Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы канондық құқық бойынша сотталу құқығы
Former right to be tried under canon law
Англия заңдарында, дін қызметкерлерінің артықшылығы (Law Latin: privilegium clericale) бастапқыда қылмыс жасады деп айыпталған дін қызметкерлерінің, өздерін зайырлы соттардың қарауынан тыс деп жариялап, орнына канондық құқық бойынша діни сотта сотталу мүмкіндігін берді. Діни соттардың сот процесі мен жазалауда көбінесе кеңшілдік танытқаны үшін, күдікпен қаралатын немесе тіпті алаяқтық негізде де, сотталушылар дін қызметкері мәртебесін алуға тырысты. Осы құқықтық тәртіптің теріс пайдаланылуын болдырмау үшін түрлі реформалар оның қолданылу аясын шектеді, соның ішінде алғаш рет пайдаланғанда бас бармақты белгілеу арқылы, кейбір адамдар үшін оны пайдалану мүмкіндігін шектеді. Соңында, дін қызметкерлерінің артықшылығы заңдық ойдан туған құбылысқа айналды, онда бірінші рет қылмыс жасағандар кейбір қылмыстар үшін жеңіл жаза алды (оларды "clergyable" деп атады). Осы құқықтық механизм 1827 жылғы Қылмыстық заң актісі қабылдануымен Ұлыбританияда жойылды.
In English law, the benefit of clergy (Law Latin: privilegium clericale) was originally a provision by which clergymen accused of a crime could claim that they were outside the jurisdiction of the secular courts and be tried instead in an ecclesiastical court under canon law. The ecclesiastical courts were generally seen as being more lenient in their prosecutions and punishments, and defendants made many efforts to claim clergy status, often on questionable or fraudulent grounds. Various reforms limited the scope of this legal arrangement to prevent its abuse, including branding of a thumb upon first use, to limit the number of invocations for some. Eventually, the benefit of clergy evolved into a legal fiction in which first time offenders could receive lesser sentences for some crimes (the so called "clergyable" ones). The legal mechanism was abolished in the United Kingdom in 1827 with the passage of the Criminal Law Act 1827.
Шығу тегі
Рим империясы христиан дініне өткен кезде императорлары дін қызметкерлеріне, әсіресе епископтарға, азаматтық қудалаудан босату туралы заңдық жеңілдіктер берді. Орта ғасырдың басында канондық құқық осы жеңілдіктің ауқымын кеңейтуге тырысты, тіпті қылмыстық істерді де қамтыды. Англияда бұл дәстүр толық қабылданылмады. XII ғасырға дейін дәстүрлі ағылшын соттарын епископ пен жергілікті билік өкілі бірлесіп басқарған. Бірақ 1164 жылы Генрих II Кларендон конституцияларын қабылдады, ол патша билігімен ғана шешім қабылдайтын жаңа сот жүйесін орнатты. Ассиздер король мен Кентербери архиепископы Томас Беккет арасында билік күресін тудырды. Беккет осы дүниелік соттардың дін қызметкерлеріне қатысты құқығы жоқ екенін, себебі дін қызметкерлері тек діни сотта ғана қылмыс жасағаны үшін айыпталып, сотталуға құқылы екенін мәлімдеді. 1170 жылы Генрихтің төрт рыцары Беккетті өлтіргеннен кейін, халықтың пікірі корольға қарсы бұрылып, оны шіркеумен келісуге мәжбүр етті. Аванш келісімінің аясында Генрих Беккеттің өліміне қатысқаны үшін кінәсінен тазаланды. Дегенмен, ол бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда (олардың бірі – мемлекетке қарсы сатқындық, екіншісі – орман заңдары) дін қызметкерлеріне қатысты дүниелік соттардың құқығы жоқ екеніне келісті.
When the Roman Empire converted to Christianity, its emperors issued legal privileges to clerics, particularly bishops, granting them immunity from civic prosecution. In the early Middle Ages, canon law tended to extend the degree of this privilege, even including criminal matters. In England, this tradition was only partially accepted. Before the 12th century, traditional English law courts had been jointly presided over by a bishop and a local secular magistrate. In 1164, however, Henry II promulgated the Constitutions of Clarendon, which established a new system of courts that rendered decisions wholly by royal authority. The Assizes touched off a power struggle between the king and Thomas Becket, Archbishop of Canterbury. Becket asserted that these secular courts had no jurisdiction over clergy members because it was the privilege of clergy not to be accused or tried for crime except before an ecclesiastical court. After four of Henry's knights murdered Becket in 1170, public sentiment turned against the king, forcing him to make amends with the church. As part of the Compromise of Avranches, Henry was purged of any guilt in Becket's murder. Still, he agreed that the secular courts, with few exceptions (high treason being one of them, and forest law another), had no jurisdiction over the clergy.
