Бірінші континенттер аралық баллистикалық зымыраны – Р-7 «Семёрка». Кеңес Одағы жасаған, әлемдегі тұңғыш ICBM. «Спутник-1» ұшыруға және ғарыш бағдарламаларына негіз болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші континентаралық баллистикалық зымыран
First Intercontinental ballistic missile
R-7 Семиорка (Р-7 Семёрка), ресми GRAU индексі 8К71 – Кеңес Одағында Суық соғыс кезінде әзірленген зымыран және әлемдегі алғашқы континентаралық баллистикалық зымыран. R-7 1957 жылдан 1961 жылға дейін 28 рет ұшырылды. Оның түйіндемесі R-7A 1960 жылдан 1968 жылға дейін қолданылды. Батысқа ол ұшырылғанға дейін белгісіз болды (кейін НАТО оны SS-6 Sapwood деп атады). Өзгертілген нұсқасы алғашқы жасанды спутник – Спутник-1-ді орбитаға шығарды және Спутник, Луна, Молния, Восток, Восход ғарыш тасығыштарының, сондай-ақ кейінгі Союз түрлерінің негізі болды. Әртүрлі модификациялары әлі де қолданылуда және ол әлемдегі ең сенімді ғарыш тасығышына айналды.
The R 7 Semyorka (Р 7 Семёрка), officially the GRAU index 8K71, was a Soviet missile developed during the Cold War, and the world's first intercontinental ballistic missile. The R 7 made 28 launches between 1957 and 1961. A derivative, the R 7A, was operational from 1960 to 1968. To the West it was unknown until its launch (later it would get the NATO reporting name SS 6 Sapwood). In modified form, it launched Sputnik 1, the first artificial satellite, into orbit, and became the basis for the R 7 family which includes Sputnik, Luna, Molniya, Vostok, and Voskhod space launchers, as well as later Soyuz variants. Various modifications are still in use and it has become the world’s most reliable space launcher.
Сипаттама
R-7 зымыраны ұзын, диаметрі және салмағы болды; ол сұйық оттегі (LOX) және керосинмен жұмыс істейтін зымыран қозғалтқыштарымен қуатталатын төрт қосымша бустері бар, бір сатылы конструкциядан тұрды және оның пайдалы жүгін шамамен , шамамен CEP дәлдігімен орбитаға шығара алатын. Ол 3 мегатонна тротилге тең номиналды қуаты бар бір термоядролық оқ-дәріні тасыды. Ұшыру төрт қосымша сұйық ракеталық бустерлермен күшейтілді, ал орталық ядроны қуаттау үшін орталық "ұстағыш" қозғалтқышы қолданылды. Әр қосымша бустерде екі бағыттағыш қозғалтқыш, ал негізгі сатыда төрт бағыттағыш қозғалтқыш болды. Бағыттау жүйесі инерциялық, ал бағыттағыш қозғалтқыштар радиоарна арқылы басқарылды. R-7 зымырасының кеңінен танымал лақап аты – "Семиорка", ол орыс тіліндегі "ескі жетінші сан" дегеннің шамамен аудармасы.
The R 7 was long, in diameter and weighed ; it had a single stage with four strap on boosters powered by rocket engines using liquid oxygen (LOX) and kerosene and capable of delivering its payload up to , with an accuracy (CEP) of around A single thermonuclear warhead was carried with a nominal yield of 3 megatons of TNT. The launch was boosted by four strap on liquid rocket boosters with a central 'sustainer' engine powering the central core. Each strap on booster included two vernier thrusters and the core stage included four. The guidance system was inertial with radio control of the vernier thrusters. The widely used nickname for the R 7 launcher, "Semyorka", is a rough translation of "old number 7" in Russian.
