Ағылшын тілін оқытуға көмек: Бастапқы оқу әліпбиі

Кіріспе

Ағылшын тілін оқытуға көмек

Initial Teaching Alphabet (I. T. A. немесе i. t. а) – 1960 жылдардың басында сэр Джеймс Питман (шағын жазу жүйесін ойлап тапқан сэр Исаак Питманның немересі) әзірлеген латын әліпбиінің бір түрі. Ол ағылшын дыбыстарының қатаң фонетикалық жазбасы немесе ағылшын тілінің орфографиялық реформасы емес, керісінше, ағылшын тілін сөйлейтін балаларды дәстүрлі орфографиямен салыстырғанда оңай оқытуға бағытталған жеңілдетілген жазу жүйесі болды. Балалар I. T. A. арқылы оқуды үйренгеннен кейін, стандартты ағылшын орфографиясын үйренуге көшеді. 1960 жылдары белгілі бір деңгейде танымал болғанымен, 1970 жылдан бері қолданыстан шығып қалды.

Егжей-тегжейлер

I. T. A. бастапқыда 43 символдан тұратын, кейін 44-ке дейін, содан соң 45-ке дейін кеңейтілді. Әрбір символ негізінен бір ағылшын дыбысын білдіретін (африкаттар мен дифтонгтарды қоса алғанда), бірақ I.T.A.-ны стандартты ағылшын тілінен қажетсіз ерекшелендіруден (бұл I.T.A.-дан стандартты орфографияға ауысуды қиындатар еді) және бірнеше ағылшын тіліндегі айтылудың немесе диалектілердің бейтарап көрсетілуі үшін қиындықтар туды. Атап айтқанда, ағылшын тіліндегі баса айтылмаған шва дыбысы үшін жеке I. T. A. символы болмады, ал шва толық дауысты дыбыстарды жазу үшін қолданылатын әріптермен жазылды. Стандартты орфографияда екі әріппен немесе "ck", "tch" сияқты әріптер тізбегімен жазылған дыбыстар I.T.A.-да бірнеше символдармен жазылды. I. T. A. символдар жиынтығына әдеттегі жазудағы "wh", "sh" және "ch" екі әріпті диграфтарын алмастыру үшін қосылған әріптер (типграфиялық лигатуралар) және сонымен қатар ұзақ дауыстылардың көпшілігі үшін лигатуралар кірді. Ағылшын тіліндегі "th" дыбысының дауысты және дауыссыз түрлері үшін екі түрлі лигатура бар, ал "ng" дыбысы үшін арнайы біріктірілген әрп бар, ол ілмекпен ŋ-ға ұқсас. "r" әрпіне сәйкес келетін әрпі бар, ол Received Pronunciation сияқты ротикалық емес акценттерде үнсіз, бірақ General American және Scots English сияқты ротикалық акценттерде емес (бұл I. T. A.-ға 44-ші символ ретінде қосылды). Ағылшын тілінде екі дыбыс бар, олардың әрқайсысы оларды жазу үшін бірнеше I.T.A. әрпін пайдаланады. Сондықтан, дыбыс I. T. A.-да "c" немесе "k" әрпімен жазылатыны стандартты ағылшын тілінде оның жазылуына байланысты, сондай-ақ дыбыс қарапайым "z" әрпімен немесе арнайы кері "z" әрпімен жазылады (бұл стандартты жазудың "s" әрпін ауыстырады, ол дауысты дыбысты білдіреді және "s" әрпінің бұрыштық түріне ұқсас). Кері "z" есімдіктердің көпше түрінде және етістіктердің үшінші тұлғалық даралық қазіргі түрінде (мысалы, is) жиі кездеседі. I. T. A. әрпінің әрқайсысы атауға ие, оның айтылуында сол таңбаның білдіретін дыбысы да болады. Мысалы, кері "z" әрпі "zess" деп аталады. I.T.A. үшін арнайы қаріп жасалды, оның таңбалары кіші әріптерден тұрады (оның әріптері Didone типтеріне негізделген, мысалы Monotype Modern және Century Schoolbook). Стандартты орфографияда бас әріптер қолданылған жағдайда, I.T.A. тек сол кіші әріптердің үлкен нұсқаларын қолданды. Келесі кестеде I.T.A. 44 символдік нұсқасының әріптері көрсетілген, әр әріптің негізгі айтылуы төмендегі Халықаралық фонетикалық әліпбидің символдарымен көрсетілген: "d" әрпі стандартты қаріптердегіге қарағанда "b" әрпінен айқынрақ ерекшеленеді. Кейіннен акценттердің айырмашылықтарын ескеру үшін диафонемиялық жазудың бір түрі - 45-ші символ қосылды. Бастапқы жиынтықта "cat" (TRAP лексикалық жиынтығы) дыбысындағы дауысты үшін "hook a" немесе "two storey a" (a) және "father" (PALM лексикалық жиынтығы) дыбысы үшін "round a" немесе "one storey a" (ɑ) қолданылды. Бірақ BATH лексикалық жиынтығы ("rather", "dance", "half" сияқты сөздер) кейбір акценттерде PALM-мен (соның ішінде қабылданған айтылу), ал басқаларында TRAP-пен (соның ішінде жалпы американдық) үйлеседі. Сондықтан әртүрлі акценттерде сөйлейтін адамдар үшін бөлек оқу материалдарын шығару қажеттілігін болдырмау үшін "жартылай ілмекті" жаңа таңба ойлап табылды. Халықаралық I.Т.А. конференциялары сериясы өткізілді, төртіншісі 1967 жылы Монреальда өтті.

