Кіріспе
Келу рәсімі – топқа немесе қоғамға кіруді немесе қабылдануды белгілейтін келу рәсімі. Бұл сондай-ақ қоғамда немесе оның ресми құрамдас бөліктерінде ересектікке ресми қабылдану болуы мүмкін. Кең мағынада, бұл бастаушының жаңа рөлге "қайта тууы" мүмкін болатын өзгерісті білдіруі мүмкін. Басталу рәсімдеріне христиандық крещение немесе міндеттеме алу, еврейлердің бар немесе бат-мицва рәсімдері, бауырластық ұйымға, құпия қоғамға немесе діни орденге қабылдану, мектепті бітіру немесе жаңадан келгендерді даярлау жатады. Дәстүрлі рәсімдерде, мысалы, осы суреттерде көрсетілгендей басталу рәсімін өткізетін адам бастаушы деп аталады.
Initiation is a rite of passage marking entrance or acceptance into a group or society. It could also be a formal admission to adulthood in a community or one of its formal components. In an extended sense, it can also signify a transformation in which the initiate is 'reborn' into a new role. Examples of initiation ceremonies might include Christian baptism or confirmation, Jewish bar or bat mitzvah, acceptance into a fraternal organization, secret society or religious order, or graduation from school or recruit training. A person taking the initiation ceremony in traditional rites, such as those depicted in these pictures, is called an initiate.
Сипаттамалары
Уильям Ян Миллер комедиялық тәртіп пен сынақтардағы ырымдық қорлаудың рөлін атап өтеді. Мирча Элиаде бастамашылықты классикалық немесе дәстүрлі қоғамдардың негізгі діни актісі ретінде қарастырды. Ол бастаманы "экзистенциалдық жағдайдың түбірінен өзгеруі" деп түсіндірді, бұл адамды күнделікті уақыт пен тарихтан босатады. "Бастамашылық әлемнің қасиетті тарихын қайта жасайды. Осы қайта жаралу арқылы бүкіл әлем жаңадан қасиетті болады – [бастама алушы] әлемді қасиетті туынды ретінде, Құдайлардың жаратылысы ретінде қабылдай алады." Элиаде бастамашылық түрлерін екі жағынан ажыратады: түрлері және атқаратын қызметтері.
Себептері мен функциялары
Ритуалдық өлімді нақты бағалау, нәтижесінде нағыз өлімнен сескенуді жеңуге алып келді. "[Басталу рәсімінің] қызметі – жаңа буынға өмірдің терең мағынасын ашып көрсету және оларға нағыз еркек болу жауапкершілігін қабылдауға, соның салдарынан мәдениетке қатысуға көмектесу. Ол трансгуманисттік әлемді ашады, біздің философиялық терминологиямызда трансценденттік деп аталатын әлемді. [Басталушыны] рухани құндылықтарға ашу."
Психологиялық
Кейбір әлеуметтік бастама түрлерін зерттеуде, мысалы колледждердегі бауырластықтар мен студенттік ұйымдардағы сынақтар, психологиядағы зертханалық тәжірибелер қатал бастамалардың когнитивтік диссонанс тудыратынын көрсетеді. Диссонанс бастаушылардың тәжірибеден кейін топқа деген қатты тартылыс сезімін тудырады деп есептеледі, себебі олар жұмсаған күш-жігерін ақтауға тырысады. Бастама кезіндегі сыйлықтар маңызды нәтижелер береді, өйткені көбірек сыйлық алған бастаушылар күштірек топтық идентификацияны көрсетеді. Топқа деген тартылыспен қатар, бастама жаңа мүшелер арасында бірігуді де қамтамасыз етеді. Психологиялық тәжірибелер бастамалардың жақындық сезімін арттыратынын да көрсетті.