Даму
1953 жылы Калуга облысындағы Мәскеуге жақын (қазіргі Королев, Мәскеу облысы) ОКБ 1 және басқа бөлімшелерде 170-200 тонналық ұшыру массасы, 8500 км қашықтыққа ұшатын және АҚШ-қа қарсы ядролық соққы беруге жеткілікті қуатты ядролық оқ-дәріні тасымалдайтын зымыранды жасау жұмыстары басталды. 1953 жылдың соңында оқ-дәрінің массасы жоспарланған термоядролық бомбаға сәйкес 5,5-6 тоннаға дейін арттырылды. 1954 жылдың 20 мамырында КСРО Министрлер Кеңесі R-7 дамытуға келісім берді. 5,5 тонналық жүк көтеру үшін қолданыстағы RD-105 және RD-106 қозғалтқыштарын қайта жаңарту қажет болды. Валентин Глушконың ОКБ 456 бір турбонасоспен біріктірілген төрт жану камерасын пайдаланды, бұл жеке қозғалтқыштан гөрі күштірек итермелі күшті қамтамасыз етті. Басқа артықшылықтарына – жалпы қозғалтқыш салмағының азаюы, стандарттау арқылы жобалаудың, сынаудың және құрастырудың қарапайымдығы жатты. Орталық бөлік пен қосымша бустерлердегі негізгі қозғалтқыштардың барлығы төрт жану камералы конфигурацияны қолданды. Төрт бустерлік итермелі қозғалтқыштар RD-107 қозғалтқышымен жабдықталды, ол теңіз деңгейінде 83 тонналық итермелі күшті қамтамасыз етті, әрқайсысы басқаруға көмектесетін екі Вернье қозғалтқышымен бірге. Орталық бөліктің RD-108 қозғалтқышы теңіз деңгейінде 75 тонналық итермелі күшті қамтамасыз етті және басқаруға қолданылатын төрт Вернье қозғалтқышын қамтыды. Зымыранның ерекше ерекшеліктері болды. Басқару үшін реактивтік қанаттарды пайдалану, қозғалтқыш соплосынан шығатын газдардың кедергісін арттырды, ал R-7 басқару үшін арнайы басқару қозғалтқыштарын қолданды. Осы қозғалтқыштар соңғы сатыдағы Вернье қозғалтқыштары ретінде де жұмыс істеді. Кластерлік конструкцияға байланысты, әр бустердің жеке отын бактері болды. Жобалау тобы отын компоненттерінің тұтыну қатынасын реттеу және бустерлер арасындағы тұтынуды синхрондау жүйесін әзірлеуі керек болды. Горизонталь алаңнан ұшырылатын жеке зымыраннан айырмашылығы, орталық бөлік пен төрт бустерден тұратын кластерді алаңда құрастыру, оның ыдырауына әкеп соқтырмас үшін мүмкін емес болып шықты. Сонымен қатар, желдің күші отынсыз зымыранды алаңнан құлатуы мүмкін еді. Шешім – алаңды жою және бүкіл зымыранды тік салмақты және көлденең жел күшін көтере алатын фермаларға ілу болды. Ұшыру жүйесі ұшу жағдайларын симуляциялады, орталық бөлікті итеру үшін бустерлердің итермелі күші қолданылды.
Design work began in 1953 at OKB 1 in Kaliningrad in Moscow Oblast (presently Korolyov, Moscow Oblast) and other divisions with the requirement for a missile with a launch mass of 170 to 200 tons, range of 8,500km and carrying a nuclear warhead, powerful enough to launch a nuclear warhead against the United States. In late 1953 the warhead’s mass was increased to 5.5 to 6 tons to accommodate the then planned theromonuclear bomb. On 20 May 1954 the USSR Council of Ministers approved the development of the R 7. To lift the 5.5 ton payload required a redesign of the existing RD 105 and RD 106 engines. Valentin Glushko’s OKB 456 combined four combustion chambers using a single turbo pump, which provided a cumulative higher thrust than a single engine. Other advantages included an overall lower engine weight and simpler design, test and construction, via standardisation. The main engines for the central core and strap on boosters all used the four combustion chamber configuration. The four strap on propulsion engines were powered by the RD 107 engine providing a sea level thrust of 83 tons, each with two Vernier engines to assist with steering. The central core’s RD 108 engine provided sea level thrust of 75 tons and included four Vernier engines utilized for steering. The rocket had some key features to it that made it unique. Instead of using jet vanes for control, which increased resistance generated at the engine nozzle exhaust outlet, the R 7 used special control engines for steering. These same engines served as the last stage's vernier thrusters. Because of clustered design, each booster had its own propellant tanks. The design team had to develop a system to regulate the propellant component consumption ratio and to synchronize the consumption between the boosters. Instead of a free standing missile which was launched from a horizontal pad, it turned out that assembling a cluster of a central core and four boosters on the pad is almost impossible without it falling apart. Also, a wind gust could knock the unfuelled missile off of the pad. The solution was to eliminate the pad and to suspend the entire rocket in the trusses that bear both vertical weight load as well as horizontal wind forces. The launch system simulated flight conditions with strap on boosters pushing the central core forward.
