Кіріспе

Шлезвиг-Гольштейннің оңтүстік жартысындағы тарихи аймақ. Холштейн (;; Holsten; Holsatia) – Эльба және Эйдер өзендері арасындағы аймақ. Ол Германияның ең солтүстік штаты Шлезвиг-Гольштейннің оңтүстік жартысын құрайды. Холштейн бір кезде Германияның Холштейн графтығы (Grafschaft Holstein; 811–1474), соңынан Холштейн герцогтығы (Herzogtum Holstein; 1474–1866) ретінде болған және Киелі Рим империясының ең солтүстік территориясы еді. Холштейн тарихы Данияның Шлезвиг герцогтығы тарихымен тығыз байланысты. Холштейннің астанасы Киль қаласы. Холштейн атауы Адам Бремендік айтқандай, Эльбаның солтүстік жағалауында, Гамбургтың батысында қоныстанған Холцетае атты саксон тайпасынан шыққан. Атаудың мағынасы – "орманның тұрғындары" немесе "төбеде отырушылар" (солтүстік төменгі саксон тілінде: Hol(t)saten; Holzsassen).

Шығу тегі

Ерте орта ғасырлардағы Ұлы көші-қон кезеңінен кейін Холштейн Балтық теңізі жағалауындағы оботриттермен және Ютландиядағы даниялықтардың жерімен көршілес болды. 800 жылы Шарль Ұлы ескі Саксонияны бағындырғаннан кейін, 811 жылы Хелиген шарты бойынша Эдер өзенінің солтүстігіндегі жерді (Шлезвигті) даниялықтарға берді. Ал кейін шығыс Холштейнге (Плён және Остхолштейн аудандарына) иелік ету құқығы оботриттерге, атап айтқанда вагриялықтарға берілді, ал саксониялық элита империяның түрлі аймақтарына жер аударылды. Бірақ 814 жылдан кейін сакстар Батыс Холштейнге қайта оралды. Вагриялықтар Лаймс Саксониядан – жаңа шекарадан (Бойзенбург маңындағы Эльба өзенінен солтүстікке қарай Биль өзені бойымен Киль фиордындағы Швентиннің құйылысына және Балтық теңізіне дейін созылған) ығыстырылды. Келесі 300 жыл бойы Холштейн Саксонияның құрамында болып қала берді.

Холштейн округі

Жаңа Холштейн графтығы 1111 жылы құрылды; бастапқыда Саксония герцогтығының, кейін Саксония-Лауенбург герцогтығының, соңында Любек князь-епископтығының вассалдық иелігі болды. Жаңа аумақтық бірлік құрылғаннан кейін, шығысқа қарай кеңею басталды және 1138 жылы вагриялықтар толығымен жеңіліске ұшырады. Холштейн графтығын Шомбург әулеті биледі; алғашқы граф – Адольф I, Холштейн графы. Холштейн Стеллау шайқасынан (1201) кейін Дания басып алды, бірақ Шоуенбург графы мен оның одақтастары Борнхёвед шайқасында (1227) оны қайтадан жаулап алды.

Холштейн герцогтігі

1474 жылы Лауенбургтің үстемдігіндегі иесі, неміс императоры Фредерик III, Кристиан I-ді Холштейн-Рендсбург графынан Холштейн герцогы етіп көтерді, осылайша ол тікелей императорлық (reichsunmittelbar) вассалына айналды (императорлық тікелейлік туралы қараңыз). Холштейн герцогтығы 1806 жылы империя тарағанға дейін осы мәртебесін сақтап келді.

Біріккен Холштейн

1806 жылы Киелі Рим империясының тарауымен Холштейннің императорлық вассалдық статусы жойылды. Осылайша ол тәуелсіз мемлекетке айналды. Даниямен жеке одақ болғандықтан, Голштейн герцогтігі Наполеон дәуірінде француз оккупациясына түспеді (бірақ, көршілес Лауенбург герцогтігі 1811 жылы Францияға қосылып, Буш-де-л’Эльбаның бөлігіне айналды). 1815 жылдан 1864 жылға дейін ол Германия конфедерациясының құрамында болды, бірақ Даниямен жеке одақта болды (Дания королі Холштейн герцогы да болды). 1863 жылы Дания королі Фредерик VII (Ольденбург үйі) қайтыс болғаннан кейін Шлезвиг пен Холштейннің мұрагерлігі даулы болды. Жаңа король Кристиан IX (Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург үйі, Ольденбург үйінің тармақшасы) Дания тағына әйел желісі арқылы талап қойды. Ольденбург үйінің тағы бір тармақшасынан шыққан Аугустенборг герцогы герцогтіктерге талап етті, осыдан кейін Пруссия және Австрия басқаратын Германия конфедерациясы Даниямен екінші Шлезвиг соғысына қатысты, 1864 жылы жеңіліске ұшыратып, герцогтіктерді беруге мәжбүр етті. Бірақ герцогтіктер Аугустенборг герцогына берілмеді. 1865 жылы Пруссия мен Австрия арасында келісімге келді, оған сәйкес австриялықтар Голштейнді басып алып, басқарды, ал пруссиялықтар Шлезвигте де солай істеді. Бұл келісім 1866 жылғы Австрия-Пруссия соғысымен аяқталды, нәтижесінде Шлезвиг пен Холштейн Пруссияға Шлезвиг-Гольштейн провинциясы ретінде қосылды. Голштейн, сондай-ақ бұрынғы Саксен-Лауенбург (1876 жылдан бастап) және бұрынғы Любек еркін және ханзалық қаласы мен Любек аймағы (1937 жылдан бастап) 1946 жылы тәуелсіздікке ие болды, Шлезвигпен бірігіп, британдық оккупациялық үкімет провинцияны Шлезвиг-Гольштейн штатына дейін көтергеннен кейін, ал 1947 жылы Пруссия ресми түрде таратылды. Билеушілердің тізімі үшін Schaumburg және Holstein графтарына, сондай-ақ Шлезвиг-Гольштейн билеушілерінің тізіміне қараңыз.

География

1864 жылы Холштейн солтүстікте Даниямен, Любек княздығымен (бұрын Любек князь-епископтығы, Ольденбург Ұлы Герцогтығының эксклавы), шығыста Любектің еркін және ханзаттық қаласымен, Саксен-Лауенбург герцогтігімен, оңтүстікте Ганновер Корольдігімен және Гамбургтің еркін және ханзаттық қаласымен шектеседі. Батысында Солтүстік теңіз, ал шығысында Балтық теңізі орналасқан. Оның жалғыз ірі аралы – Фемарн, ол бастапқыда 1867 жылға дейін Шлезвиг герцогтігінің бір бөлігі болған. Холштейндегі қалалар: Киль, Алтона, Глюкштадт, Рендсбург, Сегеберг, Хейлигенхафен, Ольденбург-ин-Холштейн және Плён. Оның ауданы 8 385 км² құрады.