Кіріспе

842 жылы Шығыс және Батыс Франция патшалары жасасқан әскери одақ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде берілген ант.

Страсбург анттары – 842 жылдың 14 ақпанында Карл Шалы және Людовик Неміс олардың үлкен ағасы Лотар I-ге қарсы жасасқан әскери келісім. Лотар I, Луи Благочестивыйдің тағайындалған мұрагері, Шарль Ұлының ізбасары болатын. Бір жыл өткен соң Верден шартына қол қойылып, Батыс Еуропаның геосаяси картасына зор өзгерістер енгізілді. Людовик Неміс өзінің антты роман тілінде қабылдады, осылайша Карл Шалының әскері оны түсіне алды. Сол сияқты, Карл Шалы да Людовиктің әскері түсіну үшін антты герман тілінде айтты. Анттардың роман тіліндегі бөлігі тарихи тіл білімі үшін ерекше маңызды, себебі ол Францияда роман тілінің бір түрінде әдейі және дәйекті жазылған ең көне құжат болып табылады.

Контекст

Батыс Рим империясы құлағаннан кейін бірнеше ғасыр өткен соң, оның бұрынғы аумағының көп бөлігін бағындырған Карл Ұлы оны қайта жаңғыртуды жариялады. Ол қайтыс болғаннан соң, бұл мемлекетті ұлы Людовик ІІ Пәлеге тапсырды, ол өз кезегінде оны аға ұлы Лотар I-ге берді. Бірақ, оның інілері – Карл мен Людовик – оны өзінің үстемдігін мойындаудан бас тартты. Лотар олардың жерлеріне шабуыл жасағанда, олар бірігіп оған қарсы тұрып, 841 жылғы маусымда Фонтеной шайқасында жеңіске жетті. 842 жылғы ақпанда қазіргі Страсбург маңында Карл мен Людовик Лотарға қарсы бірлескен ант беру арқылы одақтастығын нығайтты. Келесі жылы азаматтық соғыс Верден шартымен аяқталды, онда үш талапкер империяны бөлісіп алды. Анттар түпнұсқада сақталмады, оларды Карл Ұлының тағы бір немересі – тарихшы Нитард «Людовик ІІ Пәленің ұлдарының даулары туралы» (De Dissensionibus Filiorum Ludovici Pii) атты еңбегінде көшіріп алды. Бұл Нитардтың өзінің туған інісі Карл Шалымен бірге жорыққа қатысқандығының куәлігі болды. Дегенмен, ол одақтастардың тарапынан баяндама жасады, Лотарды агрессор және жамандық жасаушы ретінде көрсетті. Людовик пен Карл ант бергенде патшалар емес, билеушілер ретінде ант берді, олардың жанындағылары куәгерлер болды. Олар Лотар I-нің талаптарына оның болашақ «қарастырылымдары» ретінде келісті. Анттардың саяси маңызы шамалы болғанымен, олар Верден шартымен алмастырылды, бірақ тіл білімі саласында маңызды рөл атқарады. Ғалым Филипп Вальтер былай деп жазды: «Бұл – қазірге дейін сақталған ең көне француз тіліндегі мәтін. Ол әдеби емес, саяси сипаттағы және маңызды, себебі ол «халықтық» тілдің жазбаға түсуінің бастауын белгілейді».

Қолжазба

Нитардың мәтіні бізге Францияның Ұлттық кітапханасында бүгінге дейін сақталған екі қолжазба арқылы жеткен. Ескі қолжазба шамамен 1000 жылы көшірілген, бәлкім Пикардиядағы монастырь үшін (Сен-Медар немесе Сен-Рикьер). Он бесінші ғасырда ол Париждегі Сен-Маглуар монастырінің меншігінде болды. 1650 жылдары швед патшайымы Кристина оны сатып алып, Римге жеткізді. Оның қайтысынан кейін Ватикан кітапханасы оны сатып алды. Наполеон әскері Римді басып алғаннан кейін, ол басқа тарихи қолжазбалармен бірге Парижге қайтарылды. Наполеон кейіннен көптеген қолжазбаларды қайтарды, бірақ осы қолжазбаны өзінде қалдырды. Екінші қолжазба да сол кітапханада, Latin 14663 тізім нөмірімен сақталуда, ол біріншісінің он бесінші ғасырда жасалған көшірмесі.

Германдық бөлігі

Тіл Рипуар франк тілінің ерте түрін көрсетеді. Шарль Батыл былай деді: Бұл Луидің сертінің шамалы аудармасы, бірақ "et in aiudha et in cadhuna cosa" дегенге сәйкес келетін сөздер жоқ сияқты. Луи Германның әскерлері былай деп жауап берді:

Бұл, өз кезегінде, Шарльдің әскерлерінің берген сертімен бірдей болды.

Тілдік ерекшеліктері

Бірнеше ғалымдар анттардың романдық бөлігін куәләнбеген латын түпнұсқасынан аударылған деп санайды, ал басқалары оның бастапқы нұсқасы екенін айтады. Холлдың пікірінше, мәтінде болашақ Oïl немесе Oc топтарына тән ерекше белгілер жоқ, тек Лотарингияға тән "tanit" ('сақтау') түрінен басқа. Холл мәтіннің тілін "біршама ерекшеленбеген консервативті француз тіліне дейінгі" деп сипаттайды. Мәтінде нақты бір диалектіні анықтау қиындығы автордың белгілі бір аймақтық койнеде жазуға тырысқандығынан болуы мүмкін. Серкиглини мынадай пікір білдіреді: "Ешбір көне француз мәтіні, тіпті ең ерте мәтіндері де, тек бір аймаққа ғана тән диалектілік ерекшеліктерді көрсетпейді". Дегенмен, басқа ғалымдар анттар пикард, лион, лотарингия немесе пуатевин тілдерінің ерте нұсқасында жазылған болуы мүмкін деп ұсынады.