Сынау
Капустин Ярындағы қолданыстағы сынақ алаңы R-7 зымыранының сынақтары үшін жеткіліксіз болды. Сондықтан 1955 жылдың 12 ақпанында Қазақстанда жаңа алаң бекітілді, ол кейін Байқоңыр ғарыш айлағына айналды. Сынақтардың алғашқы сериясы 1957 жылдың 1 мамырында ұшуға дайын зымыран жеткізілгеннен кейін және 15 мамырда ұшуға жіберілгеннен бастау алды. Ұшырылғаннан кейін бірден қозғалтқыштардың бірінде өрт шықты. Зымыран T+88 секундта бустерден ажырап, 400 км (248 миль) қашықтықта құлады. Келесі әрекет 11 маусымда электр тізбегінің қысқа тұйықталуына байланысты зымыранның бақылаусыз айналып, ұшырылғаннан кейін 33 секундтан соң ыдырауына әкеп соқты. 1957 жылдың 21 тамызында алғашқы сәтті ұзақ ұшу жасалды, зымыран Камчаткадағы нысанаға жетті, бірақ макеттік оқ-дәрі жоғарғы атмосферада ыдырап кетті. Бес күннен кейін ТАСС агенттігі Кеңес Одағы әлемдегі алғашқы континентаралық баллистикалық зымыранды сәтті сынақтан өткізгенін хабарлады. 1957 жылдың 7 қыркүйегінде екінші сәтті сынақ өтті, зымыран 6000 км қашықтыққа ұшты. Бірақ тағы да макеттік оқ-дәрі жоғарғы атмосферада ыдырап кетті. Сынақтардың алғашқы сериясы 1958 жылдың 10 шілдесінде аяқталды. Жақсартулар енгізілген екінші сынақ сериясы 1958 жылдың 24 желтоқсанында басталып, 1959 жылдың 27 желтоқсанында аяқталды. Сегіз сынақ ұшырылымының жетісі сәтті аяқталды. Осы қарқынды сынақтар барысында мәселелер шешілді және зымыран 1960 жылдың 20 қаңтарында қолданысқа енгізілді.
The existing testing site at Kapustin Yar was inadequate for the testing required for the R 7. Therefore a new site in Kazakhstan was approved on the 12 February 1955, that would eventually become the Baikonur Cosmodrome. The first series of test commenced when a flight ready vehicle was delivered on 1 May 1957, and flown on 15 May. A fire broke out in one of the strap on boosters almost immediately at liftoff. The missile broke away from the booster at T+88 seconds, which crashed 400 km (248 miles) downrange. The next attempt on 11 June an electrical short caused the missile to start rolling uncontrollably and disintegrate 33 seconds after liftoff. The first successful long flight, of , was made on 21 August 1957 with the missile reaching the target at Kamchatka, however the dummy warhead disintegrated in the upper atmosphere. Five days later, TASS announced that the Soviet Union had successfully tested the worlds’s first intercontinental ballistic missile. A second successful test took place on the 7 September 1957, with the missile travelling 6,000km. However again the dummy warhead disintegrated in the upper atmosphere. The first series of tests concluded on the 10 July 1958. The second test series incorporating improvements commenced on the 24 December 1958 and concluded on the 27 December 1959. Seven of the eight test launches were successful. Problems were resolved during these intensive tests and the missile was declared operational on the 20 January 1960.
