Эдвард Берн-Джонс: Англия суретшісі және «Пре-Рафаэлиттер» тобының өкілі

Кіріспе

Ағылшын суретшісі (1833–1898)

Сэр Эдвард Коли Берн-Джонс, 1-ші баронет, (/bɜːrn ˈdʒoʊnz/; 28 тамыз, 1833 – 17 маусым, 1898) – ағылшын суретшісі және дизайнер, алдын-ала Рафаэль ағынының стилімен және тақырыптарымен байланысты. Берн-Джонс Уильям Морриспен бірге Morris, Marshall, Faulkner & Co компаниясын құрған серіктес ретінде декоративтік өнер саласында жұмыс істеді. Оның анасы Элизабет Джонс (туған аты Коли) оның дүниеге келгеннен кейін алты күн ішінде қайтыс болды, ал Эдвардты әкесі мен үй шаруашылығын жүргізген Энн Сэмпсон тәрбиеледі – ол шектен тыс мейірімді, бірақ қызықсыз және зиясыз жергілікті қыз еді. Ол 1844 жылы Бирмингемдегі Король Эдуард VI гимназиясында, ал 1848 жылдан 1852 жылға дейін Бирмингем өнер мектебінде оқыды. Оксфордта ол Уильям Морриспен өлеңге деген ортақ қызығушылығының арқасында дос болды. Эксетер колледжінің екі студенті, Бирмингемдегі Джонстың достарынан құралған топпен бірге «Ағалық» деп аталатын қоғам құрды. Ағалықтың мүшелері Джон Раскин мен Теннисонның еңбектерін оқыды, шіркеулерге сапарлады және орта ғасырлардың эстетикасы мен әлеуметтік құрылымының идеалданған аспектілерін зерттеді. Берн-Джонс дін қызметкері болуды жоспарлаған, бірақ Россеттидің ықпалымен ол да, Моррис та суретші болуға шешім қабылдады, және Берн-Джонс өнер саласында мансапты жалғастыру үшін колледжді бітірмей кетіп қалды. 1857 жылдың ақпан айында Россетти Уильям Белл Скоттқа былай деп жазды: «Оксфорд пен Кембридж журналының екі жас редакторы жақында Оксфордтан қалаға келді және қазір менің өте жақын достарым. Олардың есімдері Моррис пен Джонс. Олар университет әдетте жетектейтін кез келген басқа мансапты таңдамай, суретшілерге айналды, және екеуі де нағыз талант иесі. Джонстың дизайны – бұл керемет аяқталуы мен фантазиялық егжей-тегжейі, Альберт Дюрердің ең жақсы туындыларынан басқа ештеңемен салыстыруға болмайды». Берн-Джонстың майлы бояумен жасаған алғашқы эскизі осы 1856 жылға дейін жатады, ал 1857 жылы ол Брэдфилд колледжі үшін боялған шыныға арналған үлкен мультфильмдер сериясының біріншісін жасады. 1858 жылы ол Джеффри Чосердің «Кентербери әңгімелерінен» «Приорессяның әңгімесімен» шкафты безендірді, бұл оның өте жақсы көрген және оны шексіз тақырыптармен шабыттандырған ақынның шығармашылығының алғашқы тікелей бейнелеуі болды. Осылайша, суретшінің әр түрлі салаларда жұмыс істегенін көреміз. 1861 жылы Уильям Моррис Россетти, Берн-Джонс, Форд Мэдокс Браун және Филип Вебб серіктестер ретінде, сондай-ақ Чарльз Фолькнер мен Питер Пол Маршалл қатысқан декоративтік өнер фирмасын құрды, біріншісі Оксфорд Ағалығының мүшесі, ал екіншісі Браун мен Россеттидің досы еді. Оксфордтағы Христос шіркеуінің соборындағы және басқа ғимараттардағы боялған шыны терезелер Morris & Co компаниясының Берн-Джонс дизайнымен жасалған. Басқа терезелер: Бирмингемдегі Сент-Филипс соборы, Тамворттағы Сент-Эдитха шіркеуі, Солсбери соборы, Бирмингемдегі Сент-Мартин Буль-рингте, Челсидегі Слоан-сквердегі Holy Trinity Church, Кромердегі Сент-Петр және Сент-Пол приход шіркеуі, Камбриядағы Брэмптондағы Сент-Мартин шіркеуі (Филип Вебб жобалаған шіркеу), Брайтондағы Сент-Михаил шіркеуі, Фромдағы Троица шіркеуі, Кембридждегі Иса Лейндегі Барлық қасиеттілер, Сент-Эдмунд Холл, Стаффордшир Мурлендс, Браун-Эдждегі Сент-Анн шіркеуі, Глазгодағы Келвинсайд Хиллхед приход шіркеуі және Чеддлтондағы Сент-Эдвард Исповедник шіркеуі. Станмор Холл Моррис қайтыс болғанға дейін 1896 жылы Morris & Co компаниясы орындаған соңғы үлкен безендіру тапсырысы болды. Бұл фирма жасаған ең үлкен тапсырыс болды және Бёрн Джонстың суреттерімен асханаға арналған Киелі Грааль туралы әңгімеге негізделген бірнеше гобелендерді қамтыды. 1891 жылы Джонс Өнер қызметкерлері гильдиясының мүшесі болып сайланды.