Діни және рухани
Рухани бастама рәсімі әдетте жоғары деңгейдегі адамдар бастамашыны білімді кеңейту процесі арқылы жетектейтін бағу процесін қамтиды. Бұл құпияларды ашуға мүмкіндік береді, сондықтан мұндай ұйымдарды «құпия қоғам» деп атайды, және мұндай қоғамдар әдетте жоғары деңгейдегі түсінікке ие адамдарға арналған. Танымал тарихи мысал – ежелгі Грекияның Элевсин құпиялары, олар кем дегенде Микен дәуіріне немесе «Қола дәуіріне» дейін барып жетеді деп есептеледі. Ритуалдық сиқыр және эзотеризм контекстінде бастама адамның ішіндегі түбірінен өзгеру процесін бастайды деп саналады, ал оның «эволюциясы материалдық және рухани әлемдерде жүзеге асады». Бастама рәсімін жүзеге асыратын адам (бастаушы), белгілі бір күшке немесе жағдайға ие болып, сол күшті немесе жағдайды бастамашыға жеткізеді. Осылайша, бастама ұғымы елшілік мұрагерлігіне ұқсас. Басталу процесі көбінесе бір уақытта өлім мен қайта тууға теңестіріледі, себебі ол жаңа бастамамен қатар, бір деңгейдегі өмірдің аяқталуын және келесі деңгейге өрлеуін білдіреді. Бастама – иудаизм, суфизм, шиизм, вайшнавизм, Сант Мат, Сурат Шабд Йога, Ваджраяна буддизмі, Викка және осыған ұқсас діни гностикалық дәстүрлердің маңызды бөлігі. Бұл гурудың қабылдауын көрсетеді және сонымен қатар челаның (оқушы немесе шәкірт) талаптарға (этикалық өмір салтын ұстану, медитация жасау және т.б.) келісетінін білдіреді. Христиан дініндегі ең танымал бастама рәсімдерінің бірі – крещение (шомылдыру). Христиан крещениесі адамның сенімі мен дінге келуінің, сондай-ақ шіркеуге қатысуының бір бөлігі ретінде қарастырылады.
Кәсіподақ
Кәсіподақталмаған ұйымдарда "мүшелікке қабылдау" әдетте негізгі процедуралармен қысқаша танысудан және кәсіподақ мүшелерінің еңбегін реттейтін тиісті ұжымдық шарттың көшірмесін беруден аспайды. Кейбір кәсіподақтар бір реттік мүшелік жарнасын да қабылдайды, содан кейін жаңа мүше ресми түрде жақсы тұрған мүше деп есептеледі.
Әскери-теңіз және әскери
Әскери кемедегі және әскери қызметшілердің кейбір қауымдастықтары жабық "отбасы" құруға бейім, олар мүшелерін сіңіреді, көбінесе сынақтан немесе қорлаудан кейін ресми түрде қабылдайды. Сонымен қатар, теңіз және әскери өмірдің кейбір аспектілерімен байланысты ұқсас дәстүрлер болуы мүмкін, бірақ олар қатысушылар бір қауымдастықтың мүшелері болғандықтан нағыз бастама емес. Мұндай дәстүрлердің бірі – теңіз кемесімен экватордан өту, бірақ оны круиздік лайнердегі жолаушылар да бастан кешіруі мүмкін, олар "экватордан өту клубы" деп аталатын ешқандай қауымдастықтың мүшесі емес және бола алмайды. Тағы бір түрі – "Патшалық құрсақтың сүйіктісі" немесе "Патшалық сәби" деп аталады, онда жаңа мүшелер команданың жоғары дәрежелі адамының алдында тізе бүгіп, әдемілендірілген бейнелі қамзол киген адамға құрмет көрсетеді. Бұл "сәбидің" әдетте майлы заттармен, мысалы, тамақ майынан бастап горчицаға дейін, қырқу кремінен, жұмыртқадан және ұлулардан жабылған үлкен қарны болады. Жас теңізшілер "сәбидің" ішек қуысы аймағын тілдерімен жалауға тиіс, ал "сәби" олардың басын ұстап, шайқап, беттеріне майлы қоспаны жақсырақ жағуға көмектеседі.