Пайдалану тарихы
Ракетаның модификацияланған нұсқасы (8K71PS) 1957 жылғы 4 қазанда Байқоңырдан ұшырылған «Спутник-1» арқылы әлемдегі алғашқы спутникті орбитаға шығарды. 1957 жылғы 3 қарашада «Спутник-2» ұшырылды. «Спутник» (8А91) кейіннен 1958 жылғы 15 мамырда «Спутник-3» спутнигін ұшырды. Бірінші стратегиялық зымыран бөлімі 1959 жылғы 15 желтоқсанда КСРО-ның солтүстік-батысындағы Плесецк қаласында жоғары дайындық күйге келді. Жақсартылған нұсқасы, жеңілдетілген жарылғыш бөлігі, толық инерциялық басқару жүйесі және 12 000 км қашықтығы бар R-7A, 1960 жылғы 12 қыркүйекте қолданысқа енгеннен кейін стандартты нұсқаға айналды. Жүйенің құны жоғары болды, себебі шалғайдағы үлкен ұшыру алаңдарын салу қиын болды. Құнынан басқа, зымыран жүйесі басқа да операциялық қиындықтарға тап болды. U-2 ұшақтарымен жүргізілген барлаулардың нәтижесінде, үлкен R-7 ұшыру кешендерін жасыру мүмкін болмады, сондықтан кез келген ядролық соғыста олар тез жойылуы мүмкін еді. Сонымен қатар, R-7 зымыранын ұшыруға дайындауға шамамен жиырма сағат уақыт кетті, ал криогендік отын жүйесіне байланысты оны бір тәуліктен артық дайын күйде ұстауға болмады. Сондықтан, совет әскерлерін тұрақты түрде дайын күйде ұстау мүмкін болмады және ұшыру алдында әуе шабуылына ұшырауы ықтимал еді. Бұл мәселелер бастапқы жоспарланған елу ұшыру кешенінің санын алтыға дейін азайтты: бесеуі стратегиялық күштерге, Байқоңырдағы 31-ші нысанға, Плесецктегі 16, 41 және 43-ші нысандарға (2 ұшыру платформасы) және Байқоңырдағы 1-ші нысанға ғарышқа ұшыру үшін. R-7-нің шектеулері Кеңес Одағын екінші буын зымырандарын, әсіресе R-16 зымыранын жеделдетіп әзірлеуге итермеледі. R-7 1968 жылдың ортасына қарай әскери қызметтен алынды. R-7 қару ретінде тиімсіз болып шықса да, ол советтік көп рет қолданылатын ғарышқа ұшыру құралдарының, соның ішінде «Восток», «Молния» және «Союз» отбасылық ұшыру құралдарының негізін қалады.
A modified version of the missile (8K71PS) launched the world’s first satellite into orbit when Sputnik 1 lifted off from Baikonur on 4 October 1957. Sputnik 2 followed on 3 November 1957. Sputnik (8A91) subsequently launched Sputnik 3 on 15 May 1958. The first strategic missile unit went on alert status on 15 December 1959 at Plesetsk in the north west of the USSR. An improved version, the R 7A with a lighter warhead, all inertial guidance system and a range of 12,000km, became the standard version once it reached operational status on the 12 September 1960. The costs of the system were high, mostly due to the difficulty of constructing in remote areas the large launch sites required. Besides the cost, the missile system faced other operational challenges. With the U 2 overflights, the huge R 7 launch complexes could not be hidden and therefore could be expected to be destroyed quickly in any nuclear war. Also, the R 7 took almost twenty hours to prepare for launching, and it could not be left on alert for more than a day due to its cryogenic fuel system. Therefore, the Soviet force could not be kept on permanent alert and could have been subject to an air strike before launching. These issues meant that the original planned fifty launch complexes were reduced to six, five for strategic forces, Site 31 at Baikonur and Sites 16, 41 and 43 (2 pads) at Plesetsk and one for space launches at Site 1, Baikonur. The limitations of the R 7 pushed the Soviet Union into rapidly developing second generation missiles which would be more viable weapons systems, particularly the R 16. The R 7 was phased out of military service by mid 1968. While the R 7 turned out to be impractical as a weapon, it became the basis for a series of Soviet expendable space launch vehicles, including Vostok family of launchers, Molniya and Soyuz family of launchers.
Операторлар
Стратегиялық ракеталық әскерлер "Семьёрка" жеделдетегішін пайдаланатын жалғыз оператор болды.
The Strategic Missile Troops was the only operator of the Semyorka.