Кіріспе

Ставангер әуежайы (Stavanger lufthavn;), көбінесе Сола деп аталады, Норвегияның Рогаланд округінде орналасқан халықаралық әуежай. Әуежай Ставангер қаласының оңтүстік-батысында, оған жақын Сола муниципалитетінде орналасқан және Ставангер, Сола, Саннес аймағын қамтамасыз етеді, сондай-ақ оңтүстік-батыс Норвегия үшін аймақтық хаб ретінде қызмет етеді. SAS кейіннен олардың үлкен реактивті ұшақтары үшін реактивті көпірлерді қалағанын, ал кіші турбовинтолеттік ұшақтары үшін реактивті көпірсіз қақпаларды қалағанын мәлімдеді. Реактивті көпірлердің болмауы мүгедектер мен көп склерозбен ауыратын адамдарды қолдаушы қоғамдарды наразылық білдіруге мәжбүр етті, сонымен қатар Рогаландтың бірнеше саясаткерлерін Avinor-ға ғимаратты қайта қарастыруға қысым жасауға итермеледі. 2009 жылдың сәуірінде Avinor реактивті көпірлерді салудан бас тартты. Ставангерден тікұшақ рейстері 1966 жылы басталды. Соладан жұмыс істеудің орнына Helikopter Service операторы өз қызметтерін Ставангер әуежайы, Форус арқылы жүзеге асыруға шешім қабылдады, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған, жабық әуежай. 1970 және 1980 жылдары бұл аймақтың дамуының артуына байланысты күрделі мәселеге айналды. Нәтижесінде базаны Солаға көшіру қажет болды. Көшіруді жеңілдету үшін әуежай әкімшілігі Сола қаласында 56 миллион норвегиялық кронаға жаңа, бөлек тікұшақ терминалын салды. Ол 1989 жылдың 7 наурызында, Форустағы операциялар тоқтатылған кезде ашылды. Сонымен қатар Helikopter Service әуежайда ангар мен техникалық қызмет көрсету орталығын қоса, операциялық орталықты салды. Форустан көшірудің жалпы құны шамамен 120 миллион кронаны құрады.

Азаматтық әуе компаниялары

Det Norske Luftfartsselskap (DNL, кейін Scandinavian Airlines System немесе SAS) соғыстан кейін Солаға ұшуды бастады, ал 1946 жылы Braathens SAFE Еуропа мен Қашық Шығысқа Douglas DC 3 ұшағымен рейстер жасады. 1952 жылы Braathens SAFE Осло–Ставангер, Осло–Кристиансан–Ставангер және Stavanger–Bergen–Ålesund–Trondheim–Bodø–Tromsø жағалау маршруттарын пайдалануға концессия алды. Widerøe 1980-ші жылдардың соңында Sandefjord әуежайын, Торп қаласындағы Norsk Air компаниясын сатып алғаннан кейін Солаға орналасты. Бір кезде SAS Ставангер мен Техас штатындағы Хьюстон Джордж Буш Халықаралық әуежайы (IAH) арасында тікелей, үздірілмейтін рейстерді жүргізді, бұл қызметті PrivatAir 44 орындық бизнес-класс конфигурациясы бар Boeing 737 700 реактивтік ұшақтарымен атқарды. 1967 жылы Солтүстік теңіздің норвегиялық бөлігінде мұнайды барлау басталғанда, мұнай платформаларына тікұшақпен тасымалдау қажеттілігі күрт өсті. Алғашқы тікұшақ қызметін Helikopter Service ұсынды, кейін CHC Helikopter Service деп аталды, ол бастапқыда 2 Sikorsky S 61N тікұшағымен Ставангер әуежайының Форус қаласындағы уақытша тікұшақ алаңынан жұмыс істей бастады. 1989 жылы теңіздегі тікұшақ операциялары Солаға көшірілді. Braathens SAFE компаниясының серік компаниясы Braathens Helikopter 1989–1994 жылдары Соладан тікұшақтарды пайдаланды, бірақ кейін Helikopter Service компаниясына сатылды. Norsk Helikopter, кейін Bristow Norway деп аталды, 1993 жылы Соладан оффшорлық рейстерді бастады. Bristow Norway қазір Соладағы ең ірі тікұшақ компаниясы, аптаның бас күндері (дүйсенбі-жұма) күнінде орташа есеппен 28 рейс орындайды. CHC Helicopter Service аптаның бас күндері (дүйсенбі-жұма) күнінде орташа есеппен 8 рейс орындайды.

