Кіріспе

Солтүстік Норвегиядағы Мосжёен қаласы () – Норвегияның Нордланд округіндегі Вефсн муниципалитетіне қарасты қала. Мосжёен – Хельгеланд аймағындағы ең көне қала, ал Нордланд округінде Бодё қаласы ғана одан ескі. Қала сонымен қатар Вефсн муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады. Ескі Мосжёен ауылы 1875 жылы ладестед деп жарияланды. 1875 жылдан 1961 жылға дейін қала муниципалитеті (bykommune) мәртебесіне ие болды, бірақ Вефснге қосылғаннан кейін қала (ladested) мәртебесін жоғалтты. Бұрын гарнизондық қала және кедендік пункт болған. 1998 жылы Мосжёен қаласының аумағы қайтадан қала деп жарияланды. Мосжёен тұрғындары "mosjøværing" деп аталады. 2018 жылғы мәлімет бойынша қаланың халқы 9 834 адамды құрайды, халық тығыздығы – . Mo i Rana және Narvik сияқты басқа аймақтық қалалармен бірге Мосжёен Нордланд округінің өнеркәсіптік орталықтарының бірі болып есептеледі. Alcoa компаниясына тиесілі Мосжёен алюминий зауыты Еуропадағы ірі зауыттардың қатарында және дәстүрлі түрде қаланың негізгі өндіріс ошағы болып табылады. Қаланың экономикалық секторында сауда, қолөнер, банк ісі, көлік және туризм салалары дамыған. Мосжёен бүкіл аймақтан келген тұтынушыларды тартады. Мосжёен – Хельгеланд аймағының көлік торабы. Мосжёеннен батыстағы Саннесйёен қаласына дейін, солтүстіктегі Мо-и-Рана қаласына дейін және оңтүстіктегі Брённёйсунд қаласына дейін жүруге болады. Сондай-ақ, автомобиль жолымен Бодё қаласына және Тронхейм қаласына дейін барады. Еуропалық E6 тас жолы қаладан өтеді. Мосжёен автобус станциясынан, Нордланд теміржол желісіндегі Мосжёен теміржол станциясынан және қаланың оңтүстігіндегі Мосжёен әуежайынан күн сайын рейстер жұмыс істейді. Мосжёенде мемлекеттік және жеке меншіктегі кемежайлар бар. Қаланың порты Солтүстік Норвегиядағы ең ірі порттардың бірі. Орта және жоғары білім беру саласында Мосжёен жергілікті және аймақтық функцияларды атқарады. Mosjøen орта мектебі жалпы (музыкалық білім беруді қоса), кәсіптік және ауыл шаруашылығы бағыттары бойынша білім береді, сонымен қатар қала маңындағы ауылдық муниципалитеттерден және Нордландтың басқа аймақтарынан студенттерді қабылдайды. Vefsn халық орта мектебі Мосжёенде, ал Sandvik халық орта мектебі солтүстігінде орналасқан. Қалада Ашық университеттің бөлімшесі бар. Мосжёенде балалар мен жастарға арналған көптеген ірі шаралар өтеді, оның ішінде Топпен халықаралық жазғы музыка мектебі және Кипермоен кубогы. Мосжёен Sjøgata көшесімен танымал – Солтүстік Норвегиядағы 19 ғасырға дейінгі ағаш үйлер мен пирстердің ең ұзын тізбегі. Басқа туристік тартымдылықтарға 1735 жылғы Долстад шіркеуі, 1905 жылғы сыйлық алған қалалық саябақ және алюминий зауыты жатады.

Этимология

Қаланың аты ескі Мо шаруашылығынан шыққан, қала осы үлкен шаруашылықтың шетінде бой көтерген. Атының бірінші бөлігі "моро" сөзінің көпше түрі болып табылатын móar сөзінен алынған, ол "сортаң" дегенді білдіреді. Екінші бөлігі – sjøen (яғни "теңіз" немесе "теңіз жағалауы"). Сондықтан Mosjøen дегеніміз "Моға қатысты теңіз" дегенді білдіреді. Яғни, бұл Мо шаруаларының қайықтары мен кемелерін сақтайтын жер болған. Алдыңғы жазу түрлері 18 ғасырда Moesøen және 19 ғасырда Mosøen болған.

Тарих

15 ғасырда Аслак Болттың кадастрінде еске алынған Мо – тарихы викинг дәуіріне дейін жететін ортағасырлық шаруашылық. Мосьеннің өзінің тарихы ерте замана кезеңінде басталады. Мосьенде 1600 жылға қарай адамдар қоныстанды. Аты белгілі ең ерте тұрғыны – 1660 жылы әйелі мен қыздарымен бірге тұрған Свейн Бичдуэллер. Хельгеланд аймағындағы ең ірі және маңызды орталық қала ретінде Мосьен 1940-1945 жылдар аралығында нацистік Германия басқыншыларының солтүстік штабына айналды. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Мосьен екінші өнеркәсіптік кезеңге енді. Көптеген өнеркәсіптік мекемелердің арасында Мосьен алюминий зауыты болды. Мосьеннің елтаңбасын король Олав V 1960 жылдың 25 наурызында бекітті. Оны мүсінші Артур Густавссон жасаған. Елтаңбада қара түсті фонда күміс әтеш бейнеленген. Әтеш әдетте қызыл мүсік, қанат, тарам және тырнақтарымен кескенделеді: бұл қару-жарақ түсі деп аталады. Әтеш – сергектік пен күрестік рухты символдайды. 1962 жылы Вефснмен біріккеннен кейін елтаңба Вефсн муниципалитеті қолданысында болды. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысы нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1962 жылдың 1 қаңтарында ірі муниципалитеттер біріктірілді. Mosjøen қаласы (халық саны: 4,628) Vefsn (халық саны: 5,358), Drevja (халық саны: 1,001) және Elsfjord (халық саны: 920) муниципалитеттерімен біріктіріліп, Vefsn деп аталатын жаңа муниципалитет құрылды.