Мизерере
Алғашында, дін қызметкерлерінің құқығын пайдалану үшін адам сот алдына шашын қырқып, діни киім киіп келуі керек еді. Уақыт өте келе, дін қызметкері екенін дәлелдеу үшін оқу-жазу тесті қолданыла бастады: айыпталушылар латынша Киелі кітаптан оқып, діни мәртебесін көрсетті. Бұл сауатты бейбіт азаматтардың да дін қызметкерлерінің құқығын талап етуіне мүмкіндік берді. 1351 жылы III Эдуард тұсында бұл мүмкіндік заңмен бекітілді және дін қызметкерлерінің құқығы оқи білетін барлық адамға ресми түрде таратылды. Мысалы, ағылшын драматургі Бен Джонсон 1598 жылы кісі өлтіру айыбымен сотталғанда, дін қызметкерлерінің құқығын пайдаланып, асылудан құтылды. 1770 жылғы Бостон қырқынында кісі өлтіргені үшін сотталған екі сарбаз да дін қызметкерлерінің құқығы арқасында жазадан құтылды. Бірақ, олар болашақтағы кісі өлтіру ісінде осы құқықты пайдалана алмауы үшін оң қол басаңғыларына белгі салынды (төмендегі Тюдор реформаларына қараңыз). Жалпы алғанда, бұл мүмкіндік одан да кең болды, себебі оқу-жазу тесті үшін дәстүрлі түрде қолданылатын Киелі кітаптан алынған үзінді – 51-ші псалмның үшінші тармағы (Вулгата мен Септуагинт бойынша 50-ші псалм), «Miserere mei, Deus, secundum misericordiam tuam» («Рақым ет мені, құдай, өзіңнің мейіріміңе сәйкес») еді. Осылайша, тиісті псалмды жатқа білген сауатсыз адам да дін қызметкерлерінің құқығын талап ете алатын. 51-ші псалмның 3-тармағы «мойынды сақтаушы өлең» деп аталды, себебі оны білу «өмірді сақтауға» (өмірді құтқару туралы мақал) көмектесіп, істі әділеттік соттан діни сотқа ауыстыруға мүмкіндік берді, онда сот процесі де, жазалар да жеңіл болатын. Егер дін қызметкерлерінің құқығын талап етуші айыпталушы өлім жазасына лайық деп есептелсе, сот одан Киелі кітаптан басқа бір үзінді оқып беруін сұрауы мүмкін еді; егер ол көптеген айыпталушылар сияқты сауатсыз болса және жай ғана 51-ші псалмды жатқа білсе, олай істей алмайтын және өлім жазасына кесілетін. Діни соттарда сот жүргізудің ең көп таралған түрі – куәгерлер арқылы соттасу еді. Егер айыпталушы өзінің кінәсіздігіне ант беріп, күдіксіз екеніне сенетін он екі куәгер тапса, ол ақталуға лайық болатын. Егер адам діни сотта айыпталса, одан діни шен алынып, жазалану үшін әкімшілік органдарға қайтарылуы мүмкін еді. Алайда, Англияның діни соттары барған сайын мейірімді бола бастады және 15 ғасырға қарай олардағы көптеген сот үкімдері тәубе ету жазасына әкеліп соқты.