Шетелдік әуе компаниялары

British Airways-тің алдыңғы компаниялары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Солада жұмыс істей бастады. 1980 жылы олар British Aircraft Corporation BAC One Eleven реактивті ұшақтарымен Лондон Хитроу әуежайына тұрақты рейстерді бастады. Кейін бұл бағыт Boeing 737-200/300/400 ұшақтарымен қамтамасыз етілді. Бір кездері Boeing 737 400 таңертеңгі рейсі Лондон Хитроудан кейін Парижге, Шарль де Голль әуежайына ұшып, рейстің ұзақтығын арттырды. Кейін British Airways Boeing 757 200 ұшақтарымен, Boeing 737 200 ұшақтары күніне екі рет Лондонға (Гатвик) бағыттарын іске қосты. 1994 жылы British Airways қызметкерлері екі әуе компаниясы арасындағы жаңа ынтымақтастық аясында Соладан Braathens SAFE-ке ауыстырылды. Алайда, 1997 жылы KLM Braathens компаниясының 30% үлесін сатып алды (әуе компаниясы атауын өзгертті) және British Airways өзінің Ставангер бағыттарын жапты, себебі жеке құрамы жетіспеді. Бүгінде British Airways Лондон Хитроу әуежайынан Airbus A319 реактивті ұшақтарымен күніне 2 рейс орындайды, SAS Scandinavian Airlines (сондай-ақ 2 рейс) компаниясымен бәсекелесіп, Norwegian компаниясы Лондонның Гатвик әуежайына күніне бір рейс ұшырады. Dan Air 1992 жылы British Airways компаниясы сатып алғанға дейін Лондон-Гатвик – Ньюкасл – Ставангер бағытында рейстер орындады. Norwegian Air Shuttle сонымен қатар Ньюкаслға рейстер ұшырды. Eastern Airways Embraer ERJ 145 және ERJ 135 өңірлік ұшақтарын, ал Widerøe Bombardier Dash 8 402Q (Q400) ұшақтарын пайдаланады, екеуі де Ұлыбританияның Ньюкасл қаласына рейстер орындайды. Мұнай өнеркәсібі Ставангер мен Шотландия арасындағы жоспарлы рейстерді де қажет етті, әсіресе британдық мұнай орталығы Абердинге. SAS-тан басқа, Air Anglia (кейін AirUK, KLMuk) бұл бағытта рейстер орындады. Бүгінде бұл бағытты Scandinavian Airlines, Widerøe және Eastern Airways атқарады. 1970 жылдары KLM Royal Dutch Airlines Амстердамнан Ставангерге рейстерді бастады. Олар Douglas DC 9 10, Boeing 737, Fokker 100, Fokker F27 және Fokker 50 ұшақтарын пайдаланды, ал бұл бағыт KLM үшін Fokker 70 ұшақтарымен алғашқы рет қызмет етті (олардың алғашқы Fokker 70 ұшағы "Ставангер қаласы" деп аталды). 1997 мен 2002 жылдар аралығында Braathens компаниясы бұл бағытты қамтамасыз етті. Бүгінде KLM компаниясы Boeing 737, Fokker 70 және Embraer ERJ 190 ұшақтарымен күніне бес рейс орындайды, соңғы екі ұшақ KLM Cityhopper компаниясымен басқарылады. Air France сонымен қатар Ставангерге рейстер орындады, бастапқыда Париж-Шарль де Голль – Ставангер – Гетеборг бағытында Boeing 737 ұшақтарымен. Кейін бұл бағыт 2015 жылдың қазан айында тоқтатылғанға дейін Embraer ERJ 170 реактивті ұшағымен күніне екі рет тікелей Париж – Ставангер рейсіне айналды. Норвегия билігі, басқалармен қатар, Northwest Airlines (қазір Delta Air Lines құрамында) компаниясына АҚШ-тан халықаралық рейстерді бастауға рұқсат бермеді. Lufthansa 2003 жылы Германияның Франкфурт қаласындағы хабына күніне екі рет Canadair RJ 700 ұшағымен рейстерді бастады, бірақ 2015 жылдың қазан айында бұл бағытты тоқтатты. 2005 жылы терминал ғимаратын жаңарту жұмыстары басталды. 2005 жылдың жазында жаңа ішкі рейстер залы ашылды, содан кейін халықаралық рейстер залы жаңартылды. 2006 жылы жаңа халықаралық салон, багажды сұрыптаудың жаңа жүйесі және 2007 жылы тіркеу аймақтарының кеңейтілуі аяқталды. Avinor әуежайда II категориясының аспаптық қону жүйесі / LVTO жүйесін енгізуде. Бұл ұшақтардың көлденең көрінуі 300 метрден аспайтын жағдайда қонуына мүмкіндік береді. 2010 жылғы 15 ақпанда Scandinavian Airlines Widerøe компаниясы Батыс Норвегиядағы әуежайларды байланыстыратын, соның ішінде Ставангерден Кристиансандқа дейінгі бағытты өздеріне алатынын хабарлады. SAS өзінің бес Fokker 50 ұшағын 2010 жылдың қарашасына дейін пайдалануды тоқтатады, ал Widerøe операцияларды және 75 қызметкерді қабылдап, Q300 және Q400 ұшақтарымен бағыттарды қамтамасыз етеді.

Ұшу-қону жолақтары

Аэропортта екі асфальт төселген ұшу-қону жолағы бар: негізгі ұшу-қону жолағы 18/36 (Mark up) бастапқыда 80 метр енді, ал 10/28 ұшу-қону жолағы бастапқыда 65 метр енді салынған. Тергеу нәтижесінде ұшқыштың белгісіз себептермен бағытынан ауытқығаны анықталды. Ұшақ шамамен сағат 16:23-те әуежайдың солтүстігінде, 500 метрлік (1600 фут) биіктіктегі төбеге құлады. 50 жылдық мерекеге орай 2011 жылғы жазда Розалинд Джонс жазған, құрбандардың бірі Квентин Гриннің қарындасы болған "Ланфранк жігіттері" атты кітап жарық көрді. 2020 жылдың 7 қаңтарында негізгі тұрақ орнында ірі өрт шықты, кейіннен ол ақаулы электр жүйесі бар (2005 жылғы Opel Zafira) көлігінен басталғаны анықталды. Жүргізуші көлікті іске қосуға тырысқанда, ол тұтана бастап, жақын тұрған көліктерге жылдам тарады. Өртке шамамен 7 сағат бойы күрес жүргізілді, нәтижесінде тұрақ орнының бір бөлігі құлап, шамамен екі-үш жүз көлік жойылды. Өрттің таралуына ықпал еткен маңызды фактор – су шашырату жүйесінің болмауы болды. Зардап шеккендер мен қаза болғандар туралы хабарлама жоқ.