Азаматтық құқықтар мен міндеттерін зерттеу – қоғамдағы азаматтық жауапкершілік, саяси білім және қала құрылысы мәселелері. Civic education туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азаматтар мен үкіметтің құқықтары мен міндеттерін зерттеу
Study of the rights and obligations of citizenry and government
Азаматтық – қоғамдағы азаматтардың құқықтары мен міндеттерін зерттейтін ғылым. Бұл термин латын тіліндегі "civicus" сөзінен шыққан, ол "азаматқа қатысты" деген мағынаны білдіреді. Бұл термин басқа азаматтарға, әсіресе қалалық даму контекстінде әсер ететін мінез-құлыққа қатысты. Азаматтық білім беру – азаматтықтың теориялық, саяси және практикалық аспектілерін, сондай-ақ оның құқықтары мен міндеттерін зерттейтін білім саласы. Француз эссешісі Мишель де Монтень Архидамустың ұлы Агесилай II әкесінің көзқарасын мұқият сақтағанын жоғары бағалаған: Бір күні Агесилайдан, балалар не үйренуі керек деп ойлайды, деп сұрағанда, ол: "Ер жеткенде не істеу керектігін" деді.
Civics is the study of the rights and obligations of citizens in society. The term derives from the Latin word civicus, meaning "relating to a citizen". The term relates to behavior affecting other citizens, particularly in the context of urban development. Civic education is the study of the theoretical, political and practical aspects of citizenship, as well as its rights and duties. French essayist Michel de Montaigne commended how Agesilaus II, the son of Archidamus, followed his father's approach closely:One asking to this purpose, Agesilaus, what he thought most proper for boys to learn? "What they ought to do when they come to be men," said he.
Симонидтер
Плутарх Симонидтің спарталықтардың азаматтарды тәрбиелеуі мен жылқы өсіру арасындағы салыстыруын баяндайды: Симонид Спартаны "адамдарды жарастырушы" деп атады, себебі ерте жастан қатаң тәрбие беру арқылы олар басқа халықтардан гөрі азаматтарды заңдарға бағынуға үйретті, оларды жабайы аттарды жаңартқандай, ынталы және мойынсұнуға дайын етті.
Plutarch relates a comparison made by Simonides between Spartan education of citizens and horse husbandry:Simonides called Sparta "the tamer of men," because by early strictness of education, they, more than any nation, trained the citizens to obedience to the laws, and made them tractable and patient of subjection, as horses that are broken in while colts.
Ликургус
Рим тарихшысы Плутархтың айтуынша, Спартаның жартылай аңызға айналған Ликургус, Спарта конституциясын жасаушы ретінде, азаматтардың білімін басты басымдық деп санаған. Плутархтың байқауынша, “[спарталықтардың] білім беру процесінің баршасы – мінсіз және дайын бағынушылықты үнемі дамытудан тұрды”, онда “қашанда олардың міндеттерін еске түсіріп, орындамағандары үшін жазалайтын адам болды”. Ол сондай-ақ, Спарталықтардың жастарға әлеуметтік бақылау жасау үшін азаматтық білімді қалай шектегенін сипаттайды: Олар оқу мен жазуды, тек қана қажеттеріне жететіндей деңгейде берді; олардың басты мақсаты – жақсы азаматтар тәрбиелеу, сондай-ақ, ауыр сындарға төзуге және шайқаста жеңіске жетуге үйрету болды. Алайда, жастар өз ойларын күшті әрі қысқа түрде жеткізуге, сондай-ақ, азаматтық қасиеттерге қатысты мәселелерді ойластыруға, мысалы, кім Спартаның жақсы азаматы, ал кім емес деген сұрақтарды қарастыруға міндетті болды. Монтень кейіннен осы білім беру әдісін жоғары бағалап, Спарта азаматтарының батылдық және ұстамдылық сияқты қасиеттерді меңгеруге уақыттарын жұмсағанын, басқа ешқандай пәнді оқымағанын қызығушылықпен қабылдады. Спарталық ұлдарға батылдықты мадақтайтын және қорқынышты айыптайтын музыка мен әндер де үйретілді. Спарталық азаматтық білім берудің идеалы – азаматтың мүддесі мен мемлекеттің мүддесінің толығымен біріктірілетін процесі болды, бұл кемелді патриотизм рухында жүзеге асырылды: “Қорыта айтқанда, Ликург өзінің азаматтарын олар өздері жеке өмір сүре алмайтын және өмір сүре алмайтын етіп тәрбиеледі; олар өздерін қоғамдық игілікпен біріктіруі керек еді, және өздерінің қолбасшыларының айналасында аралар сияқты топтасып, құлшыныстары мен қоғамдық рухымен өздерінің барлық нәрселерін алып тастап, елдеріне толыққанды берілгендік таныту керек еді”. Әйелдерге берілетін азаматтық тәрбие, мықтылық пен жауынгерлік дағдыларды дамытуға бағытталған және тек Спарталық ерлерге ғана қатысты емес: Плутарх Ликургтың “қызметкерлерге күрес, жүгіру, диск лақтыру және сүйекті қуу жаттығуларын жасауға” бұйрық бергенін айтады, бұл мемлекет үшін салауатты балаларды тәрбиелеу мақсатын көздеді.