Sir Edward Coley Burne Jones, 1st Baronet, (/b//ɜr//n/'/d//ʒ//oʊ//n//z/; 28 August, 183317 June, 1898) was an English painter and designer associated with the Pre Raphaelite Brotherhood's style and subject matter. Burne Jones worked with William Morris as a founding partner in Morris, Marshall, Faulkner & Co in the design of decorative arts. His mother Elizabeth Jones (née Coley) died within six days of his birth, and Edward was raised by his father, and the family housekeeper, Ann Sampson, an obsessively affectionate but humourless, and unintellectual local girl. He attended Birmingham's King Edward VI grammar school in 1844 and the Birmingham School of Art from 1848 to 1852, before studying theology at Exeter College, Oxford. At Oxford, he became a friend of William Morris as a consequence of a mutual interest in poetry. The two Exeter undergraduates, together with a group of Jones' friends from Birmingham known as the Birmingham Set, formed a society, which they called "The Brotherhood". The members of the brotherhood read the works of John Ruskin and Tennyson, visited churches, and idealised aspects of the aesthetics and social structure of the Middle Ages. Burne Jones had intended to become a church minister, but under Rossetti's influence both he and Morris decided to become artists, and Burne Jones left college before taking a degree to pursue a career in art. In February 1857, Rossetti wrote to William Bell Scott:
quotation|Two young men, projectors of the Oxford and Cambridge Magazine, have recently come up to town from Oxford, and are now very intimate friends of mine. Their names are Morris and Jones. They have turned artists instead of taking up any other career to which the university generally leads, and both are men of real genius. Jones's designs are marvels of finish and imaginative detail, unequalled by anything unless perhaps Albert Dürer's finest works. Burne Jones's first sketch in oils dates from this same year, 1856, and during 1857 he made for Bradfield College the first of what was to be an immense series of cartoons for stained glass. In 1858 he decorated a cabinet with the Prioress's Tale from Geoffrey Chaucer's Canterbury Tales, his first direct illustration of the work of a poet whom he especially loved and who inspired him with endless subjects. Thus early, therefore, we see the artist busy in all the various fields in which he was to labour.]] In 1861, William Morris founded the decorative arts firm of Morris, Marshall, Faulkner & Co. with Rossetti, Burne Jones, Ford Madox Brown and Philip Webb as partners, together with Charles Faulkner and Peter Paul Marshall, the former of whom was a member of the Oxford Brotherhood, and the latter a friend of Brown and Rossetti. Stained glass windows in the Christ Church cathedral and other buildings in Oxford are by Morris & Co. with designs by Burne Jones. Other windows are in St. Philip's Cathedral, Birmingham, Church of St Editha, Tamworth, Salisbury Cathedral, St Martin in the Bull Ring, Birmingham, Holy Trinity Church, Sloane Square, Chelsea, St Peter and St Paul parish church in Cromer, St Martin's Church in Brampton, Cumbria (the church designed by Philip Webb), St Michael's Church, Brighton, Trinity Church in Frome, All Saints, Jesus Lane, Cambridge, St Edmund Hall, St Anne's Church, Brown Edge, Staffordshire Moorlands, Kelvinside Hillhead Parish Church, Glasgow and St Edward the Confessor church at Cheddleton Staffordshire. Stanmore Hall was the last major decorating commission executed by Morris & Co. before Morris's death in 1896. It was the most extensive commission undertaken by the firm, and included a series of tapestries based on the story of the Holy Grail for the dining room, with figures by Burne Jones. In 1891 Jones was elected a member of the Art Workers Guild.

