Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегияның Нордланд округіндегі муниципалитет
Municipality in Nordland, Norway
Сальтдал – Норвегияның Нордланд округіндегі муниципалитет. Ол Салтеннің дәстүрлі аймағының бір бөлігі болып табылады. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Рогнан ауылы. Сальтдалдағы басқа ауылдарға Рёкланд және Лёнсдал жатады. Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде аумағы бойынша 26-орында тұр. Сальтдал Норвегиядағы халық саны бойынша 187-ші муниципалитет, оның халқы 4650 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халқы 2%-ға азайған.
Saltdal is a municipality in Nordland county, Norway. It is part of the traditional district of Salten. The administrative centre of the municipality is the village of Rognan. Other villages in Saltdal include Røkland and Lønsdal. The municipality is the 26th largest by area out of the 356 municipalities in Norway. Saltdal is the 187th most populous municipality in Norway with a population of 4,650. The municipality's population density is and its population has decreased by 2% over the previous 10 year period.
Жалпы ақпарат
Солтдал муниципалитеті 1838 жылдың 1 қаңтарында құрылды (formannskapsdistrikt заңына сәйкес). 1949 жылы Скьерстад муниципалитетінің (халық саны: 10) кішкентай бөлігі Солтдалға қосылды. Басқа өзгерістер болған жоқ, шекаралары өзгерген емес.
The municipality of Saltdal was established on 1 January 1838 (see formannskapsdistrikt law). In 1949, a small area of Skjerstad Municipality (population: 10) was transferred to Saltdal. Other than that one change, the borders have never changed.
Атауы
Муниципалитет (бастапқыда приход) Солтдален аңғарының атымен аталған. Солтдален аңғары арқылы Салтдальселва өзені ағып өтеді. Атаудың бірінші бөлігі – өзеннің ежелгі аты, Салпті. Өзен аты "салп" сөзінен шыққан, ол "күшті ағыс" дегенді білдіреді. Соңғы бөлігі – "долина" немесе "аңғар" мағынасын беретін "далр". Тарихи жағдайлар бойынша, муниципалитет аты Saltdalen деп жазылған. 1917 жылғы 3 қарашадағы патшалық қаулы муниципалитет атын Saltdal деп өзгертіп, "en" жалғауын жойды.
The municipality (originally the parish) is named after the Saltdalen valley The river Saltdalselva runs through the Saltdalen valley. The first element of the name is the old name of the river, Salpti. The river name is salpt which means "strong stream". The last element is dalr which means "valley" or "dale". Historically, the name of the municipality was spelled Saltdalen. On 3 November 1917, a royal resolution changed the spelling of the name of the municipality to Saltdal, removing the definite form ending en.
Елтаңба
Герб 1988 жылғы 28 қазанда бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Қызыл фонға алтын түсті қауқау өркені" (I rødt en gull rognekvist). Бұл гербтің қызыл фонда екі қауқау бұтағы бейнеленгенін білдіреді. Қауқау бұтағының түсі алтын, яғни әдетте сары түспен боялады, бірақ металдан жасалса, алтын қолданылады. Бұл сурет муниципалитеттегі қауқау ормандарының көптігін және табиғатты көрсетеді. Сондай-ақ, бұл герб сөздік ойынға негіделген, себебі норвеж тілінде қауқау "rogn" деп аталады, ал муниципалитеттің орталығы – Рогнан ауылы. Гербті Арвид Свен жасаған.
