Ирак Әуе Жолдары Компаниясының Тарихы

Кіріспе

Ирактың туын алып жүрушісі

Ирак Әуе Жолдары компаниясы (الخطوط الجوية العراقية), Iraqi Airways деп жұмыс істейді, Ирактың ұлттық әуе тасымалдаушысы болып табылады және Бағдад қаласындағы Бағдад халықаралық әуежайының аумағында орналасқан. Бұл Таяу Шығыстағы екінші ең көне әуе компаниясы. Iraqi Airways ішкі және аймақтық рейстерді жүзеге асырады; оның негізгі базасы Бағдад халықаралық әуежайы.

Ерте тарих

Iraqi Airways 1945 жылы Ирак мемлекеттік темір жолдарының бөлімшесі ретінде құрылды және 28 қаңтар 1946 жылы Сирияға рейстер жасау үшін бес De Havilland Dragon Rapides ұшағын пайдалану арқылы жұмысын бастады. Британдық теңіз әуе жолдары корпорациясының (BOAC) көмегімен жаңа әуе компаниясы үш Vickers Viking ұшағына тапсырыс берді. Viking ұшақтарының жеткізілуін күтіп тұрғанда, 1946 жылдың желтоқсан айында BOAC-тан төрт Douglas DC-3 ұшағын жалдады. 1947 жылы әуе компаниясы Dragon Rapides ұшақтарын алмастыру үшін de Havilland Dove ұшағына тапсырыс берді; Dove ұшақтары 1947 жылдың қазанында жеткізілді. Үш жаңа Viking ұшағы 1947 жылдың соңында жеткізілді, ал DC-3 ұшақтары BOAC-қа қайтарылды. Төртінші Viking ұшағы қолданылған күйде сатып алынды. 1953 жылы Viking ұшақтарын ауыстыру үшін төрт қозғалтқышты Vickers Viscount турбовинттік ұшағы таңдалды және шілде айында үшке тапсырыс берілді. Viscount ұшақтары 1955 жылы пайдалануға берілді және Iraqi Airways-тің барлық халықаралық рейстерін, соның ішінде аралық аялдамалармен Лондонға жаңа бағытты қамтамасыз етті. 1960 жылдың 1 сәуірінде әуе компаниясы теміржол компаниясынан бөлінді. 1961 жылы 1964 жылы жеткізілуі тиіс екі Boeing 720B ұшағына тапсырыс берді, бірақ кейіннен тапсырыс жойылды. 1960 жылдары Iraqi Airways ресейлік Туполев Ту-124 және Hawker Siddeley Trident ұшақтарын сатып алды. Бұл ұшақтар әуе компаниясына Таяу Шығыс, Африка және Еуропаға рейстерді ұлғайтуға мүмкіндік берді. Сол кезде Ilyushin Il-76 сияқты жүк ұшақтары да сатып алынды. 1970 жылдары Iraqi Airways Нью-Йорктегі Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайына жаңа бағыт үшін үлкен ұшаққа мұқтаж болды; ол Boeing 707 және көп ұзамай Boeing 747 ұшақтарын сатып алды. Ирак Баас үкіметінің мемлекеттік субсидиясы арқасында авиабилеттердің бағасы жасанды түрде төмен ұсталып келді.

