Кіріспе

) - Норвегияның Молде қаласына қызмет ететін халықаралық әуежай. Ол Орёде, Молдефьорд жағалауында, қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан. Әуежайдың қызмет көрсету аймағы Ромсдал аймағын қамтиды. Әуежайда 07/25 бағытындағы ұшу-қону жолағы бар. Мемлекеттік Avinor компаниясына тиесілі және басқарылатын бұл әуежай 2014 жылы 481 406 жолаушыға қызмет көрсетті. Scandinavian Airlines және Norwegian Air Shuttle компаниялары Ослоға, ал Widerøe компаниясы Бергенге, Стордқа және Тронхеймге ішкі рейстерді жүзеге асырады. Молдеге қызмет ететін әуежай құрылысы туралы ұсыныстар 1940 жылдан бері талқыланып келді, бірақ соңында Алесунд және Кристиансунд қалаларына басымдық берілді. Құрылыс 1969 жылы басталды және әуежай 1972 жылдың 5 сәуірінде ашылды. Бастапқыда жоспарлы рейстерді Braathens SAFE компаниясы Fokker F 27 және Fokker F 28 ұшақтарымен, кейіннен ірі Boeing 737 ұшақтарымен жүзеге асырды. 1978 жылдан бастап әуежайды үкімет басқаруға алды. Терминалдардың жаңасы немесе кеңейтілуі 1982, 1993, 2008 және 2012 жылдары төрт рет жүзеге асырылды. 2004 жылдан бері туристік (IT) чартерлік рейстер ұсынылып келеді.