According to the Roman historian Plutarch, the semi legendary Lycurgus of Sparta considered education of the citizenry to be his main priority as framer of the Spartan constitution. Plutarch observes that 'the whole course of [Spartan] education was one of continued exercise of a ready and perfect obedience' in which 'there scarcely was any time or place without someone present to put them in mind of their duty, and punish them if they had neglected it.' He also describes how the Spartans limited civic education so as to maintain social control over the young:Reading and writing they gave them, just enough to serve their turn; their chief care was to make them good subjects, and to teach them to endure pain and conquer in battle. However, the youth were also required to express themselves forcefully and succinctly, as well to think and reflect on matters of civic virtue, including such questions as who is or is not a good citizen of Sparta. Montaigne would later praise this particular technique of education, admiring the way Spartan citizens spent their time learning to acquire virtues such as courage and temperance, to the exclusion of studying any other subject. Spartan boys were also taught music and songs in praise of courage and in condemnation of cowardice. Essentially, the Spartan ideal of civic education was a process whereby the interest of the citizen becomes totally united with the interest of the polity, in a spirit of perfect patriotism: 'To conclude, Lycurgus bred up his citizens in such a way that they neither would nor could live by themselves; they were to make themselves one with the public good, and, clustering like bees around their commander, be by their zeal and public spirit carried all but out of themselves, and devoted wholly to their country. Civic education for toughness and martial prowess was not only within the purview of Spartan men: Plutarch recounts how Lycurgus 'ordered the maidens to exercises themselves with wrestling, running, throwing the quoit, and chasing the dart' with a view to creating healthy children for the state.
Перикл
Периклдің "Қошемет сөзі" Афинаның азаматтық білім беру жүйесінің Спартадан өте қарама-қайшы екенін көрсетеді, жеке бостандыққа, соқыр бағынуға емес, басымдық берілетінін аңғартады. Ол Афинаны "Элладаның мектебі" деп мақтан тұтады, себебі: білім беруде, біздің қарсыластарымыз өте ерте жасынан қатал тәртіппен еркектікке ұмтылса, Афинада біз қалауымызша өмір сүреміз, бірақ әрбір заңды қауіпке қарсы тұруға дайынбыз. Дегенмен, ағылшын философы Томас Гоббс афинялықтарға жеке бостандықтары бар сияқты сезім тудырып, оларды реформа жасаудан қайтарған деп санайды.
Pericles' Funeral Oration provides insight into Athens' sharply contrasting form of civic education from Sparta, for personal freedom, rather than blind obedience, where he boasts that Athens is 'the school of Hellas', since:in education, where our rivals from their very cradles by a painful discipline seek after manliness, at Athens we live exactly as we please, and yet are just as ready to encounter every legitimate danger. However, English philosopher Thomas Hobbes believed that the Athenians were only taught to think they had personal freedom in order to discourage them from seeking reform.
Крито
Сократтың "Крито" диалогында Алопекиялық Крито Сократтан азаматтық тәрбиеде сарапшылардың пікірін, көпшіліктің пікірін емес, бағалаудың маңыздылығын біледі. Сократ гимнастикамен айналысатын адамның мысалын келтіріп, гимнастика туралы көпшіліктің пікірінен гөрі, гимнастика жаттықтырушысының нұсқауларын орындау керектігін түсіндіреді. Критон Сократтың азамат өзінің қаласының заңдарына бағынуы керек деген аргументін де естиді, өйткені оны азамат ретінде тәрбиелеген – осы қала.
