Кіріспе

Неміс протестант реформаторы Иоганн Оэколампадиус (сондай-ақ Œcolampadius, неміс тілінде Oekolampadius, Oekolampad; 1482 – 24 қараша 1531) – Сайлаушы Пфальцтан шыққан кальвинистік дәстүрдегі неміс протестант реформаторы. Ол 1526 жылғы Баден пікірсайысындағы протестанттық топтың жетекшісі болды және протестанттық теологияның негізін қалаушылардың бірі болды, Эразм, Гульдрих Цвингли, Мартин Лютер және Мартин Буцермен пікір таластырды. Кальвин оның Евхаристия дауына қатысты көзқарасын қабылдады (Лютерге қарсы). Оның неміс тегі Хусген (немесе Гусген, Huszgen) болды, ол оны «үйдің сәулесі» (Hausschein) деп түсіндірді және (сол кездегі әдет бойынша) грек тіліне Οἰκολαμπάδιος (Oikolampádios, οἶκος oîkos, «үй», λαμπάς lampás, «шам», және ιος, ios, «байланысты» деген мағынада) деп аударды, бұл кейін Oecolampadius деп латын тіліне ауыстырылды.

Өмір

Ол Иоганн Гейсген (Хусшин, Гейсген, Гейсген немесе Гейсшен деп әртүрлі жазылған) Вайнсбергте, сол кезде Пфальц курфюрсттығының бір бөлігі болған жерде дүниеге келді. Ол Вайнсберг және Хайльбронн қалаларында білім алды, содан кейін заңды оқымақ ниетпен Болоньяға барып, бірақ көп ұзамай Хайдельбергке оралып, теологиямен айналысты. Жаңа білімге ынтасы күшті болғандықтан, грек тілін оқығаннан кейін еврей тіліне көшті және 1503 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1515 жылы Базельдегі кафедралық шіркеуде уағызшы болып, Базельдің гуманистік епископы Кристоф фон Утенхаймның басшылығымен қызмет етті. Базельде Оэколампадий Эразмның грек тіліндегі Жаңа өсиеттің алғашқы басылымына редакторлық көмекші және еврей тіліндегі кеңесші ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ өзінің ұстазын мадақтаған сол басылымның эпилогын жазды.

Мансап

Бастапқыда Оэколампадийдің уағыздары құнадан кешірім сұрау туралы болды, ал оның алғашқы реформаторлық ынтасы Пасха уағыздарына әзіл-қалжың әңгімелер енгізуге қарсылық танытумен көрінді (De risu paschali, 1518). 1518 жылы ол "Грекия грамматикасы" еңбегін жариялады. Екі жыл өткен соң, ол Аугсбургтегі қасиетті шіркеуде уағызшы болуға шақырылды. Германия Мартин Лютердің тезистерінен туған мәселелермен қызып жатты, ал Оэколампадийдің осы ортаға енуі, ол Лютердің позициясын, әсіресе анонимді "Canonici indocti" (1519) еңбегінде қолдағандықтан, оны қатаң түрде өзін-өзі тексеруге итермеледі, нәтижесінде ол монах болды. Ұзаққа соқпаған тәжірибе оған бұлның идеалды христиандық өмір емес екенін көрсетті ("amisi monachum, inveni Christianum" – "Монахты жоғалттым, христианды таптым"). Оның Аугсбургтегі дін қызметкері лауазымын Урбан Регий іске асырды. Оэколампадий 1531 жылдың 24 қарашасында дүниеден озды.