Жоспарлау

Молде әуежайының жобалары алғаш рет 1940 жылы ұсынылды. Норвегияның неміс басқыншылығынан кейін, Люфтваффе Мёре-ог-Ромсдал округын қамтитын әуежай салуға қызығушылық танытты. Олар екі нысанды қарастырды – Орьо және Оукрадағы Госсен аралы. Соңғысы таңдалды, нәтижесінде Госсендегі Оукра әуежайы ағаштан жасалған ұшу-қону жолағымен салынды. Соғыс аяқталғаннан кейін азаматтық комиссия округ үшін азаматтық, орталық әуежай салуды қарастырды. Ол Госсеннің жазық және Алесунд және Молде қалаларының арасында орналасқандықтан қолайлы екенін анықтады. Маңызды инвестициялар жасалған және нысанды азаматтық әуежайға айналдырудың құны төмен болар еді. Дегенмен, жоспарларға қарсылық болды. Әуежайдың Кристиансунд және Алесунд қалаларынан тым алыс орналасқаны және округқа бірнеше әуежайлармен жақсы қызмет көрсетілетіні туралы шағымдар түсті. Парламент 1952 жылы Госсендегі әуежайды мақұлдады. 1950 жылы West Norway Airlines Бергеннен Алесунд, Молде және Кристиансунд арқылы Тронхеймге дейін гидроұшақ бағытын ашты. Молдеде ол қала орталығындағы портта орналасқан су әуежайынан жұмыс істеді. 1954 жылы әуе компаниясы жағалау бойында төрт қысқа ұшу-қону әуежайы, соның ішінде Молдедегі әуежай салуды ұсынды. Олар бұл әуежайларға Scottish Aviation Twin Pioneers ұшақтарымен қызмет көрсетуді жоспарлады. Орьо артықшылықты нысан болды, бірақ Лангмирен де қарастырылды. Алайда, ұшақтарды билік органдары мақұлдамады, көбінесе жеткіліксіз мұзсыздандыру жүйесіне байланысты. Бұл Алесунд әуежайының, Вигра жобасына басымдық беруге және көп ұзамай нысанды негізгі әуежайға жаңартуға әкелді, оның 1958 жылдың 7 маусымында ашылуына мүмкіндік берді. West Norway Airlines 1956 жылғы маусымнан кейін Молдеден рейстерін тоқтатты. Оған жауап ретінде Молде муниципалитеті 1958 жылдың қыркүйегінде әуежай комитетін құрды және сол кезде Болсёй муниципалитетіне қарасты Орьо жерін сатып алды. Саудагер Петтер Петтерссон басшылығымен, Braathens SAFE компаниясының Fokker F 27 Friendships ұшақтарымен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін ұшу-қону жолағын салуды ұсынды. Осы уақытта Молде муниципалитеті қауіпсіздік ережелерін сақтаған жағдайда муниципалды әуежай салуға құқылы болды. Бұл сынақ қонуларын қажет етті, бірақ шектеулі мүмкіндіктерге байланысты Азаматтық авиация басқармасы оларды 1961 жылдың қазанына дейін жүргізбеді. Ол кезде ереже өзгерді және әуежайлар жұмыс істеу үшін мемлекеттік концессия алуы керек болды. 1962 жылы мемлекеттік әуежай комиссиясы бекітілді, бұл барлық жергілікті әуежай жоспарларын тоқтатты. Комиссия жаңа қауіпсіздік шектерін енгізуді ұсынды, бұл үлкен жер участасын сатып алуды талап етті. Жер иелері жерді сатуға құзырлы болмады, сондықтан муниципалитет жерді мәжбүрлеп иемденуге мәжбүр болды. Бұл мәселе Жоғарғы Сот муниципалитет пайдасына соңғы шешім шығарғанға дейін шешілмеді. Мемлекеттік комиссия Молде және Кристиансундқа бірлесіп немесе екі әуежай салу арқылы қызмет көрсетуге болатын бірнеше нысандарды қарастырды. Қолданылмай қалған нысандарға Госсен, Итре Френа, Аверойдағы Хенда, Осмарка және Тингволь кірді. Тек Кристиансундтағы Орьо және Квернбергет қана қолайлы деп танылды, олардың тиісті қала орталықтарына жақындығына баса назар аударылды. Молде муниципалитеті басымдықты қабылдады, бірақ 1965 жылдың маусымында олар әуежайды өздері қаржыландыруға құқылы екенін анықтады. Қалалық әкімдік жоспарлар бойынша жұмыс істей бастады және 1966 жылдың 26 сәуірінде Braathens SAFE әуе компаниясы Молдені Осло, Тронхейм және Бергенмен байланыстыруға дайын екенін растады. Орьо 1968 жылы Азаматтық авиация басқармасы әуежайлардың басымдығын өзгертіп, Молдені бірінші орынға қойғанда қолдау алды. Ол Kvernberget үшін 22,4 миллион теңгеге қарағанда 13,2 миллион норвегиялық кронға қарағанда төменгі инвестицияларды атап өтті. Муниципалитет құрылыс меркегері Олав Т. Мейсинсетке хабарласты, ол нысанды тегістеу бойынша ұсыныс жасады. Муниципалитет Kommunal Landspensjonskasse-ден несие алды және 1969 жылы Көлік және коммуникация министрлігіне құрылысты бастауға рұқсат алу үшін өтініш берді. Олар бейтарап екенін, ал жергілікті басқару министрлігі оң пікір білдіргенін мәлімдеді. Ол кезде Квернбергеттегі Кристиансунд әуежайының құрылысы жүріп жатты, әуежай 1970 жылдың 30 маусымында ашылды. Молде әуежайының құрылысына қатысты белгілі бір даулар болды. Бұл екі әуежайдың кішірек catchment аймағын қалдырады, бұл аймақтан жақсы қызметтерге қауіп төндіруі мүмкін.