Кейінгі тарих

1991 жылы мамыр айында Перс шығанағындағы соғыстан кейін ішкі рейстерді қайта іске қосуға әрекеттер жасалды, және Біріккен Ұлттар Ұйымы шектеулі ішкі рейстерде тікұшақтарды пайдалануға рұқсат берді. Атысты тоқтату шарты бойынша тұрақты қанатты ұшуларға тыйым салынды, бірақ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі ішкі рейстерді қайта бастауға келісті. Бұл рейстер 1992 жылдың қаңтарында Антонов Ан-24 ұшағымен Бағдадтан Басраға қайта басталды. Бірақ БҰҰ шешімінен кейін операциялар тоқтатылды. 2009 жылдың қарашасында неміс әуе компаниясы Blue Wings, Iraqi Airways атынан Германияның Дюссельдорф және Франкфурт қалаларына рейстерді бастады. 2010 жылдың 25 сәуірінде Iraqi Airways Швецияның Мальмё қаласы арқылы Гатвик әуежайына рейстерін іске қосты. Бірінші рейс Лондонға қонғанда, Кувейт заңгері бас директор Кифа Хассанның құжаттары мен паспортын, сондай-ақ ұшақты тәркіледі. Бірақ ұшақ швед компаниясы Tor Air-ге тиесілі болғандықтан, ешқандай даму болмады. Ұшақ Бағдадқа қайтып келді. Дегенмен, Кифа Хассанға Ұлыбританиядан шығуға рұқсат берілмеді және ол 30 сәуірде сотқа барды. Кувейт тарапы 1990 жылғы басып алу кезінде Саддам Хусейн ұрлаған ұшақтар үшін 780 миллион фунт стерлинг талап етті. 2010 жылдың 26 мамырында Ирактың көлік министрі Әмер Абдул Жаббар, министрлер кабинетінің компанияны келесі үш жылда тарату және Кувейттің 1990-1991 жылдардағы соғысқа байланысты активтерге талап етуінен аулақ болу үшін жеке инвестицияларды қарастыруға шешім қабылдағанын мәлімдеді. 2012 жылдың ақпанында Iraqi Airways Үндістанға рейстерді қайта бастайтынын, Бағдадтан Делиге немесе Мумбайға рейстер ашатынын хабарлады. 2012 жылдың сәуірінде Iraqi Airways 40 жаңа Boeing ұшағына тапсырыс бергені жарияланды, бұл тапсырыс 30 737 800 және 10 787 ұшағынан тұрады. Бірінші ұшақ 2012 жылдың желтоқсанында жеткізілуі тиіс болды. Airbus желтоқсанның басында Иракқа алғашқы A330 200 ұшағын жеткізді, ал Boeing шамамен сол уақытта Boeing 777 ұшағын жеткізді. 2013 жылдың 14 тамызында Iraqi Airways Boeing компаниясынан тікелей алғашқы Boeing 737 800 ұшағын қабылдады. 2014 жылдың маусымында Iraqi Airways ИМИЛ қаласын басып алғандықтан Мосулға рейстерді тоқтатты. 2015 жылдың 8 қыркүйегінде Iraqi Airways 40 заманауи Boeing 777 және Boeing 787 Dreamliner типті ұшақтарды сатып алуды қаржыландыру үшін Citibank-тен 2 миллиард доллар несие алды. 2019 жылдың соңында әуе компаниясы жарамды AOC сертификаты бар еуропалық әуе компанияларына ұсыныс сұрау (RFP) жіберді. Мақсаты – Ирак пен Еуропа арасындағы бағыттардағы рейстерді қамтамасыз ететін ұшақтарды жалға алу туралы келісімдерге қол жеткізу болды. 2019 жылы Iraqi Airways Дамаск пен Бағдад арасында Сирияға рейстерді қайта бастады.

Attempts were made to restart domestic services after the Gulf War in May 1991, and permission was granted by the United Nations to operate helicopters on limited domestic services. Fixed wing flights were banned under the ceasefire terms, although the UN Security Council agreed to the resumption of domestic flights. These restarted in January 1992 from Baghdad to Basra, using Antonov An 24 aircraft. Operations were suspended shortly after, following a UN ruling. In November 2009, Blue Wings, a German airline, began operating flights to Düsseldorf and Frankfurt, Germany on behalf of Iraqi Airways. On 25 April 2010, Iraqi Airways launched flights to Gatwick Airport via Malmö, Sweden. When the first flight landed at London, a Kuwaiti lawyer had the General Director Kifah Hassan's documents and passport seized, as well as the plane itself. There were no developments, however, as the plane was owned by the Swedish company Tor Air. The plane returned to Baghdad. However, Kifah Hassan was not allowed to leave the United Kingdom and went up in court on 30 April. Kuwaiti officials demanded £780 million for the planes stolen by Saddam Hussein in the 1990 invasion. On 26 May 2010, Amer Abdul Jabbar, Iraq's transport minister, said the cabinet had decided on Tuesday to dissolve the company over the next three years and pursue private options to avoid asset claims made by Kuwait over their 1990–91 war. In February 2012, Iraqi Airways announced that it would resume flights to India, with services to Delhi or Mumbai from Baghdad. In April 2012, it was announced that Iraqi Airways had ordered 40 new Boeing aircraft, the order consisting of 30 737 800 and 10 787. The first aircraft would be delivered in December 2012. Airbus in early December delivered its first A330 200 to Iraq, while Boeing delivered a Boeing 777 around the same time as well. On 14 August 2013, Iraqi Airways took delivery of their first Boeing 737 800 directly from Boeing Company. In June 2014, Iraqi Airways suspended services to Mosul due to the capture of the city by ISIL. On 8 September 2015, Iraqi Airways received a loan of $2 billion from a Citibank to finance the purchase of 40 modern aircraft type Boeing 777 and Boeing 787 Dreamliner. The airline opened a Request For Proposals (RFP) to European airlines with a valid AOC certification in late 2019. The goal was to obtain agreements to wet lease aircraft that can serve routes between Iraq and Europe. In 2019, Iraqi Airways saw the resumption of flights to Syria, between Damascus and Baghdad.