Теология

Протестанттық теолог Оэколампадиус Иоганн Экк және Филипп Меланхтон сияқты көрнекті тұлғалармен әңгімелесіп, Базель университетінде теология профессоры болды. Теология ғылымында ол Лютер, Цвингли және Кальвин сияқты жарқын есімдерге жете алмады, бірақ сенімді діни басшы ретінде танылды. Заманындағы католик ғалымдарының арасында да ол құрметке ие болды және өлімінен соң қырық жылдан астам уақыт өткен соң иезуит Санкт-Петр Канизиус өзінің "De Maria Virgine" еңбегінде оны тікелей атады. Цвинглимен бірге ол швейцариялықтардың өкілі ретінде Марбургта өткен мәжіліске қатысты. Оның Евхаристияға қатысты пікірлері "дене" сөзінің әдеби мағынасын жоққа шығарып, метафоралық түсіндіруді қолдады, бірақ сенушілердің осы қасиеттілікке өзі үшін емес, басқалар үшін қатысуын айтты, кейіннен оны христиандық өмір үшін игілік құралы ретінде баса көрсетті. Ол Мәсіхтің денесінің барлық жерде болуы туралы Лютердің доктринасына қарсы, Киелі Рухтың шіркеуде болуын және әрекет етуін жақтады. Оның Евхаристияға қатысты көзқарасы Лютерді 1526 жылы "Фанатиктерге қарсы" еңбегінде осы мәселе бойынша бірнеше уағыз жариялауға итермеледі. Ол Лютер, Кальвин және Цвингли сияқты тағдыр туралы ілімді терең зерттемеді, "Құтқарылуымыз – Құдайдан, жолығуымыз – өзімізден" деген тұжырыммен қанағаттанды. Теологиялық тұрғыдан ол Цвинглиге жақын болды, олар Мәриямға және оның құрметіне ортақ көзқарастарға ие болды. Ол заманындағы протестанттық мариандық нанымның үлгісі саналды, бұл көбінесе оның уағыздарымен байланысты. Ол Мәриямды барлық игіліктің ортасы (Mittlerin) деп атады, оған Ие Құдай игіліктер қазынасын (Thesaurus gratiarum) сеніп тапсырды. Оэколампадиус Радульф Арденстен (1200 ж. қайтыс болды) және басқалардан Мәриямды Мәсіхтің (Бастың) мистикалық денесіне, шіркеуге барлық игілікті жеткізетін мойын ретінде бейнелеуді алды. Бұл көзқарас 20 ғасырда Габриэль Роскини және жалпы алғанда, Папа Пий XII өзінің "Mystici corporis" энциклопедиясында католик шіркеуінің ресми доктринасы ретінде қорғалды. 1521 жылы Аугсбургте жарияланған "De laudando in Maria Deo" еңбегінде ол Құдайды Мәриям арқылы мақтау мүмкін емес екенін айтты. Оның сый-сыйлықтары мен игіліктері Мәриям арқылы көрінеді. Құдай оған құрмет көрсетіп, оның арқылы адам болды. Мәриям сенімде Ыбырайымнан, шыдамдылықта Ысқақтан және тазалықта Жүсіптен басым болды. Ол барлық көктегі күштердің патшайымы. Дегенмен, Оэколампадиус пікірінше, католиктердің Мәриямға деген құрметі шектен шықты, өйткені Мәриямға берілген атақтардың саны мен мазмұны Мәсіхтің өзіне көрсетілген құрметтен асып түседі. Мысал ретінде, 150 "Айша-Мария" және Құдайға арналған он ғана дұға бар тәңірсымақ келтіріледі. Ол сондай-ақ халық арасындағы әдет-ғұрыптарды сынға алады, оған сәйкес, әр сенбіде оның құрметіне шарап пен жыныстық қатынастан бас тартылып, салтанатты түрде тойланады, ал келесі Иеміздің күні шектен тыс ішімдікке және түрлі ойын-сауықтарға толы болады. Өмірі бойы Оэколампадиус Мәриямның мәңгілік тазалығын уағыздады, ол өмірі мен істері арқылы христиандық ізгіліктердің жарқын үлгісін көрсетті. Мәриямның Елизаветаға жасаған сапарынан оның қызмет пен мейірімділікпен өмір сүргенін көруге болады.