At first, to plead the benefit of clergy, one had to appear before the court tonsured and otherwise wear an ecclesiastical dress. Over time, this proof of clergyhood was replaced by a literacy test: defendants demonstrated their clerical status by reading from the Latin Bible. This opened the door to literate lay defendants also claiming the benefit of clergy. In 1351, under Edward III, this loophole was formalised in statute, and the benefit of clergy was officially extended to all who could read. For example, the English dramatist Ben Jonson avoided hanging by pleading benefit of clergy in 1598 when charged with manslaughter. In the British colony of Massachusetts, the two soldiers convicted of manslaughter in the 1770 Boston Massacre were spared execution under the benefit of clergy. Still, they underwent branding of their right thumbs to prevent them from invoking the right in any future murder case (see Tudor reforms below). Unofficially, the loophole was even larger because the Biblical passage traditionally used for the literacy test was, appropriately, the third verse of Psalm 51 (Psalm 50 according to the Vulgate and Septuagint numbering), Miserere mei, Deus, secundum misericordiam tuam ("O God, have mercy upon me, according to thine heartfelt mercifulness"). Thus, an illiterate person who had memorized the appropriate Psalm could also claim the benefit of clergy. Psalm 51:3 became known as the "neck verse" because knowing it could "save one's neck" (an idiom for "save one's life") by transferring the case from a secular court, where hanging was a likely sentence, to an ecclesiastical court, where both the methods of trial and the sentences given were more lenient. If a defendant who claimed the benefit of clergy were thought to be particularly deserving of death, courts occasionally would ask him to read a different passage from the Bible; if, like most defendants, he was illiterate and simply had memorized Psalm 51, he would be unable to do so and would be put to death. In the ecclesiastical courts, the most common form of trial was by compurgation. If the defendant swore an oath to his innocence and found twelve compurgators to swear likewise to their belief that the accused was innocent, he was acquitted. A person convicted by an ecclesiastical court could be defrocked and returned to the secular authorities for punishment. Still, the English ecclesiastical courts became increasingly lenient, and by the 15th century, most convictions in these courts led to a sentence of penance.
Тюдор дәуіріндегі реформалар
Дін соттарының осылай кешірімді болуының нәтижесінде, дін қызметкерлерінің жеңілдігін теріс пайдалануға қарсы күресу үшін көптеген реформалар жүргізілді. 1488 жылы Генрих VII дін қызметкері емес адамдарға дін қызметкерлерінің жеңілдігін тек бір рет пайдалануға рұқсат берді: егер дін қызметкерлерінің жеңілдігін талап ететін адам, өзінің діни дәрежесін куәландыратын құжаттарды ұсынса, олардың дін қызметкері екенін дәлелдей алмаса, олардың басы барлық саусағына таңба басылып, бұл таңба оларды болашақта дін қызметкерлерінің жеңілдігін талап етуден айырды. (1547 жылы патшалықтағы тұңғыш азаматтарға, тіпті оқу-жазу білмейтіндерге де, дін қызметкерлерінің жеңілдігін бірнеше рет пайдалану құқығы берілді.) 1512 жылы Генрих VIII кейбір қылмыстарды «дін қызметкерлерінің жеңілдігінен тыс» қылмыстар деп белгілеу арқылы дін қызметкерлерінің жеңілдігін одан әрі шектеді; заңда айтылғандай, олар «дін қызметкерлерінің жеңілдігі жоқ қылмыстар» болды. Бұл шектеуді 1514 жылы Латеран соборында папа Лев X айыптады. Соның салдарынан туған дау (оған Лорд-бас судья мен Кентербери архиепископы да қатысты) Генрих VIII-нің 1532 жылы Англия шіркеуін Католик шіркеуінен бөлуіне әкелген мәселелердің бірі болды. 1512 жылғы заң «алдын ала ойластырылған қасақаттықпен» жасалған кісі өлтіру және қылмыстар үшін дін қызметкерлерінің жеңілдігін шектеді. 1530 жылғы заң егер екінші айыптау «көрікті жағдайдағы адам өлтіру, бірақ қасақаттықпен жасалған кісі өлтіру емес» болса, дін қызметкерлерінің жеңілдігін екінші рет пайдалануға рұқсат берді, бірақ «ұсақ сатқындық, кісі өлтіру немесе қылмыс» үшін тыйым салды. 16 ғасырдың соңына қарай, дін қызметкерлерінің жеңілдігінен тыс қылмыстарға кісі өлтіру, зорлау, улану, кішігірім сатқындық, қасиетті жерді ұрлау, сиқыршылық, қарақшылық, шіркеуден ұрлық және қалта ұрлығы кірді. 1533 жылы өтініш білдіруден бас тартқандарға дін қызметкерлерінің жеңілдігінен айырылды. 1575 жылы Елизавета I-нің заңы дін қызметкерлерінің жеңілдігінің әсерін түбегейлі өзгертті. Бұрын сотқа дейін іс дін сотына ауыстырылса, жаңа жүйе бойынша дін қызметкерлерінің жеңілдігі сот шешімінен кейін, бірақ үкім шығарылғанға дейін талап етілді. Бұл сот шешімін жойған жоқ, бірақ бірінші рет қылмыс жасағандарға жазаны асып өлтіруден бастап, таңбалауға және бір жылға дейін түрмеге жабуға дейін өзгертті.