Құрылыс

Жер жұмыстары Олав Т. Мейсинсет & Co. компаниясына тапсырылды, жұмыс 1969 жылдың басында басталды. Олар 110 000 адам-сағатты жұмсап, үлкен көлемдегі топырақ көшіру жұмыстарын жүзеге асырды. Бұл Мольдефьорденнің бір бөлігін толтыруды қамтыды, бірақ мореналық топырақ жұмысты жеңілдетті. Жобаға ең көп дегенде отыз адам жұмыс істеді. Жер жұмыстары аяқталғаннан кейін, жеке ұшақтар қонуға қызығушылық танытты. Олар ұшу-қону жолағына құрылыс техникасын стратегиялық түрде орналастыру арқылы тоқтатылды. 1970 жылы асфальт төселгеннен кейін, алғашқы ұшақ қонды. Олар қыс айларында әуежайды ресми рұқсатсыз пайдалана берді, бірақ әуежай басшылығы осы қолдануға кедергі келтірмеді. Бірінші ресми қону 1971 жылдың 17 наурызында CAA жүргізген сынақ ұшуы болды. Содан кейін терминал, операциялық ғимарат және басқару мұнарасының құрылысы басталды. Басты мердігер – Арне Моен. Әуежай қызметкерлері 1972 жылдың 1 наурызында жаңа жұмыстарын бастады. Сол күні Braathens SAFE Молде қаласының орталығындағы Godtfred Lies алаңында билет сату кеңсесін ашты. Бұл кеңседе Widerøe билеттерін де сату жүзеге асырылды. Әуежайдың ресми ашылуы 5 сәуірде өтті, оған жеті-сегіз мың адам қатысты. Әуежай бастапқыда он төрт қызметкерді жұмысқа алды. Ашылған кезде аспаптық қону жүйесі әлі орнатылмаған еді. Таутраға бағытсыз маяк, ал ұшу-қону жолағына визуалды көру бұрышының индикаторы орнатылды. Кейін 1972 жылы екі локализатор орнатылды. Әуежайда кафе ашылды.

