Кіріспе

Астурия королі (842–850)

Рамиро I (шамамен 790 – 850 жылдың 1 ақпаны) – 842 жылдан 850 жылы қайтыс болғанға дейін Астурия (қазіргі Испания) королі болды. Бермудо I патшаның ұлы, ол алдыңғы патшасы Альфонсо II баласыз қайтыс болғаннан кейін, мұрагерлік күресінен соң патша атанды. Дүрбелеңді билігінің кезінде ол викингтер мен әл-Андалус күштерінің шабуылдарын тойтарды. Альфонсо патша қайтыс болған кезде Рамиро Астуриядан тыс, Кастилияда (немесе Альфонсо III жылнамасы бойынша Бардулияда) болды, онда неке тойларын өткізіп жатқан еді. Comes palatii және қайтыс болған патшаның туысы Непоциан, Рамироның билікке таласуына қарсы шығып, Альфонсо II-ге адал болған астуриялықтар мен васкондардың қолдауын алды. Рамиро Галисиядан қолдау іздеп, әскер жинап, Овьедоға бет бұрды. Непоциан Рамироның Корнелланада, Нарсея өзені жанындағы шабуылын күтіп, Корнеллана көпірі шайқасында Рамиродан жеңіліске ұшырады.

Клавижо шайқасының аңызы

Аңыз бойынша, 834 жылы Рамиро Клавихо шайқасында маврларды жеңген. Бірақ, тарихқа тән қайшылықтарды ескеру үшін кейіннен дата 844 жылға өзгертілді (Рамиро 834 жылы билік етпеген). Оқиға ХІІ ғасырдың басында Сантьяго-де-Компостелада жасалған жалған жарғы арқылы танымал болды. Астуриялық және араб жылнамаларында осындай шайқас туралы ешқандай мәлімет жоқ. Ол алғаш рет 13 ғасырдағы Толедо архиепископы Родриго Хименес де Раданың жылнамаларында айтылған. Шайқас туралы мәліметтер 859 жылғы Альбельданың екінші шайқасының мифтенуі болып көрінеді. Бұл шайқаста Рамироның ұлы және мұрагері Ордоньо I, Гарсия Иньигеспен бірге Памплоналық Мұса ибн Мұса әл-Касауи әскерлерін жеңді. Аңыз бойынша, шайқас кезінде маврларды өлтіруші Ұлы Джеймс ақ атқа мінген күйінде, ақ тумен пайда болып, астуриялық әскерге маврларды жеңуге көмектескен. Бұл Иберияда Сент-Джеймс культінің пайда болуына себеп болды (Сент-Джеймс жолына қараңыз). Апостолдың араласуына алғыс айту үшін Рамиро 12 ғасырдан бастап шіркеуге арналған, Voto de Santiago деп аталатын жалған үсыныс енгізген дегенді айтады, ол 1812 жылы Кадис Кортесімен ғана жойылды.

Леонды қайта тұрғызуға тырысу

Рамироның Иберия мұсылман мемлекеттерімен болған ең маңызды қақтығысы сәтті аяқталмады. Кордова әмірі Абд ар-Рахман II викинг шабуылдарымен және Бану Каси әулетінің Мұса ибн Мұса бастаған ішкі бүліктермен күресуге мәжбүр болды. Рамиро Леон қаласын халқымен қайта толықтыру үшін уақытша бейбітшілікті пайдаланды. Алайда, бұл қайта толықтыру әрекеті ұзаққа созылмады. Абд ар-Рахман II викингтерді де, бүлікшілерді де жеңді, ал 846 жылы ұлы (кейін Кордованың Мұхаммед I атанған) басқаруымен әскер жіберіп, католиктерді Леоннан қайта қашқындыққа мәжбүр етті, одан кейін мұсылмандар қаланы өртеп жіберді. Қала 856 жылы Ордоньо I тұсында ғана қайтадан басып алынды.