In the Socratic dialogue Crito, Crito of Alopece learns from Socrates the importance in civic education of following expert opinion, rather than majority opinion. Socrates uses the analogy of the training gymnast, who he implies ought to follow his gymnastics trainer, not whatever the majority of people think about gymnastics. Crito also hears Socrates' argument that a citizen ought to obey his city's laws partly because it was his city which educated him for citizenship.
Адраст
Еврипидтің "Кепілшілер" трагедиясында Аргос патшасы Адраст Гиппомедонның төзімділік, жауынгерлік шеберлік және мемлекетке қызмет ету үшін азаматтық білімін қалай алғанын сипаттайды: Осы топтың үшіншісі – Гиппомедон. Ол бала кезінен бастап Музалардың шақыруына құлақ аспады, жайлы өмірге бойын бөлген жоқ. Оның үйі далада болды, ол еркектікке жетіп, қиындықтарға шыдауға міндеттенді, аңға асықты, жылқыларына қуаныш сезінді, садағын керді, себебі мемлекетіне пайдалы болғысы келді. Адраст Партенопейдің өз қаласында азаматтыққа қалай тәрбиеленгенін де айтады: Енді, аңшы Атлантаның ұлы Партенопейге назар салыңыз, ол өте әдемі жас жігіт. Ол Аркадиядан Инах өзендеріне дейін келді және балалық шағын Аргоста өткізді. Ол еркекке айналған соң, бірінші кезекте, басқа елде қоныстанған жат жұрттықтарға тән мінез-құлықпен, мемлекетке наразылық танытпады, ашу-ызаға толы болған жоқ, азамат немесе жат елдік болсын, ешкімге ыңғайсыздық тудырмады. Ол Аргос әскеріне қосылып, оны өз ұлындай қорғады, қала гүлденгенде қуанды, қайғылы жағдайлар туғанда терең қайғырды. Оның көптеген сүйіктілері болғанымен, ол кінәсіз болуға тырысты.
In the Euripides tragedy The Suppliants, King Adrastus of Argos describes how Hippomedon received his civic education for endurance, martial skill, and service to the state:Such another was Hippomedon, third of all this band; from his very boyhood he refrained from turning towards the allurements of the Muses, to lead life of ease; his home was in the fields, and gladly would he school his nature to hardships with a view to manliness, aye hasting to the chase, rejoicing in his steeds or straining of his bow, because he would make himself of use unto his state. Adrastus also describes how Parthenopeus received his education for citizenship in his adopted city:Next behold the huntress Atalanta's son, Parthenopaeus, a youth of peerless beauty; from Arcady he came even to the streams of Inachus, and in Argos spent his boyhood. There, when he grew to man's estate, first, as is the duty of strangers settled in another land, he showed no pique or jealousy against the state, became no quibbler, chiefest source of annoyance citizen or stranger can give, but took his stand amid the host, and fought for Argos as he were her own son, glad at heart whenso the city prospered, deeply grieved if e'er reverses came; many a lover though he had midst men and maids, yet was he careful to avoid offence.
Аурелий
Маркус Аврелий өзінің "Ойланулары" атты еңбегінде сөйлеу еркіндігін бағалауға, риторикадан және насихаттық сөздерден аулақ болуға, сондай-ақ тирандықтың кемшіліктерін сезінуге азамат ретінде қалай тәрбиеленгенін айтады. Ол ағасынан Рим мемлекеті үшін нақты идеалды сіңірді: Ол мені әділдік пен теңдікпен басқарылатын, барлық азаматтардың игілігі мен әл-ауқатынан басқа ештеңеге мән бермейтін теңдік негізіндегі мемлекет құруға және осындай патшалыққа деген алғашқы ұғым мен құштарлықты ұқтырды. Ол сондай-ақ өзінің асырап алған әкесі Антонин Пийдің үлгісін ұстанды, ол мемлекеттік басқару мен қаржыны мұқият қадағалап, жалпыға ортақ игілікке қызмет ету жолдары туралы идеяларды тыңдауға дайын болды және амбицияға да, халықтың құштарлығына да көңіл бөлмеді. Оның құпиялары да көп емес, сирек болды және тек мемлекеттік мәселелерге қатысты: оның сақтығы мен қарапайымдылығы, халықтың ләззаты мен ойын-сауығы үшін қоғамдық көріністер мен тамашаларды ұйымдастыруда, сондай-ақ қоғамдық ғимараттарда, конгиарийлерде және басқа да ұқсас істерде көрінді. Осының барлығында ол адамдарға тек адам ретінде және істің өзінің әділдігіне ғана назар бөлді, ал болашақта болатын даңққа емес. Аурелийдің әкесі де оған қоғамдық тұлға ретінде қарапайымдықпен өмір сүруді үйретті: Мен мырзаларымның және әкелерімнің билігінде өмір сүрдім, олар менің мақтанышымды және бос мақтандығымды алып, мені осы сенімге жеткізді, яғни князьтың сақшылар мен ілесушілер тобынсыз, ерекше киім-кешексіз, шамдар мен мүсіндерсіз және басқа да мемлекеттік мәртебе мен сәнділік белгілерісіз де өмір сүруі мүмкін екендігіне. Адам өзін дерлік жеке адамның деңгейіне дейін төмендетіп, соған қарамастан, билік пен құқық талап ететін қоғамдық істерде жақсырақ болмайды.