Ливреясы

2008 жылы Ирак әуе компаниясы бір Bombardier CRJ ұшағын Bombardier-дің ерекше көк және ақ түсті демонстрациялық бояуының, ирактық жазулары мен логотиптері қосылған бейімделген нұсқасында алды. CRJ паркінің қалған бөлігі бұрынғы жасыл бояумен жеткізілді, ал YI AQA ұшағы да сол түске тез боялды. 2012 жылы Ирак әуе компаниясы жаңа жасыл бояуды қабылдады, ол бүкіл паркте қолданылды. Ирак әуе компаниясы – рейстерінде алкогольдік сусындар ұсынбайтын сирек әуе компанияларының бірі.

Баратын жерлері

2009 жылдың наурызында Iraqi Airways 19 жылға жуық үзілістен кейін Швецияға алғашқы рейстерін бастады. 2009 жылдың қыркүйегінде әуе компаниясы Бахрейн және Катардың Доха қалаларына рейстерін қайта жандандырды. 2009 жылдың қазанында Iraqi Airways Пәкістанның Карачи қаласына рейстерін қайта бастады. Сонымен қатар, әуе компаниясы Джиддаға маусымдық (хаж) рейстерін іске қосты. Алдыңғы айда Швецияның Мальмё қаласына ұшу құқығы үшін өтініш бергенін мәлімдегеннен кейін, Iraqi Airways 2009 жылдың 28 қарашасында осы қалаға рейстерін бастады.

Әскери флоттың дамуы

2008 жылдың мамыр айында Ирак үкіметі Боинг компаниясымен 30 Боинг 737 800 ұшағына 2,2 миллиард долларлық келісімшартқа қол қойды, сонымен қатар қосымша 10 ұшақ сатып алу опциясы да қарастырылды. Олар ұзақ қашықтыққа қызмет көрсету үшін он Boeing 787 Dreamliner ұшағын тапсырыс беру туралы келісімдерді де жүргізіп жатты. Тағы бір келісімшарт 398 миллион долларға бағаланып, он Bombardier CRJ 900ER ұшағы мен оларға қосымша он опцияны қамтыды. Алғашқы CRJ 900ER ұшағы 2008 жылдың қазан айында жеткізілді. Бұл Кувейт әуе компаниясының Bombardier компаниясына қарсы сотқа шағымдануына себеп болды. Кувейт Перс шығанағы соғысының нәтижесінде Ирак әуе компаниясына қарсы 1,2 миллиард долларлық сот шешімі жеңіп алғанын мәлімдеді. Канадалық судья бұл іс шетелдік үкіметке қатысты болғандықтан, өйткені ұшақты сатып алушы Ирак үкіметі еді, Ирак әуе компаниясы емес, сот қарауына құзыреті жоқ деп шешті. Кувейт әуе компаниясының соты 2009 жылы аяқталды, нәтижесінде Ирак 300 миллион доллар төлеуге келісті. 2010 жылдың ақпан айында Ирак әуе компаниясы кеңейтілген флот жоспарларын жариялады, оған Боинг 737 800-ге жасалған 30 тапсырыстың 10-ын кең корпусты ұшақтарға ауыстыру, сондай-ақ жеткізілім күнін 2011 жылдың қыркүйегіне жылжыту және 10 Boeing 787 Dreamliner тапсырысын Boeing 777 ұшақтарына өзгерту кірді.