Алғашқы операциялық тарихы

Әуежай бір уақытта бір Fokker F 27 Friendship ұшағын қабылдауға арналған болды. Бұл ұшақтар Braathens SAFE компаниясымен жағалау бағыттарында және астанаға рейстерде пайдаланылды. 1972 жылғы жазғы бағыттарында Осло әуежайына, Форнебуға күніне үш рейс болды, оның бірі Алесундта тоқтаған. Кейбір үлкен бағыттарда Fokker F 28 Fellowship ұшағы қолданылды. Сонымен қатар, жағалау бағытында да күніне үш рейс орындалды. Ålesund әуежайы, Vigra жабық болған жағдайда, Braathens өзінің үлкен 124 орындық Boeing 737 200 ұшақтарын Årø-ға қондырып, терминалдың тығыз екенін сезіндірді. Molde Aero Klubb 1972 жылдың 6 қазанында құрылды. Бастапқыда ол шектеулі қызмет көрсетті және 1984 жылдың қарашасына дейін өзіне тиесілі ұшағы болмады. Дегенмен, оның көптеген мүшелерінің жеке ұшақтары болды. Møre Flyklubb өзінің Piper Cherokees ұшақтарын Årø-да орналастырды. 1970 жылдары Андальснес қаласында мұнай платформаларын салу жүргізілді, нәтижесінде бизнес-авиациясы әуежайды жиі пайдаланды. Екі паромды айналып өту үшін Årø-да гидроұшақтар базасы салынды, бұл қосымша рейстерді жасауға мүмкіндік берді. Жолаушылар санының артуы Braathens SAFE компаниясын Молдеден барлық F 27 турбовинттік ұшақтарын үлкен F 28 турбоджеттік ұшақтарымен ауыстыруға мәжбүр етті, 1 маусымнан бастап. F 28 ұшақтары бұған дейін тек Ослоға Алесунд арқылы рейстерде және кейбір жағалау бағыттарында қолданылған. Ослоға тікелей рейстердегі саяхат уақыты 25 минутқа қысқарды. 1970 жылдардың соңында Braathens SAFE компаниясы Осло рейстерінде Boeing 737 ұшағын пайдалана бастады. Осы арада, 34 көрші тұрғын шудың салдарынан зиян өтеуін талап етіп сотқа шағымданып, сот 1998 жылы олардың 19-ына өтемақы төледі. Әуежайдың меншігі мен басқаруы 1978 жылы муниципалитеттен Азаматтық авиация басқармасы арқылы мемлекетке өтті. Бұл нысанды күшейтілген жұмыспен қамтамасыз етуге әкелді. Әуежайдағы жұмыс уақыты үш ауысымнан төрт ауысымға дейін ұлғайтылды, сондай-ақ әр ауысымдағы адамдар саны үштен төртке дейін артты. Жаңа жер үсті көліктері де сатып алынды. Әуежай ашылғаннан кейін алғашқы жылдары жолаушылар саны төмендеді, тек 1978 жылы 90,063 жолаушы өткенде ғана көрсеткіш 1973 жылғы деңгейден асып түсті. Азаматтық авиация басқармасының келесі инвестициясы – жаңа жолаушылар терминалы болды. Ол жолаушыларға алғаш рет жүктерін ішкі жағдайда алуға мүмкіндік беретін жүк тасқыштары сияқты жаңа мүмкіндіктерді қамтиды. 1982 жылы 106 823 жолаушымен әуежай алғаш рет алты таңбалы көрсеткішті басып өтті. Busy Bee 1980 жылдың 3 наурызында F 27 ұшағымен Ослоға хат тасымалдау үшін Молдеге рейстерді бастады. Бұл рейстерде жолаушылар 1985 жылдан бастап қабылданды. Ослоға бағыттар жеткілікті деңгейге жеткендіктен, Braathens сол жылы Алесундтағы барлық тоқтауларды жойды. Чартерлік рейстерге арналған алғашқы ұсыныстарды Gullivers Reisebyrå 1986 жылдың қаңтарында жасады. Олар Осло әуежайына, Гардермоенге және одан әрі Жерорта теңізіне қосымша рейс жасауды жоспарлады. Busy Bee компаниясымен келісімшартқа қол қойылғанымен, жоспарларға қызығушылықтың жетіспеуіне байланысты ешқандай нәтиже болмады. Widerøe 1987 жылы Молдедегі рейстерін тоқтатты. 1988 жылдың 4 қаңтарында әуежайда автобус қызметі енгізілді. Сол жылы Азаматтық авиация басқармасы жаңа терминал мен операциялық ғимарат салу жоспарларын жариялады. 1980 жылдары жолаушылар саны тез өсті және сол жылы 173,530 жолаушыға жетті. Осыдан кейін Årø және Kvernberget әуежайларының қажеттігі туралы талқылаулар болды, және екі әуежайды да жабу ұсынылды. Алайда, бұл қадам Азаматтық авиация басқармасының немесе саяси агенттіктердің ресми шешімі болған жоқ және баспасөз беттеріндегі болжамдармен ғана шектелді. 1989 жылдың 19 қаңтарында Årlelva өзенінің суы тасып, әуежайдың бір бөлігі су астында қалды. Кейіннен өзеннің арнасы өзгертіліп, әуе және құрлық жағында қосымша тұрақ орындары жасауға мүмкіндік болды. Әуежай 1991 жылы ірі әскери оқу-жаттығуларға қатысты. Әуежайдың болашағы туралы талқылау 1992 жылдың 6 сәуірінде Азаматтық авиация басқармасы жаңа терминал салу туралы хабарлаған кезде аяқталды. Жұмыс сол жылдың соңында басталды, ал Braathens SAFE жүк терминалын салумен жалғастырды. Азаматтық авиация басқармасы 54 миллион NOK инвестициялады, оның 30 миллионы терминал құрылысына жұмсалды. 1993 жылдың қыркүйек айында ұшу-қону жолағын қайта асфальттау және жүйелерді жаңа терминалға көшіру үшін әуежай бір аптаға жабылды. Жаңа терминал 13 қыркүйекте ашылды. Ол жылына 300 000 жолаушыны қабылдауға арналған және үш қақпасы болды. Үлкен келген және кеткен залдардан басқа, көлік жалға беру компаниялары үшін кеңселер де қарастырылды. 14 қазанда ресми ашылғаннан кейін ескі терминал ғимараты көбірек тұрақ орындары үшін бұзылды.