As a result of this leniency in the ecclesiastical courts, many reforms were undertaken to combat the abuse of the benefit of clergy. In 1488, Henry VII decreed that non clergymen should be allowed to plead the benefit of clergy only once: those claiming the benefit of clergy but not able to prove through documentation of their holy orders that they were clergy members, were branded on the thumb, and the brand disqualified them from pleading the benefit of clergy in the future. (In 1547, the privilege of claiming the benefit of clergy more than once was extended to peers of the realm, even illiterate ones.) In 1512, Henry VIII further restricted the benefit of clergy by making certain offences "unclergyable" offences; in the words of the statutes, they were "felonies without benefit of clergy". This restriction was condemned by Pope Leo X at the Fifth Lateran Council in 1514. The resulting controversy (in which both the Lord Chief Justice and the Archbishop of Canterbury became involved) was one of the issues that would lead to Henry VIII splitting the Church of England from the Catholic Church in 1532. The 1512 statute limited the availability of benefit of clergy for murders and felonies committed "of and upon malice prepensed". A 1530 statute allowed the benefit of clergy a second time only if the second conviction was for "manslaughter by chance medley, and not murder of malice prepensed" but barred it for "petit treason, murder or felony". By the end of the 16th century, the list of unclergyable offences included murder, rape, poisoning, petty treason, sacrilege, witchcraft, burglary, theft from churches, and pickpocketing. In 1533 benefit of clergy was withdrawn from those who refused to enter a plea. In 1575, a statute of Elizabeth I radically changed the effect of the benefit of clergy. Whereas before the benefit was pleaded before a trial to have the case transferred to an ecclesiastical court, under the new system, the benefit of clergy was pleaded after conviction but before sentencing. It did not nullify the conviction but instead changed the sentence for first time offenders from probable hanging to branding and up to a year's incarceration.
Кейінгі дамуы
Осы уақытқа дейін, дін қызметкерлерінің артықшылығы шіркеулік соттардың құзыретінен, бірінші рет қылмыс жасағандарға кейбір қылмыстар үшін ішінара жеңілдік алу мүмкіндігіне айналды. 17 және 18 ғасырлардағы заңнамалар дін қызметкерлерінің артықшылығын пайдалана алатын айыпталушылардың санын арттырды, бірақ оның пайдасын азайтты. 1624 жылы әйелдер де дін қызметкерлерінің артықшылығына ие болды, алайда 1691 жылға дейін оларға ерлермен тең құқықтар берілмеді. (Мысалы, 1691 жылға дейін әйелдер 10 шиллингтен кем құны бар зат ұрлағаны үшін сотталған жағдайда дін қызметкерлерінің артықшылығын пайдалана алатын, ал ерлер 40 шиллингке дейін ұрлық жасағанда осы артықшылықты пайдаланатын.) Көптеген заңгерлердің пікірінше, яһуди дінінен бас тартпаған адам дін қызметкерлерінің артықшылығын пайдалана алмады. 1706 жылы оқу тесті жойылды, соның нәтижесінде бұл артықшылық барлық бірінші рет жасалған жеңіл қылмыстарға қатысты адамдарға қолжетімді болды. Алайда, қылмыстың өсуі Парламентті көптеген шағын мүліктік қылмыстарды дін қызметкерлерінің артықшылығынан шығаруға итермеледі. Соңында, үйді бұзу, 5 шиллингтен артық құны бар зат ұрлау, қой және мал ұрлау дін қызметкерлерінің артықшылығынсыз қылмыс болып саналды. Олар "Қанды кодекс" деп аталатын заң бойынша автоматты түрде өлім жазасына кесілді. Соттар күдік туған жағдайда, айыпталушыдан 51-ші псалмнан басқа мәтінді оқуын сұрау құқығын сақтап қалды. 1706 жылы сауаттылық тесті жойылғаннан кейін, дін қызметкерлерінің артықшылығын пайдаланғандарға берілетін жеңіл жаза 6-24 айға дейін ауыр еңбекпен ауыстырылды. 1718 жылғы Көші-қон заңына сәйкес, дін қызметкерлерінің артықшылығын пайдаланғандар Солтүстік Америкаға жеті жылға жер аударылуы мүмкін. Америка революциясы (1775–1783) осы жазаны қолдануға кедерілді (бірақ 1770 жылғы Бостон қырғынындағы рөлі үшін сотталған екі британдық сарбаз дін қызметкерлерінің артықшылығын пайдаланып, жазаларын жеңілдетті). 1779 жылы таңбалау жойылғаннан кейін, дін қызметкерлерінің артықшылығы көп жағдайда қолданылмайтын болды. Көші-қон Австралияға ауыстырылғанмен, бұл жылдарға немесе өмір бойына көшірілетін қарапайым жазалар арқылы жүзеге асырылды. 