Топ
Бандалар көбінесе жаңа мүшелерін қабылдамас бұрын қылмыс жасауды талап етеді. Жаңа мүшелерді батылдықтарын көрсету үшін топтың басқа мүшелері ұрып-соғулары мүмкін, бұл "ұру" немесе "секіру" деп аталады, және кейде өлімге әкеліп соғуы да мүмкін. Бір зерттеу көрсеткендей, жастардың бандаға қосылудан бас тартуға қарағанда, бандаға кіру кезінде зиян көру ықтималдығы жоғары. Әйел мүшелерден еркек мүшелермен жыныстық қатынасқа түсу талап етілуі мүмкін, бұл "жыныстық қатынас арқылы кіру" деп те аталады, бірақ олар еркек мүшелер сияқты "секіру" арқылы да қабылдануы мүмкін. Бір зерттеуде, жыныстық қатынас арқылы бандаға кірген әйелдер, толық құқықты мүше болуге уәде берілгеніне қарамастан, "секіру" арқылы кірген әйелдерге қарағанда төмен құрметпен қаралатыны анықталды. Тағы бір зерттеуде, жыныстық қатынас арқылы кірген мүшелердің басқа еркек мүшелер тарапынан сексуалдық зорлық-зомбылыққа және қанаушылыққа ұшырау қаупі жоғары екені көрсетілді.
Өңірлік
Көбінесе тайпаларда бастамашылық рәсімдері болады. Оңтүстік Африкадағы бапеди тайпасындағы бастама әдетте ер баланың ерлікке, ал қыздың әйелдікке тәрбиелену кезеңі ретінде қарастырылады. Көптеген африкалық тайпаларда бастама алу еркектерді сүндеттеу/жыныс мүшелерін кесуді, кейде әйелдерді де сүндеттеу/жыныс мүшелерін кесуді қамтиды. Адамның тайпаның толыққанды мүшесі ретінде танылуы үшін бастама қажет деп саналады. Әйтпесе, ол рәсімдерге, тіпті неке сияқты әлеуметтік ғұрыптарға да қатысуға рұқсат етілмеуі мүмкін. Ер адам әйел болып саналмайтындықтан, бастамадан өтпеген әйелмен некеге тұруға немесе жақын қарым-қатынас құруға рұқсат етілмейді. Бастаманы жасөспірімдерге жақсы күйеу мен әйел болуға дайындалуға көмектесетін оқиға ретінде қарастыруға болады. Қазіргі заманғы жаңғыру кезінде бастама бұрынғыдай қадірленбесе де, әлі де бастама рәсімдерін сақтайтын аймақтар бар. Кейбір африкалық тайпаларда ер балалар 3-4 ай, ал қыздар 1-2 ай бойына бастама рәсімдеріне қатысады. Австралияның абориген тайпалары жасөспірім ұлдарды дайындау үшін көп уақыт жұмсайтын, оларға дәстүрлі әңгімелерді үйретіп, үлкен, әсем рәсімдерге қатысуға дайын болғанға дейін тәрбиелейтін. Олар ақыры өздерінің қоғамында толыққанды ер адамдар ретінде танылатын. Көптеген тайпаларда сүндеттеу және денеге белгі салу (скарификация) еркектердің бастама рәсімдерінің бөлігі болса, Орталық Австралияның көптеген тайпалары субинцизияны да қолданған. Жаңа Гвинеяның таулы аймақтарындағы Мин халқының ортақ мәдени ерекшелігі – құпия еркектер діни культына кіруі. Мысалы, урапмин халқы урап тілінде "бан" деп аталатын еркектердің бастамасының бір түрін қолданған. Бұл күрделі рәсімдер Урапмин халқының әлеуметтік өмірінің маңызды бөлігі болды. "Бан" – түрлі заттарды ұрып-соғу және манипуляциялаумен байланысты көп сатылы процесс болды. Бразилиядағы Сатере Маве халқы жауынгер болу рәсімдерінің бір бөлігі ретінде қасақана оқшаныш құмырсқаның шағуынан пайдаланады.
Тарихи Қытай
Қытай жігіттері, Жоу ырымдары бойынша, 20 жасында (加冠) ересек болады, ал қыздар 15 жасында (及笄). Или (儀禮), ырымдар бөліміндегі мәтін (士冠禮) деп аталады, бұл рәсімдердің әртүрлі егжей-тегжейлерін сипаттайды. Рәсімнің соңғы кезеңдеріне жақындағанда, жас адам лақап ат алады, яғни "әдепті есім"; одан кейін оның жеке есімін ата-анасы мен билеушілерден басқа ешкімге айтуға қатаң тыйым салынады.