Дерегуляция

1993 жылы 201 864 жолаушы тасымалданды. 1994 жылдың 1 сәуірінде әуе тасымал нарығы либералдануға ұшырады; осыдан кейін кез келген әуе компаниясы Норвегияда кез келген бағыт бойынша еркін ұшуға мүмкіндік алды. SAS бастапқыда Braathens компаниясымен бәсекелесуден бас тартты, бұл билет бағаларының сәл өсуіне әкеп соқты. Сол жылы Braathens Осло әуежайы, Fornebu бағытына күніне үштен төрт рейске дейін арттырды. 1997 жылы басқару мұнарасы жаңартылды. Оның орнына уақытша мұнара орнатылды. 1997 жылдың 1 қыркүйегінен бастап шектеулі мөлшердегі ішкі және барлық халықаралық рейстерге қауіпсіздік тексерулері енгізілді. Бұл жолаушыларды тіркеу және ұшу залдарының физикалық бөлінуіне әкелді. Бұл жолаушылар үшін саяхат уақытына елеулі әсер етті. Бұрын багажы жоқ жолаушылар әуежайға ұшуға бес-он минут бұрын келіп, тікелей ұшаққа өте алатын. Қауіпсіздік тексерулері кешігуге себеп болды, рейстер алдында ең көп кезек пайда болды, ал қалған уақытта жолаушылар ағыны азаяды. Ұзын кезектер жиі кездесетін жағдай болды. Даниялық Muk Air және Scan Con Airways әуе компаниялары 2000 жылдың жазында Молдеден Аалборг және Тистед әуежайларына чартерлік рейстер орындады. Muk Shorts 360 ұшағымен, ал Scan Con Embraer 110 Bandeirante ұшағымен ұшты. Аэропорт сол жылы 311 988 жолаушыға қызмет көрсетті, бірақ келесі жылдары авиация нарығының жалпы төмендеуіне байланысты жолаушылар саны азайды. 2003 жылы футбол және IT-чартерлері арқылы әуежайға 3037 халықаралық жолаушы келді. Molde-дегі алғашқы әуе компаниясы 2004 жылы Jetstream 31 ұшағымен құрылған Classic Norway Air болды. Оның бизнес-идеясы – Ромсдалдағы курорттарда демалатын туристерді тасымалдау. Braathens сол жылы SAS Braathens құру үшін Scandinavian Airlines (Норвегия) компаниясымен бірікті. Олар 20 маусымнан бастап жексенбі күндері Барселонаға Молдеден алғашқы халықаралық рейсті іске қосты. Госсендегі Нихамна газ терминалының құрылысы 2004 жылдың мамыр айында басталды. Елдің басқа аймақтарынан және шетелден келген көптеген құрылысшылардың жұмыс істеуіне байланысты әуежайдағы жолаушылар ағыны артты. Бұл рейстердің көп бөлігі Atlantic Airways компаниясына тапсырылды. Олар күн сайын Гданьскіге екі чартерлік рейсті, сондай-ақ Инвернесс, Ньюкасл, Биллунд, Берген, Сторд және Ставангер қалаларына апталық рейстер орындады. Las Palmas қаласына IT-чартерлік рейстер 2005 жылдың 28 қазанында басталды. Жаңа операциялық ғимарат құрылысы желтоқсанда басталды, құны 60 миллион кронды құрады. Бұл әуежайға Атлант мұхиты арқылы Boeing 757 200 сияқты ірі ұшақтарды қабылдауға мүмкіндік берді. Vildanden 2007 жылдың 26 ақпанында Skien әуежайы, Geiteryggen бағытына күнделікті рейстерді іске қосты. Олар күткен жолаушылар санын қамтамасыз ете алмады және қараша айында рейсті тоқтатты. Nyhamna құрылысы аяқталғаннан кейін жаз айларында әуежайдағы жолаушылар саны төмендеді. Centralwings 2009 жылдың 18 ақпанында Гданьск Лех Валенса және Варшава әуежайларына жоспарлы рейстерді бастады. Рейстердің тұрақсыздығына байланысты сәуір айында тоқтатылды. SAS 2010 жылдың 1 ақпанынан бастап Тронхейм бағытына рейстерді тоқтатты. Бірнеше күннен кейін Krohn Air 32 орындық Dornier 328 ұшағын жалға алып, маршрутты пайдалану үшін құрылды. SAS Commuter 2010 жылдың маусым айында Батыс жағалаудағы рейстерін тоқтатты және оларды Widerøe компаниясына тапсырды, ол 50 және 74 орындық Bombardier Dash 8 300 және 400 ұшақтарын енгізді. Korhn Air 31 тамыздан бастап Бергенге рейстерді іске қосты. Қыркүйек айында Ставангер әуежайына Sola бағытындағы рейстер жалғасты. Ставангер және Берген бағыттары да табыссыз болды және 2010 жылдың 19 қарашасында тоқтатылды. 2012 жылы терминалдың тағы бір кеңейтілуі аяқталды, ол негізінен жаңа екінші қабаттан тұрды. Оның ішінде салықсыз сауда дүкені орналасқан. Krohn Air барлық рейстерін 2014 жылдың 4 ақпанында тоқтатты және келесі күні банкротқа өтініш берді. Widerøe 2014 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Molde–Trondheim бағытында рейстерді бастады. Wizz Air 2015 жылдың 30 наурызынан бастап Гданьск әуежайынан Молдеге аптасына екі рет рейстер орындады.