The coat of arms was granted on 28 October 1988. The official blazon is "Gules, a rowan twig Or" (I rødt en gull rognekvist). This means the arms have a red field (background) and the charge is two rowan twigs. The rowan twig has a tincture of Or which means it is commonly colored yellow, but if it is made out of metal, then gold is used. This design was chosen to represent nature and the prevalence of rowan forests in the municipality. They are also canting arms because the Norwegian word for rowan is rogn and the municipal centre is the village of Rognan. The arms were designed by Arvid Sveen.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер Нордланд желісін Льонсдалдан Солтфеллеттен солтүстікке қарай ұзартуға шешім қабылдады. Үш жыл ішіндегі бастапқы жоспар бойынша, жол мен теміржол Нарвикке, содан кейін Киркенеске дейін салынуға тиіс болған, бірақ олар тек Бодёге дейін теміржол құрылысын аяқтады. Немістер Киркенеске дейінгі жолды салуды жалғастырды, ал жергілікті тұрғындар оны "Қан жолы" (Blodvegen) деп атады. Бұл жобаға, негізінен Югославия мен Кеңес Одағынан әкелінген соғыс тұтқындары қатысты, олар өте қиын жағдайларда жол құрылысына жұмылды. Жұмысшылар жол салудың ауыр еңбегіне лайық азық-түлік алмаған түрме лагерьлерінде өмір сүрді. Бұл көптеген жұмысшылардың құлап, қайтыс болуына әкеп соқты. Бұл жолдың есімді қалдырған белгісі – тұтқындардың бірі тау беткейіне жақын серігінің қанымен салған қанды айқыш. Бұл оқиғаны ешкім ұмытпауы үшін, осы айқышты қызыл бояумен қайта бояу дәстүрге айналды. Бүгінгі таңда Солтнестен Соксенвикаға дейінгі бұл жолмен жүруге болады. Солтнес қаласында "Қан жолы" мұражайы орналасқан. Солтдал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегиядағы ең қорқынышты соғыс тұтқындары лагерьлерімен танымал болды. Аталған өзен бойында барлығы 15-18 лагерь орналасқан, онда 9500-ға жуық ресейлік, поляк және югослав тұтқындары ұсталып тұрған.
During World War II, the Germans decided to lengthen the Nordland Line from Lønsdal in Saltfjellet going northwards. Over a period of three years, the original plan was to first have both the road and the railroad all the way to Narvik and then on to Kirkenes, but they only managed to build the railroad to Bodø. The Germans continued to lengthen the road to Kirkenes, and it came to be known as Blodvegen ("the Blood Road") by locals. This project involved prisoners of war, mostly from Yugoslavia and the Soviet Union, in building this road under extremely harsh conditions. The workers lived in prison camps where they did not receive enough food for their hard work building the road. This caused many of the workers to collapse and die. A famous sign of this road is the blood cross one of the prisoners drew on the mountainside with his recently killed friend's blood. It has become a tradition to repaint this cross with red paint, so people who pass this will never forget what happened. It's still possible to walk this road, which stretches from Saltnes to Soksenvika. At Saltnes, you will find the Blood Road museum. Saltdal was known for having some of the most horrifying prisoner of war camps in Norway during World War II. A grand total of 15 18 camps with 9,500 Russian, Polish, and Yugoslavian prisoners were located in the valley.
Үкімет
Норвегиядағы барлық муниципалитеттер бастауыш білім беруге (10-сыныпқа дейін), стационарлық емес денсаулық сақтау қызметтеріне, зейнеткерлерге қызмет көрсетуге, әлеуметтік қамтамасыздандыруға және басқа да әлеуметтік қызметтерге, жер учаскелерін жоспарлауға, экономикалық дамуға, сондай-ақ муниципалитеттің жолдары мен коммуналдық қызметтеріне жауапты. Муниципалитетті тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалитет кеңесі басқарады. Әкім муниципалитет кеңесінің дауысымен сайланады. Муниципалитет Salten og Lofoten аудандық соты мен Hålogaland апелляциялық сотының қарауында болады.
All municipalities in Norway are responsible for primary education (through 10th grade), outpatient health services, senior citizen services, welfare and other social services, zoning, economic development, and municipal roads and utilities. The municipality is governed by a municipal council of directly elected representatives. The mayor is indirectly elected by a vote of the municipal council. The municipality is under the jurisdiction of the Salten og Lofoten District Court and the Hålogaland Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Солтдалдың муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 21 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Saltdal is made up of 21 representatives that are elected to four year terms. The tables below show the current and historical composition of the council by political party.
