Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сатып алушылар саны шектеулі нарық құрылымы
Market structure with few buyers
Олигопсония (грекше ὀλίγοι (oligoi) "аз" және ὀψωνία (opsōnia) "сатып алу") – сатып алушылар саны аз, ал сатушылар саны теориялық тұрғыдан көп болатын нарық түрі. Мұндай жағдай әдетте, көптеген жеткізушілер өнімдерін аздаған (көбінесе ірі және ықпалды) сатып алушыларға сатуға бәсекелес болатын өндіріс факторлары нарығында кездеседі. Бұл олигополиядан өзгеше, онда сатып алушылар көп, ал сатушылар аз. Олигопсония – бұл толық емес бәсекелестіктің бір түрі. Монополия (бір сатушы), монопсония (бір сатып алушы) және екі жақты монополия терминдері ұқсас қатынаста болады.
An oligopsony (from Greek ὀλίγοι (oligoi) "few" and ὀψωνία (opsōnia) "purchase") is a market form in which the number of buyers is small while the number of sellers in theory could be large. This typically happens in a market for inputs where numerous suppliers are competing to sell their product to a small number of (often large and powerful) buyers. It contrasts with an oligopoly, where there are many buyers but few sellers. An oligopsony is a form of imperfect competition. The terms monopoly (one seller), monopsony (one buyer), and bilateral monopoly have a similar relationship.
Өнеркәсіп үлгілері
Осы жағдайлардың әрқайсысында сатып алушылар сатушылардан айтарлықтай басымдыққа ие. Олар бір жеткізушіні екіншісімен салыстырып, осылайша шығындарын төмендете алады. Сонымен қатар, жеткізу кестелері, сапа және (егер ауыл шаруашылығы өнімдері болса) егін түрлері сияқты нақты талаптарды жеткізушілерге жүктей алады. Өндірістің артық болуы, табиғи жоғалтулар және маусымдық сұраныстағы өзгерістер сияқты тәуекелдердің көп бөлігін де олар жеткізушілерге ауыстырады.
In each of these cases, the buyers have a major advantage over the sellers. They can play off one supplier against another, thus lowering their costs. They can also dictate exact specifications to suppliers, for delivery schedules, quality, and (in the case of agricultural products) crop varieties. They also pass off much of the risks of overproduction, natural losses, and variations in cyclical demand to the suppliers.
Ауыл шаруашылығы
Әлемдік экономикадағы олигопсонияның бір мысалы – какао, онда үш компания (Cargill, Archer Daniels Midland және Barry Callebaut) әлемдік какао бұршақтарының басым бөлігін, көбінесе үшінші әлем елдерінің шағын фермерлерінен сатып алады. Сол сияқты, американдық темекі өсірушілер сігарет өндірушілердің олигопсониясымен бетпе-бет келеді, онда үш компания (Altria, Brown & Williamson және Lorillard Tobacco Company) АҚШ және басқа елдерде өсірілген темекінің шамамен 90% -ын сатып алады.
One example of an oligopsony in the world economy is cocoa, where three firms (Cargill, Archer Daniels Midland, and Barry Callebaut) buy the vast majority of world cocoa bean production, mostly from small farmers in third world countries. Likewise, American tobacco growers face an oligopsony of cigarette makers, where three companies (Altria, Brown & Williamson, and Lorillard Tobacco Company) buy almost 90% of all tobacco grown in the US and other countries.
Баспа ісі
АҚШ-тағы баспа саласында "Үлкен Бестік" деп аталатын бес баспагер шығарылған кітаптардың шамамен үштен екі бөлігін құрайды. Әрбір компания әртүрлі нарық сегменттеріне қызмет ететін және көбінесе бұрынғы тәуелсіз баспагерлердің аттарын сақтайтын бірнеше мамандандырылған баспаларды басқарады. Баспалар көптеген баспагерлер бар сияқты көрінеді, бірақ әр баспагердің ішіндегі баспалар авторлардан жаңа кітаптар алу кезінде бір-бірімен бәсекелеспеу үшін үйлестіріледі. Осының салдарынан авторлардың шығармалары үшін нағыз тәуелсіз мүмкіндіктері шектеулі. Бұл авторларға төленетін гонорарды төмендетіп, жариялану үшін авторлардың баспагерлердің талғамына сай болуына қысым жасайды, нәтижесінде пікірлердің алуан түрлілігі азаяды.
In U. S. publishing, five publishers known as the Big Five account for about two thirds of books published. Each of the companies runs a series of specialized imprints, which cater to different market segments and often carry the name of formerly independent publishers. Imprints create the illusion that there are many publishers, but imprints within each publisher co ordinate to avoid competing with one another when they seek to acquire new books from authors. Thus, authors have fewer truly independent outlets for their work. That depresses advances paid to authors and creates pressure for authors to cater to the tastes of the publishers in order to ensure publication, reducing viewpoint diversity.
Кішігірім сауда
Кем дегенде 30 жыл бойы әлемнің дамыған елдеріндегі супермаркеттер азық-түлік нарықтарының үлесін арттырып келеді. Осы арқылы олар өнім берушілерге – қандай азық-түлік өсіріледі, қалай өңделеді және қапталады – үлкен ықпал етіп, фермерлер мен жұмысшылардың дүниежүзілік өмірі мен күнкөрісіне терең әсер етеді. Тұтынушылар арасындағы нарық үлесін ұлғайтумен қатар, жеткізушілердің бірігуі саудагерлерге маңызды нарық күшін қолдануға мүмкіндік береді. Кейбір елдерде бұл зәбірлеу, әдепсіз және заңсыз әрекеттер туралы айыптауларға әкеп соқты. Австралиядағы жағдай осыған жақсы мысал, себебі Coles және Woolworths деген екі сауда желісі ұлттық азық-түлік нарығының 70% -ын бақылайды.
Over at least 30 years, supermarkets in developed economies around the world have acquired an increasing share of grocery markets. In doing so, they have increased their influence over suppliers—what food is grown and how it is processed and packaged—with impacts reaching deep into the lives and livelihoods of farmers and workers worldwide. In addition to increasing their market share with consumers, consolidation of suppliers means that retailers can exercise significant market power. In some countries, this has led to allegations of abuse, unethical and illegal conduct. The situation in Australia is a good example since two retailers, Coles and Woolworths control 70% of the national food market.