Театр үшін жобалау

1894 жылы театр менеджері және актер Генри Ирвинг Берн-Джонсқа Лицей театрының «Король Артур» қойылысы үшін декорациялар мен костюмдерді жасауды тапсырды. Бұл пьесаның авторы және Лицей театрының режиссері, сондай-ақ «Жаңа галереяның» директоры Дж. Коминс Карр, Берн-Джонстың меценаты болған. Қойылымда Ирвинг король Артур рөлінде, ал Элен Терри Гвиневра рөлінде ойнады, және Лондоннан кейін Америкаға гастрольдік сапар жасады. Берн-Джонс бұл тапсырманы қуанышпен қабылдады, бірақ соңғы нәтижеге көңілі толмады. Ол досы Хелен Мэри Гаскеллге (Мэй атымен белгілі) құпия хат жазды: «Қару-жарақ жақсы жасалған – олар көп еңбек етті. Персевал романтикалық кейіпкер ретінде көрінеді. Мен сахнаны жек көремін, бірақ бұл сізге айтпаңыз».

Ықпал

Берн Джонс француз суретіне елеулі әсер етті. 1889 жылдан бастап ол француз символистерінің арасында ықпалды болды. Оның туындылары Суинберннің поэзиясына шабыт берді – Суинберннің 1866 жылғы «Өлеңдер мен балладалар» жинағы Берн Джонсқа арналған. Берн Джонстың үш шәкірті – Джон Мелхуиш Струдвик, Т. М. Рук және Чарльз Фэрфакс Мюррей сәтті суретшілер болып қалыптасты. Мюррей кейіннен маңызды коллекционер және беделді өнер сатушыға айналды. 1903 және 1907 жылдар аралығында ол Берн Джонс пен Прерафаэлиттердің көптеген туындыларын Бирмингем мұражайы мен өнер галереясына нарықтық құнынан әлдеқайда арзанға сатты. Бирмингем мұражайы мен өнер галереясы қазір әлемдегі Берн Джонстың ең ірі туындылар жинағына ие, соның ішінде 1897 жылы галерея үшін жасалған алып «Бейтлехем жұлдызы» суреті де бар. Кейбір адамдар бұл суреттердің жас Ж. Р. Р. Толкинге әсер еткенін айтады, ол сол кезде Бирмингемде өсіп келе жатқан еді. Берн Джонс 1890 жылдардан бастап Бирмингем суретшілер тобына да күшті ықпал етті.

Естен шығару және қайта табу

1933 жылғы 16 маусымда премьер-министр Стэнли Болдуин, Бёрн Джонстың туысы, Лондонның Тейт галереясында Бёрн Джонстың суреттері мен картиналарынан тұратын жүз жылдық көрмені ресми түрде ашты. Көрмені ашқан сөзінде Болдуин Бёрн Джонстың өнері нені білдіретінін айтты:

Бірақ, шындығында, 1933 жылға дейін Бёрн Джонс өнер әлемінде сәннен шығып, көптегендері бұрынғыдан гөрі қазіргі заманғы өнердің басты бағыттарын ұнатты. Оның туғанына 100 жыл толуына арналған көрме көңілсіз кешкен, оған көп адам келмеді. Оның еңбектері 1970 жылдардың ортасында ғана қайта бағаланып, Мартин Харрисон мен Билл Уотерстің 1973 жылғы «Бёрн Джонс» монографиясы мен қайта қарастыруы жарық көргеннен кейін қайтадан құрметке ие болды. 1975 жылы автор Пенелопа Фицджеральд өзінің алғашқы кітабы – Бёрн Джонстың өмірбаянын жариялады. 1989 жылы Лондондағы Барбикан өнер галереясында өткен ірі көрме (кітап түрінде: Джон Кристиан, «Соңғы романтиктер», 1989) Бёрн Джонстың келесі буын суретшілеріне тигізген әсерін көрсетті, ал 1997 жылы Tate Britain британдық эстетизм мен символизм арасындағы байланысты зерттеді.