The I. T. A. originally had 43 symbols, which was expanded to 44, then 45. Each symbol predominantly represented a single English sound (including affricates and diphthongs), but there were complications due to the desire to avoid making the I. T. A. needlessly different from standard English spelling (which would make the transition from the I. T. A. to standard spelling more difficult), and in order to neutrally represent several English pronunciations or dialects. In particular, there was no separate I. T. A. symbol for the English unstressed schwa sound , and schwa was written with the same letters used to write full vowel sounds. There were also several different ways of writing unstressed / and consonants palatalized to , , , by suffixes. Consonants written by double letters or "ck", "tch" etc. sequences in standard spelling were written with multiple symbols in I. T. A. The I. T. A. symbol set includes joined letters (typographical ligatures) to replace the two letter digraphs "wh", "sh", and "ch" of conventional writing, and also ligatures for most of the long vowels. There are two distinct ligatures for the voiced and unvoiced "th" sounds in English, and a special merged letter for "ng" resembling ŋ with a loop. There is a variant of the "r" to end syllables, which is silent in non rhotic accents like Received Pronunciation but not in rhotic accents like General American and Scots English (this was the 44th symbol added to the I. T. A.). There are two English sounds which each have more than one I. T. A. letter whose main function is to write them. So whether the sound is written with the letters "c" or "k" in I. T. A. depends on the way the sound is written in standard English spelling, as also whether the sound is written with the ordinary "z" letter or with a special backwards "z" letter (which replaces the "s" of standard spelling where it represents a voiced sound, and which visually resembles an angular form of the letter "s"). The backwards "z" occurs prominently in many plural forms of nouns and third person singular present forms of verbs (including is). Each of the I. T. A. letters has a name, the pronunciation of which includes the sound that the character stands for. For example, the name of the backwards "z" letter is "zess". A special typeface was created for the I. T. A., whose characters were all lower case (its letter forms were based on Didone types such as Monotype Modern and Century Schoolbook). Where capital letters are used in standard spelling, the I. T. A. simply used larger versions of the same lower case characters. The following chart shows the letters of the 44 character version of the I. T. A., with the main pronunciation of each letter indicated by symbols of the International Phonetic Alphabet beneath:

Note that "d" is made more distinctively different from "b" than is usual in standard typefaces. Later a 45th symbol was added to accommodate accent variation, a form of diaphonemic writing. In the original set, a "hook a" or "two storey a" (a) was used for the vowel in "cat" (lexical set TRAP), and a "round a" or "one storey a" (ɑ) for the sound in "father" (lexical set PALM). But lexical set BATH (words such as "rather", "dance", and "half") patterns with PALM in some accents including Received Pronunciation, but with TRAP in others including General American. So a new character, the "half hook a", was devised, to avoid the necessity of producing separate instructional materials for speakers of different accents. A series of international I. T. A. conferences were held, the fourth being in Montreal in 1967.