Мекемелер

Молде әуежайы Молдефьорден бойында, Årø қаласында, қала орталығынан орналасқан. Мемлекеттік меншіктегі Avinor компаниясының меншігінде және басқаратын бұл әуежай Ромсдалдағы жоспарланған рейстерді жүзеге асыратын жалғыз әуежай. Оның 07/25 бағытында физикалық өлшемдері бар асфальт ұшу-қону жолағы бар. 07 және 25 ұшу-қону жолақтарының ұшуға қол жетімді ұзындығы (TORA) және қонуға қол жетімді қашықтығы (LDA) сәйкесінше, екі бағытта да I санаттағы аспаптық қону жүйесімен жабдықталған. Әуежай 7-ші санаттағы өрт сөндіру және құтқару қызметін қамтамасыз етеді. Параллель такси жолы жоқ. Әуежай теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Әуежайда 200-ге жуық адам жұмыс істейді. Оның жұмыс уақыты сағат 05:30-дан 23:00-ге дейін. 600 автомобильге арналған тұрақ орны бар. Әуежай Е39 Еуропалық тас жолының жанында орналасқан. Алты жолаушылар ұшағына арналған тұрақ алаңы және жалпы авиация аймағы бар. Ол әуежай ақпарат беру қызметін ұсынады. Әуежай маңындағы әуе кеңістігін Vigra Approach басқарады.

Әуе компаниялары мен бағыттары

Молдеден ең көп қолданылатын бағыт – Ослоға қатынайтын рейстер, оларды Norwegian Air Shuttle компаниясы Boeing 737 ұшақтарымен күніне үш рет орындап тұрады. 2012 жылы әуежайдың жұмысы 40 миллион Норвег кронасы тапшылықпен аяқталды.