География
Муниципалитеттің негізгі орталығы – Рогнан, Солтдал фьордының оңтүстік жағалауында, аңғардың төмендігі фьордпен жанасады. Мұз дәуірі аяқталғанда және мұз 9000 жыл бұрын еріген кезде, изостатикалық басымның нәтижесінде теңіз бүгінгі биіктікке дейін жеткен, сол кезде аңғар фьорд болған. Бұл аңғар Солтүстік мұхит шеңберінен солтүстікке қарай орналасқан. Екі ұлттық саябақ муниципалитеттің аумағына жартылай кіреді: оңтүстік-батыстағы Солтфеллет–Свартисен ұлттық паркі және шығыстағы Юнкердал ұлттық паркі. Бұл Солтдалды Норвегиядағы аумағының үлкен бөлігі қорғалатын аймақтарға жататын муниципалитеттердің бірі етеді. Сатдалселва өзені аңғар арқылы ағып өтеді. Өзеннің арнасы құмдағы минералдардың болуына байланысты кейбір жерлерде өте ақшыл көрінеді. Аңғар қарағай және қайың ормандарымен жабылған, сондай-ақ басқа да ағаштар да кең таралған. Аймақтағы көлдерге Балватнет, Фискеллойсватнет, Кьемаватнет және Нордре Бьолловатнет кіреді. Ørfjellet тауы да муниципалитет аумағында орналасқан.
The main centre in the municipality is Rognan, on the southern shore of the Saltdal Fjord, where the valley floor meets the fjord. When the Ice age ended and the ice had melted 9,000 years ago, the valley was a fjord as the sea reached what is today an elevation of due to isostatic depression. The valley is situated just north of the Arctic Circle. Two national parks are partially in the municipality: Saltfjellet–Svartisen National Park in the southwest, and Junkerdal National Park in the eastern part. This makes Saltdal one of the municipalities in Norway with the largest percentage of protected areas within its borders. The river Saltdalselva runs through the valley. The riverbed appears very bright in some places due to the minerals in the sand. The valley is covered with pine forest and birch and other trees are common as well. Lakes in the region include Balvatnet, Fiskeløysvatnet, Kjemåvatnet, and Nordre Bjøllåvatnet. The mountain Ørfjellet is also located in the municipality.
Климат
Муниципалитет Солтфеллет тауларының солтүстік-шығыс жағында, таулардың жаңбыр көлеңкесінде орналасқан. Шамамен барлық жағынан таулармен қоршалған Солтдал Норвегиядағы ең құрғақ аймақтардың бірі, әсіресе аңғардың жоғарғы бөлігі. 2001 жылдан 2005 жылға дейінгі бес жыл қатарынан, содан кейін 2007 және 2008 жылдары Солтдал аңғарының жоғарғы бөлігіндегі метеостанция континенталдық Норвегияның барлық аймақтарында ең аз жауын-шашын тіркелді, тек 2005 жылы ерекшелік болды. Метеостанция (81 м теңіз деңгейінен биіктік) 1982 жылдан 2012 жылға дейін аңғардың жоғарғы бөлігіндегі (Сторжорд) фермада орналасқан. 2013 жылдан бастап метеостанция (39 м) аңғардың төменгі жағында (Норднес) кемпингте, бірақ әлі де аңғардың жоғарғы бөлігінде (Øvre Saltdal) орналасқан. Алғашқы станцияның (81 м) деректері бұл жердің Норвегиядағы ең құрғақ жер екенін көрсетеді (Свальбардты қоспағанда), орташа есеппен жылына шамадан сәл астам жауын-шашын жауады. Жауын-шашынның аз болуына қарамастан, Солтдалда таулардың беткейінде шалғынды алқаптар мен ормандар өседі, себебі төмен температуралар булануды азайтады. Ерекше суық күндердің сирек кездесуіне байланысты, ортаның жағдайы мен өсімдіктердің төзімділігі Солтүстік Еуропаның оңтүстіктегі ендіктеріне ұқсас. Ішкі аңғарда орналасқан Солтдал жылы жазғы күндерімен де белгілі, дұрыс ауа райы болғанда (шығыс немесе оңтүстік-шығыс жел соққанда) Норвегияның ең жылы жерлерінің бірі болуы мүмкін. Жаз айларында күндізгі температура жақындап, кейде одан да асып түседі. Сол сияқты, қысқы температура да өте суық болуы мүмкін, ашық күндері көбінесе нөлден төмен түседі. 2011 жылдың маусым айындағы ыстық толқында Солтдалда төрт күн қатарынан күндізгі температура жоғары болды. 2011 жылдың 11 маусымында Солтдалда күндізгі температураның ең жоғары көрсеткіші тіркелді. 2019 жылғы шілдедегі Еуропалық ыстық толқында температура Солтдалда рекордтық деңгейге жетті, бұл Норвегиядағы Солтүстік поляр шеңберінен солтүстікте өлшенген ең жоғары температура болды. Ең төменгі температура 2010 жылдың қаңтар айында тіркелді.