In his Meditations, Marcus Aurelius tells of how he was educated as a citizen to value free speech, to refrain from rhetoric and giving hortatory lectures, and to perceive the defects of tyranny. From his brother he imbibed a specific ideal for the Roman state:He it was also that did put me in the first conceit and desire of an equal commonwealth, administered by justice and equality; and of a kingdom wherein should be regarded nothing more than the good and welfare of the subjects. He also followed the example of his adopted father Antoninus Pius, who he said kept careful watch of government administration and finances, was open to hearing ideas about how to serve the common good, and cared neither for ambition nor pandering to the popular will:Again, that secrets he neither had many, nor often, and such only as concerned public matters: his discretion and moderation, in exhibiting of the public sights and shows for the pleasure and pastime of the people: in public buildings. [sic] congiaries, and the like. In all these things, having a respect unto men only as men, and to the equity of the things themselves, and not unto the glory that might follow. Aurelius was also taught by his father how to live as a public figure restrained by modesty:That I lived under the government of my lord and father, who would take away from me all pride and vainglory, and reduce me to that conceit and opinion that it was not impossible for a prince to live in the court without a troop of guards and followers, extraordinary apparel, such and such torches and statues, and other like particulars of state and magnificence; but that a man may reduce and contract himself almost to the state of a private man, and yet for all that not to become the more base and remiss in those public matters and affairs, wherein power and authority is requisite.
Хоббс
Ағылшын философы Томас Хоббс өзінің "Левиафан" атты трактатында қазіргі азаматтық білім беруде афиналық демократия мен римдік республикашылдықты зерттеуге артық көңіл бөлінуін қатты сынға алды, оның пікірінше бұл монархиялық поддандыларды өз монархтарының әрекеттерін шектеуге қате түрде ынталандырады. Ол классикалық еңбектерден демократияның құндылығын сіңірген азаматтардың монархияға қанағатсыздық білдіруі мүмкін екенін, тіпті ашулы иттің судан қашуындай болатынын айтты. Гоббс аристотельдік азаматтық білім беруге қарсы болды, ол монархиялық биліктің орнына халық үкімдігін кеңес береді деді.
In his treatise Leviathan, English philosopher Thomas Hobbes heavily criticised the emphasis in contemporary civic education on studying Athenian democracy and Roman republicanism, saying that it wrongly encouraged monarchical subjects to restrain the actions of their monarchs. He thought that those citizens who imbibed the value of democracy from classic works were likely to oppose monarchy in the manner rabid dogs avoid water. Hobbes was deeply uncomfortable with Aristotelian civic education, which he said advised popular governance instead of monarchical rule.
Бекон
Ағылшын философы Фрэнсис Бэкон азаматтық білімнің, оны ол "азаматтық лайықтылық" деп атаған, маңыздылығын түсінген. Бірақ, "Білімнің дамуы" атты эссесінде Бэкон азаматтық білімге дейін діни және моральдық тәрбие беру қажет екенін де айтады, осылайша саясатты бағалаушылар моральдық релятивизмге ұшырмауы керек.
English philosopher Francis Bacon was aware of the relevance of civic education to what he termed 'civil merit'. However, in his essay The Advancement of Learning, Bacon also argues that civic education should be preceded by religious and moral education, so that those who judge policy will not be under the influence of moral relativism.