Апаттар мен оқиғалар

Ирак әуе компаниясы американдықтар бастаған шығанақ соғыстары кезінде бірнеше оқиғаға ұшырады, соңғысы 1986 жылдың 25 желтоқсанында болды. Қазіргі таңда компанияның паркі мен операциялары айтарлықтай жақсарды. 1945 жылдан бері әуе компаниясының тарихында келесі оқиғалар, апаттар мен ұшақ ұрлаулар тіркелді: 1955 жылдың 4 ақпанында де Гавиленд Дов YI ABJ Ирактағы Әл-Мансурияда қозғалтқыштың өртенуінен апатқа ұшырады. 1955 жылдың 10 қазанында Vickers 644 Viking 1B Бағдад әуежайының ұшу-қону жолағынан шығып, орға құлап, өртеніп кетті. Барлық он тоғыз жолаушы мен экипаж аман қалды, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 1965 жылдың 19 наурызында Бағдадтан ұшып келген Vickers 773 Viscount Каирде шам бағаналарына соқтығысып құлады. Барлық жолаушылар мен экипаж аман қалды, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 1973 жылдың 17 сәуірінде Vickers 735 Viscount отыны бітіп, Мосул халықаралық әуежайына құрсақпен қонды. 33 жолаушы мен экипаж аман қалды, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 1975 жылдың 1 наурызында Мосулдан Бағдадқа ұшып бара жатқан Boeing 737 200 ұшағы үш ұрықшы тарапынан ұрланды. Бортта бір адам қаза тапты. 1980 жылдың 23 қыркүйегінде Парижден Бағдадқа ұшып бара жатқан Ил-76 жүк ұшағы Бағдад халықаралық әуежайына жақындағанда апатқа ұшырады. Ұшақ ирандық истребительдер тарапынан атылып түсірілген болуы мүмкін. 1980 жылдың 24 қыркүйегінде Антонов Ан-24ТВ ұшағы Киркук әуежайындағы ауыр шайқас кезінде жерде жойылды. 1982 жылдың 22 сәуірінде Антонов Ан-24Б Ирак әуежайына жақындағанда апатқа ұшырады. Сол қанаты жерге тиіп, ұшақ құлады. 1982 жылдың 28 тамызында Антонов Ан-24ТВ ұшағының шанағы Насирия әуежайынан ұшып кеткен кезде құлады. Ұшақтағылардың барлығы аман қалды, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 1984 жылдың 16 қыркүйегінде Ирак әуе компаниясының 123 рейсі, Ларнакадан Бағдадқа ұшып бара жатқан Boeing 737 200C ұшағы үш ұрықшы тарапынан ұрланды. Барлық жолаушылар мен экипаж аман қалды. 1986 жылдың 25 желтоқсанында Бағдадтан Амманға ұшып бара жатқан Ирак әуе компаниясының 163 рейсі Boeing 737 200C Сауд Арабиясы үстінен ұшып бара жатқанда ұшақ ұрлауға әрекет жасалды. Ұшақ FL260 биіктігінде ұшып бара жатқанда төрт ұрықшы пилот кабинасына кіруге тырысты. Екі жарылыс болды, нәтижесінде Сауд Арабиясының Арар қаласының жанында апат болды, соның салдарынан борттағы 106 адамның 63-і қаза тапты. Парсы шығанағындағы соғыс кезінде АҚШ бомбасымен жерде тұрған екі Ирак әуе компаниясының Туполев Ту-124В ұшағы жойылды. 2019 жылдың 3 шілдесінде Ирак әуе компаниясының Airbus A320 200, тіркеу YI ARA Сулейманиядан Лондон Гатвикке IA 239 рейсін орындады. Рейс София арқылы транзиттен өтіп, 78 жолаушы мен 9 экипажбен Лондонға ұшып барады. Ұшақ Софияға қарай төмендеп келе жатқанда экипаж оң жақ жел әйнегінің жарылғанын хабарлап, шұғыл қонуды сұрады, бірақ шұғыл жағдай немесе басымдық сұралмады. Ұшақ 10 минуттан кейін Софияның 09-шы ұшу-қону жолағына қонды. 2023 жылдың 27 тамызында Ирак әуе компаниясының Boeing 737 800, тіркеу нөмірі YI ASW, Мединадан Сулейманияға қарай IA 3202 рейсін орындап, Сулейманияға жақындағанда құс ұшақтың мұрындық бөлігіне соқты. Ұшақ Сүлейменнің 31-ші ұшу-қону жолағына қауіпсіз қонды. Ұшақ 18,5 сағатқа жуық Сулейманияда тұрды, содан кейін қызметке қайта оралды. 2023 жылдың 11 қыркүйегінде Бағдад халықаралық әуежайында жер асты көлігі жаңа Ирак әуе компаниясының Boeing 737 Max 8 (тіркеу нөмірі YI ASY, ол 2023 жылдың шілдесінде жеткізілді) ұшағының сол қанатын соқтығып, зақымдады, нәтижесінде отын ағып шықты. Ұшақ 1 желтоқсанға дейін ұшуға тыйым салынды. Ұшақ әуе компаниясының техникалық қызметкерлерімен уақытша жөнделді, содан кейін Оңтүстік Калифорния логистикалық әуежайына жеткізілді, онда сол қанатының жөндеу жұмыстары аяқталды. 2024 жылдың 1 қаңтарына дейін YI ASY қызметке қайта оралды.