The municipality lies on the northeastern side of the Saltfjellet mountains, in the rain shadow of the mountains. With mountains surrounding it in almost all directions, Saltdal is one of the driest areas in Norway, especially the upper part of the valley. For five years in a row, 2001 to 2005, and then again in 2007 and 2008, the weather station in the upper part of the Saltdal valley recorded the least precipitation in all of continental Norway, with only in 2005. The weather station (81 m ASL) was situated in the upper part of the valley (Storjord) at a farm from 1982 to 2012. From 2013 onwards, the weather station (39 m) is situated about down the valley at a camping site (Nordnes), but still in the upper part of the valley (Øvre Saltdal). Data from the first station (81 m) shows this to be the driest place in Norway (excluding Svalbard), with on average just over precipitation annually. In spite of the low precipitation, Saltdal has lush vegetation with meadows and forests on the side of the mountains due to the low temperatures reducing evapotranspiration. Due to the rarity of extreme cold snaps, the environment and plant hardiness resemble latitudes further south in the Nordic interior. Located in an inland valley, Saltdal is also known for its warm summer days, frequently being one of Norway's warmest locations if the right weather situation occurs (with easterly or southeasterly winds blowing). It is not uncommon with daytime temperatures approaching and sometimes exceeding in the summer months. Similarly, winter temperatures can be quite cold, often dropping below on a clear day. During a heatwave in June 2011, Saltdal recorded four days in a row with daytime temperatures exceeding On 11 June 2011, Saltdal recorded a daytime high of , which was a new heat record for Nordland county in the month of June. During the July 2019 European heat wave the temperature reached at in Saltdal, the highest temperature ever measured north of the Arctic Circle in Norway. The all time low was recorded January 2010.
Көлік
Е6 Еуропалық тас жолы Солтдалдың бүкіл ұзындығымен өтеді, оның қатар өтетін Нордланд теміржол желісі бар. Юнкердален аңғары арқылы шығысқа қарай созылатын жол (77 ұлттық тас жол) Швецияға жетелейді. Ең жақын ірі әуежай Бодёде орналасқан, Рогнаннан автомобильмен шамамен 90 минуттық қашықтықта. Рогнан әуежайы – жалпы авиацияға арналған әуежай.
The European route E6 highway passes through the entire length of Saltdal, with the Nordland Line running alongside it. A road running east through the Junkerdalen valley (National Road 77) leads to Sweden. The nearest main airport is in Bodø, about 90 minutes from Rognan by road. There is a general aviation airport—Rognan Airport.
Экономика
Қазіргі таңда ең ірі жұмыс беруші - Nexans. Компанияның Рогнан зауыты телекоммуникация, оптикалық талшықтар және мыс кабельдерін шығаруға маманданған. Салтдалда ауыл шаруашылығы да дамыған, көптеген адам мемлекеттік қызметтер саласында жұмыс істейді. 2023 жылдың қыркүйегінде кем дегенде бір шатыр өндірушісі қызметкерлерінің бір бөлігін сақтап қалды, ал ондаған адам жаңа жылға дейін жұмыстан босатылды. Салтдалдың жергілікті ағаштан қайық жасау тарихы бар. Әсіресе Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, қайық жасау саласы Салтдал халқының көп бөлігін жұмыспен қамтыды.
Nowadays, the largest employer is Nexans. The company's Rognan factory specializes in telecommunication, fibre optics and copper cables. There is also some agriculture in Saltdal, and many people work within public services. [In] September 2023, at least one manufacturer of huts has kept a minority of its employees, while dozens are laid off until the new year. Saltdal has a history in boat building out of local timber. Especially before World War II, the boatbuilding industry employed a large percentage of Saltdal's population.