муниципалитет аумағында Блафьелла-Шкьерфьелла ұлттық паркі орналасқан. Бьяхалла – әлемдегі ең солтүстікке орналасқан жапырақты, қоңыржай ормандардың (гемиборалдық) бірі, онда шұңқыр қайың, леспеде, гепатика, қыр шөп және сарымсақ қышасы сияқты түрлер өседі. Бұл орналасу, ыстыққа беткейлі, қорғалған жерде болуымен және теңіз шөгінділерінен пайда болған құнарлы топырақпен байланысты, Штенкьерде орналасқан. Кейбір ылғалды жерлердегі шырша ормандары боралдық жаңбырлы ормандарға жатады және Скандинавия жағалауындағы қылқан жапырақты ормандардың бір бөлігін құрайды. Тронхеймс-фьордтың ішкі бөлігіндегі өзен сағалары Норвегиядағы ең бай құс әлеміне ие; мыңдаған көшпенді құстар осында тоқталып, қоректенеді. Норвегиядағы ең үлкен көлдердің бірі – Сносаватнеттің бір бөлігі муниципалитетте орналасқан, ал көлден шығатын өзен Стейнкьер қаласында фьордқа құяды.

Көлік

Штенкьер Тронхейм қаласынан солтүстікке қарай, Еуропалық E6 тас жолы бойында орналасқан. Снеппен көпірі – Штенкьер қаласындағы Штенкьерелва өзенін кесіп өтетін E6 тас жолының бір бөлігі. Норвегияның 17-ауданы Штенкьерден басталып солтүстікке қарай бағыт алады. Бұл тас жол көбінесе Жағалау тас жолы деп аталады, ал E6 солтүстікке қарай құрлық ішіне қарай өтеді. Штенкьерде 1964 жылы қозғалысқа ашылған әлемдегі ең көне желілік аркалы көпір орналасқан. Көпірдің ұзындығы 94 метр, ол Недре Мёллевег жолын Штенкьерелва өзені арқылы өткізеді. Бұл муниципалитет Тронхеймнен Нордланд теміржол желісі бойында орналасқан, және оған Штенкьер мен Спарбу станциялары қызмет көрсетеді.

Мәдениет

Штенкьердің бай мәдениеті бар және ол Орталық Норвегиядағы ең белгілі музыкалық өнер орталықтарының бірі болып табылады. Кейбір тұрғындары Штенкьерді "Штенкьер панк-рок қаласы" деп атайды. Steinkjerfestivalen музыка фестивалі 2006 жылы құрылған. Жыл сайын тамыз айында өтетін Steinkjermartnan – қала орталығының көшелерінде сауда орындары орналасып, концерттермен бірге дәстүрлі сауда фестивалі ұйымдастырылатын шара. Штенкьерде кинотеатр, қалалық кітапхана, мәдениет үйі (онда көптеген мәдени шаралар мен концерттер өткізіледі) және Dampsaga Bad деп аталатын заманауи бассейн бар. Бассейнде ұзын жаттығу бассейні, жылы бассейндер, сауна, балаларға арналған екі оқу бассейні және үлкен су серсегі бар.

Білім

Штейнкьерде Норд Трёнделаг университетінің колледжінің қоғам, сауда және табиғат факультеті мен әкімшілігі орналасқан. Маңызды оқу орындарының бірі – Орман шаруашылығы мектебі (Skogskolen). Тарихи тұрғыдан алғанда, Штейнкьерде университет студенттерінің саны орташа көрсеткіштен жоғары. Студенттердің бар болғаны 25%-ы ғана Штейнкьерге оралады. Сондықтан Штейнкьер – жоғары білім алған көптеген адамдарды даярлайтын муниципалитет. Норвегияда Штейнкьер сияқты, жоғары білімді адамдарды көп даярлап, олардың муниципалитеттің шегінен тысқары кетіп қалатын муниципалитеттерді «өсіп-жетілген муниципалитеттер» (oppvekstkommuner) деп атайды.