Iraqi Airways' was subject to incidents during the American Led Gulf Wars with the last occurring on 25 December 1986. In modern day, has seen significant improvements amongst their fleet and operations. The airline has had the following incidents, accidents and hijackings since it began operations in 1945:
On 4 February 1955, de Havilland Dove YI ABJ crashed following an engine fire in Al Mansuriya, Iraq. On 10 October 1955, a Vickers 644 Viking 1B overran the runway at Baghdad and crashed into a ditch, where it caught fire. All nineteen passengers and crew survived, but the aircraft was written off. On 19 March 1965, a Vickers 773 Viscount crashed into a row of lamp posts at Cairo after a flight from Baghdad. All passengers and crew survived, but the aircraft was written off. On 17 April 1973, a Vickers 735 Viscount performed a belly landing at Mosul International Airport after running out of fuel. All 33 passengers and crew survived, but the aircraft was written off. On 1 March 1975, a Boeing 737 200 flying from Mosul to Baghdad was hijacked by three hijackers. There was one death on board. On 23 September 1980, an Ilyushin Il 76 cargo aircraft flying from Paris to Baghdad crashed while on approach to Baghdad International Airport. It is believed the aircraft was shot down by Iranian fighter jets. On 24 September 1980, an Antonov An 24TV was reportedly destroyed on the ground at Kirkuk Airport during heavy fighting. On 22 April 1982, an Antonov An 24B crashed while on approach to an Iraqi airfield. The left wing hit the ground, causing the aircraft to crash. On 28 August 1982, the undercarriage of an Antonov An 24TV collapsed on takeoff from Nasiriyah Airport. Everyone on board survived, but the aircraft was written off. On 16 September 1984, Iraqi Airways Flight 123, a Boeing 737 200C flying from Larnaca to Baghdad was hijacked by three hijackers All the passengers and crew survived. On 25 December 1986, Iraqi Airways Flight 163, a Boeing 737 200C flying from Baghdad to Amman experienced a hijack attempt while flying over Saudi Arabia. Four hijackers tried to enter the cockpit as the aircraft was flying at FL260. Two explosions went off, resulting in a crash near Arar, Saudi Arabia killing 63 of the 106 on board. During the Persian Gulf War, two Iraqi Airways Tupolev Tu 124Vs parked on the ground were destroyed by U. S. bombs. On July 3 2019 An Iraqi Airways Airbus A320 200, registration YI ARA performing flight IA 239 from Sulaimaniyah to London Gatwick the flight was transit to Sofia then flying to London with 78 passengers and 9 crew, When the aircraft was descending toward Sofia the crew reported a cracked right hand windshield and requested a quick landing, however, no emergency or priority was requested. The aircraft landed on Sofia's runway 09 about 10 minutes later. On 27 August 2023 An Iraqi Airways Boeing 737 800, registration YI ASW, performing flight IA 3202 from Medina to Sulaymaniyah, was on approach to Sulaymaniyah when a bird impacted the nose cone of the aircraft. The aircraft continued for a safe landing on Sulaymaniyah's runway 31. The aircraft remained on the ground in Sulaymaniyah for about 18.5 hours before returning to service. On 11 September 2023, a ground vehicle hit and damaged the left wing of a new Iraqi Airways Boeing 737 Max 8 (registration YI ASY, which had been delivered in July 2023) at Baghdad International Airport, causing a fuel leak. The plane was grounded until 1 December. The aircraft underwent temporary repairs by the airline's maintenance staff, before being transferred to Southern California Logistics Airport, where the final repair of its left wing was carried out. By 1 January 2024 YI ASY had been returned to service.