Кіріспе

Польшадағы БАҚ Польшадағы бұқаралық ақпарат құралдары теледидар, радио, кино, газет, журналдар және интернет сияқты әртүрлі байланыс құралдарынан тұрады. Польшадағы коммунистік режим кезінде сталиндік баспасөз доктринасы басымдық танытып, Польша БАҚ-ын бақылады. Коммунизм құлағаннан кейін елде баспасөз еркіндігі орнатылды. Польшаның БАҚ жүйесінің негізгі ерекшеліктері елдегі әлеуметтік-саяси және экономикалық посткоммунистік кезеңнің нәтижесі болып табылады. Бұл ерекшеліктерге: баспасөз секторын жекешелендіру; мемлекеттік радио мен теледидарды қоғамдық хабар тарату қызметтеріне трансформациялау; БАҚ нарығына шетелдік капиталдың құйылуы және аудиовизуалды БАҚ саясатының еуропалық интеграциясы жатады. Бүгінгі медиа кеңістігі өте алуан түрлі, бірақ саяси және идеологиялық айырмашылықтар бойынша күшті поляризацияланған. Медиа кеңістігіне мемлекеттік радио және теледидар хабар таратушыларынан өзге, әлеуметтік либералдықтан ультраконсервативтікке дейінгі кең саяси спектрді қамтитын түрлі жеке БАҚ органдары кіреді. Польша газеттерінің бұрынғы дистрибьюторы RUCH-ты сатып алумен бірге, аймақтық БАҚ-ты мемлекеттік компания иелігінде ұстап, тарату жағдайы туды, бұл Польшадағы БАҚ бейтараптығы туралы алаңдаушылықты тудырады. 2021 жылдың 8 сәуірінде Польша соты PKN Orlen компаниясының Polska Press сатып алуын тоқтатты.

БАҚ-тың меншік құқығы

Шетелдік компаниялар Польша медиа нарығында үстемдік құрып отыр. Бұл факт саяси пікірталасқа, әсіресе PiS үкіметі билікке келгеннен бері енді. Оған қарсы, PiS-тің негізін қалаушы және бұрынғы премьер-министр Ярослав Александер Качиньский медианы "қайта поляктануға" шақырды. PiS саясаткерлері шетелдік медиа құралдары PiS үкіметін әлсірету мақсатында әдейі түрде жағымсыз жарияланымдар жасайды деп мәлімдейді. Польша медиа нарығындағы негізгі ішкі бәсекелес – "Агора", оған "Газета Выборча" және бірқатар журналдар, радиостанциялар, интернет-платформалар, баспа үйі және қосымша кәсіпорындар тиесілі. 2021 жылдың 11 тамызында Еуропалық экономикалық аймаққа кірмейтін компаниялардың Польша радио және телеарналарында 49%-дан астам үлеске ие болуына тыйым салатын Lex TVN заң жобасы Сеймде қабылданды.

БАҚ еркіндігі мен плюрализмі

Соңғы жылдары, "Шекарасыз репортерлер" ұйымының мәліметінше, әсіресе 2015 жылы PiS билікке келгеннен бері Польшадағы БАҚ еркіндігі айтарлықтай нашарлап келеді. 2015 жылғы парламент сайлауында жеңіске жеткеннен кейін бірнеше апта өткен соң, PiS үкіметтің қоғамдық телерадио хабарларын тікелей бақылауға алатын заң қабылдады. Ол сондай-ақ қоғамдық радио және телеарналардағы журналистерді ауыстырды және "Gazeta Wyborcza", "Polityka" және "Newsweek Polska" сияқты бірнеше тәуелсіз баспа басылымдарын мемлекеттік жарнаманы шектеу арқылы қысымға салуға тырысты. "Freedom House" ұйымының пікірінше, бұл әрекеттер тепе-теңдік пен бақылау жүйесін әлсірету, тәуелсіз дауыстарды басу және қоғамдық кеңістікті бақылауға бағытталған кең ауқымды тыранысқа жатады. PiS-тің атқарушы билікке бақылауы сот билігінің тәуелсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін, ал Конституциялық сотқа қатысты агрессивті ұстанымы Польшадағы заң үстемдігін әлсіретеді деген айыптауларға орын берді. "Шекарасыз репортерлер" ұйымы 2019 жылғы бағалауында қоғамдық БАҚ-тың "үкіметтік пропаганданың айқын құралдарына айналғанын" мәлімдеді. "Freedom House" ұйымының 2017 жылғы "Баспа сөз бостандығы" есебінде Польша "Жарым-жартылай еркін" деп бағаланған.

Қоғамдық теледидар және радио хабар таратушылар

2015 жылдың қазан айында өткен парламенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, PiS партиясы қоғамдық теледидар және радио хабарларын таратушылардың басшылық лауазымдарын ауыстырды. Бұл күш-жігер мемлекеттік телерадиокомпаниялармен ғана шектелмеді, себебі партия басшылығы жеке медиа құралдарын да бақылауға тырысты, мысалы, журналистердің парламентке кіруін шектеу туралы ұсынысты көтеріп, оны қарауға ұсынды. Аталған заң қабылданбады: үкімет одан аз амбициялық жолға түсуді шешті және Парламентке «шағын медиа заңының» мерзімі біткеннен кейін күшіне енетін «көпір заңы» ұсынды. «Көпір заңы» 2016 жылдың маусым айында бекітілді: заңда жаңадан құрылған Ұлттық БАҚ кеңесі қоғамдық БАҚ-тың басқару және қадағалау кеңестерін тағайындауға жауапты екені көрсетілді. Заңмен белгіленген тәртіп билік партиясына Ұлттық БАҚ кеңесінің мүшелерін тағайындауда маңызды рөл атқаруға мүмкіндік береді. Сымды кеңжолақты байланыс: 6,4 миллион абонент, әлемде 17-орын; халықтың 16,6%, әлемде 54-орын (2012). Сымсыз кеңжолақты байланыс: 18,9 миллион жазылым, әлемде 16-орын; халықтың 49,3%, әлемде 33-орын (2012). Интернет-хосттар: 13,3 миллион хост, әлемде 12-орын (2012).