1823 жылы Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Корольдігінде екі заңмен дін қызметкерлерінің артықшылығы жойылды, ал Парламент 1827 жылғы Қылмыстық заң актісімен дін қызметкерлерінің артықшылығын ресми түрде жойды. Бұл актінің тиімділігіне күмән болды, сондай-ақ 1841 жылы барлық күмәнді жоятын соңғы акт қабылданды (Викт. 4-ші және 5-ші статуттары, 2 маусым 1841 жыл). АҚШ-та 1790 жылғы Қылмыс актісінің 31-тармағы федералды соттардағы артықшылықты жойды, бірақ ол 19 ғасырдың ортасына дейін кейбір штаттық соттарда сақталды (мысалы, Оңтүстік Каролина 1855 жылы айыпталушыға дін қызметкерлерінің артықшылығын берді, ал штаттың Конфедерациялық Конституциясы сатқындық істерінде артықшылықты тыйым салды). Көптеген штаттар мен округтер дін қызметкерлеріне берілетін жәрдемақыны жариялау, заң немесе сот шешімі арқылы жойды, ал басқаларында ол ресми түрде жойылмағандықтан қолданылмай қалды. Алайда, Род-Айленд 2013 жылға дейін деодандтармен бірге оны жоймады, сондай-ақ кішігірім сатқындық пен кісі өлтіру арасындағы айырмашылықты да жойды.
By this point, the benefit of clergy had been transformed from a privilege of ecclesiastical jurisdiction to a mechanism by which first time offenders could obtain partial clemency for some crimes. Legislation in the 17th and 18th centuries increased the number of defendants who could plead the benefit of clergy but decreased the benefit of doing so. Women acquired the benefit of clergy in 1624, although it was not until 1691 that they were given equal privileges with men. (For example, before 1691, women could plead the benefit of clergy if convicted of theft of goods valued less than 10 shillings, while men could plead clergy for thefts up to 40 shillings.) In the opinion of many contemporary legal scholars, a Jew who had not renounced Judaism could not claim the benefit of clergy. In 1706, the reading test was abolished, and the benefit became available to all first time offenders of lesser felonies. Meanwhile, an increasing crime rate prompted Parliament to exclude many seemingly minor property crimes from the benefit of clergy. Eventually, housebreaking, shoplifting goods worth more than 5 shillings, and the theft of sheep and cattle all became felonies without the benefit of clergy. They earned their perpetrator's automatic death sentences under the so called "Bloody Code". Judges retained the discretion to ask the accused to read a text other than Psalm 51, where they suspected the privilege was being abused. When the literacy test was abolished in 1706, the lesser sentence given to those who pleaded benefit of clergy was increased to up to 6–24 months' hard labour. Under the Transportation Act 1718, those who pleaded benefit of clergy could be sentenced to seven years' banishment to North America. The American Revolution (1775–1783) disrupted the application of this punishment (although two of the British soldiers convicted for their roles in the 1770 Boston Massacre made use of the benefit of clergy to receive reduced punishments). With the abolition of branding in 1779, the benefit of clergy was no longer an option in most cases. Although transportation shifted to Australia, this came to be done using straightforward sentences of transportation for a term of years or for life. The benefit of clergy was abolished in the United Kingdom of Great Britain and Ireland by two acts in 1823, and Parliament formally abolished the benefit of clergy with the Criminal Law Act 1827. There was some doubt as to the efficacy of this act, and a final act was passed in 1841, removing all doubt (statute 4th and 5th Vict. c. 22, 2 June 1841). In the United States, section 31 of the Crimes Act of 1790 eliminated the benefit from federal courts in capital cases, but it survived well into the mid 19th century in some state courts (for example, South Carolina granted a defendant benefit of clergy in 1855, and the state's Confederate Constitution forbade the benefit in cases of treason). Many states and counties have abolished the clergy benefits by proclamation, statute, or judicial decision; in others, it simply has fallen into disuse without formal abolition. Rhode Island, however, did not abolish it until 2013, along with deodands, and the distinction between petit treason and murder.