Муниципалды кеңес

Мосьен қалалық кеңесі (Бистир) төрт жылдық мерзімге сайланған өкілдерден тұрды. Соңғы қалалық кеңестегі партиялардың құрамы былай болды:

Өнеркәсіп және бизнес

Мосйен – Нордланд аймағындағы өнеркәсіптік қалалардың бірі. Ерекше маңызға иесі – Alcoa компаниясына тиесілі Мосйен алюминий зауыты. Мосйеннің кәсіпкерлік секторында дәстүрлі де, заманауи да компаниялар бар, сондай-ақ сауда, қолөнер, банк, көлік және туризм сияқты кең салалар қамтылған. Қала аймақтың сауда орталығы болып табылады және көршілес кіші қалалар мен ауылдық муниципалитеттерден клиенттерді тартады.

Көлік

Хельгеланд аймағының көлік орталығы ретінде Мосйен батыста Саннесйен, солтүстікте Мо-и-Рана және оңтүстікте Брённёйсунд қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Тронхеймнен оңтүстікке және Бодёге солтүстікке қарай өтетін Е6 Еуропалық тас жолы Мосйен қаласынан өтеді. Мосйенге әуемен, пойызбен және кемемен де жетуге болады. Мосйенге Мосйен әуежайы, Кьерстад қызмет көрсетеді, ол қаладан оңтүстікке қарай бес минуттық жерде орналасқан. Нордланд тарамдық жолындағы Мосйен станциясы күн сайын оңтүстікке Тронхеймге және солтүстікке Бодёге қатынайтын пойыздарды ұсынады. Трофорс пен Мо-и-Рана арасында шағын қалалық пойыз жүреді. Жеке және мемлекеттік пирстерді қамтитын Мосйен порты Солтүстік Норвегиядағы ең ірі порт болып табылады. Мосйен алюминий зауытының жеке порты бар.

Топография

Мосjøен Вефсен аңғарының төменгі жағында орналасқан, мұнда Вефсна және Скьерва өзендері Вефснфьордқа құяды. Мосjøен қаласының орталығы осы екі өзеннің арасындағы жазық далалық жерде жатыр. Сонымен қатар, қаланың төңірегі таулар мен төбелермен қоршалған, олар көбінесе өсімдік жамылғысымен жабылған. Қаланың батысында тік тұрған биік тау – Øйфьеллет, қаланың көрінісін басып тұрады.

Климат

Мосьоен Арктикалық шеңбердің оңтүстігінде шамамен орналасқан. Қаланың климаты ерекше ылғалды және жұмсақ бореальді климатқа (Кёппен: Dfc) жатады, қыс мезгілі ең жауын-шашынды кезең болып табылады. Қаланың жаздары жұмсақ, қыстары орташа суық, бірақ ұқсас ендіктегі басқа жерлерге қарағанда жұмсақ. Салыстырмалы түрде тар фьордтың басында орналасқан Мосьоен қыста сыртқы жағалаудағыдай жұмсақ емес, бірақ жаз айларында сәл жылырақ болады. 2019 жылдың 27 шілдесінде Мосьоенде 35 °C (95 °F) температура тіркелді, бұл Нордланд және Солтүстік Норвегиядағы ең жоғары температура. Мосьоенге көп мөлшерде жауын-шашын түседі, әсіресе күзде және қыстың басында, және әдетте қыстың басынан сәуірге дейін жерде көп қар болады. Оның температурасы Аляска штатының Анкоридж қаласының температурасына ұқсас. Метеостанция әуежайда, Мосьоеннен аңғарға қарай 7 км жерде орналасқан. Фьорд жағалауында орналасқан қаладағы ең төменгі температура әуежайға қарағанда жоғары болады. Ең төменгі температура 2010 жылдың қаңтарында тіркелді. Мосьоенде маусымның 16-сы мен 26-сы аралығында атмосфералық рефракцияның әсерінен түн ортасында күн көрінеді, бірақ полярлық түн болмайды.

Достық қалалары

TownCountryStartReason Lycksele 1965 Ескі сауда байланыстары. Сонымен қатар, Лыксель Лапландияда қала атанған алғашқы елді мекен болды. Gornji Milanovac 28 қыркүйек 1975 Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вевсн ауданындағы Осен лагерінде кем дегенде 425 серб тұтқыны қаза тапты. Volkhov 16 маусым 1992 1932 жылы салынған Киров Ресейдегі алғашқы алюминий зауыты еді.