Ішкі қақтығыс және қатал әділдік

Рамироның тұсында Астурия сыртқы қақтығыстардан салыстырмалы түрде аулақ болғанмен, оның билігінің соңғы кезеңінде ішкі дау-жанжалдар көбейді. Жоғарыда айтылғандай, оның таққа отыруы қиындықтарға толы болды, және ол наразы және көтеріліс ұйымдастырған ақсүйектермен жиі кездесті. Альбельденс хроникасы осы көтерілісшілердің екеуін ерекше атап көрсетеді. Рамиро көтерілісші prócer (гранде немесе жоғары дәрежелі ақсүйек) Пиниолоны жеңгеннен кейін, оны жеті ұлымен бірге өлім жазасына кесті. Екінші көтерілістің басшысы, Алдроито, соқыр етуге үкім шығарылды. Рамироның ұлы Ордоно, әкесі қайтыс болғаннан кейін Астурия патшасы болды. Рамиро екінші рет 842 жылы, оның ізашары Альфонсо II қайтыс болған жылы Патернамен некеге тұрды. Оның немересінің хроникасында Альфонсо II қайтыс болғанда Рамиро Кастилия жерінде үйленгені айтылады, бұл оның әйелі кастилиялық болғандығын көрсетеді. Осы некедегі келіншек кейін оның жесірі болған Патерна деп болжанады. Ордонодан басқа балаларының болғанына нақты дәлел жоқ. Дәстүр бойынша, Кастилия графы Родриго (873 жылы қайтыс болды) Рамиро мен Патернаның ұлы деп есептелген. Ортағасырлық зерттеуші Жюсто Перес де Урбель Родригоның Кастилия графы болуының себебі Астурия патшалық отбасымен байланысы болғандығын, және бұл байланыс Патерна патшайым арқылы болуы мүмкін екенін, бірақ міндетті түрде оның ұлы болуы қажет емес екенін айтады. Рамиро Гатонның әкесі болуы мүмкін, ол Асторга және Эль-Биерзо графтары болған, өйткені 14 ғасырдан бастап Аль Баян аль Мюгриб Ибн Идхари Гатонның Ордоно I де Астурияның "бауыры" болғанын мәлімдейді.

Өлім және жерлеу

Рамиро 850 жылдың 1 ақпанында Овьедо қаласына жақын Наранко тауында орналасқан Санта-Мария-дель-Наранкодағы сарайында қайтыс болды. Ол екінші әйелі Патернамен бірге Овьедодағы Сан-Сальвадор соборындағы Астурия патшаларының пантеонында жерленген. Оның денесі бұрынғы патшасы Альфонсо II эль Кастоның ұқсас қабірінің жанында, қазір сақталмаған тас қабірге салынды. Оның қабіріне мына жазу жазылған:
"OBIIT DIVAE MEMORIAE RANIMIRUS REX DIE KAL. FEBRUARII. ERA DCCCLXXXVIII. OBTESTOR VOS OMNES QUI HAEC LECTURI ESTIS. UT PRO REQUIE ILLIUS ORARE NON DESINETIS".

Рамиренсе стилі сәулетінде

Рамироның билік етуінің өнері мен сәулеті Астурия өнерінің романға дейінгі Рамиренсе кезеңін құрайды. Оның сарайы зор шаттық ошағы болды, оның куәсі – Санта-Мария-дель-Наранко және Сан-Мигель-де-Лилло сарайы мен шіркеуі. Рамиро І Овьедо қаласына жақын Наранко тауының оңтүстік беткейінде Санта-Мария-дель-Наранко сарайы мен Сан-Мигель-де-Лилло немесе Линьо деп аталатын шіркеудің құрылысын тапсырды. Шіркеу XIII ғасырда құлады, және бүгінде оның үштен бір бөлігі ғана сақталған. Қатар орналасқан қызметтік ғимараттар тіпті қираған күйінде де жеткен жоқ. Рамиренсе архитектурасының тағы бір мысалы – Лена муниципалитетіне жақын Санта-Кристина-де-Лена шіркеуі, Овьедодан шамалы қашықтықта орналасқан. Сарай мен екі шіркеу ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Рамиренсе архитектурасы туфтан (жеңіл әктас) жасалған цилиндрлік күмбездерді енгізді. Бұл бұл аймақтың бұрынғы сәулеті үшін де, сол кезеңдегі Еуропа сәулеті үшін де, тіпті ағаш шатырларды қолданған мұсылмандық Испания үшін де жаңалық болды.