Кіріспе

жоқ Бұл мақала Гессен тарихына арналған. Гессен – Германия мемлекеті.

Тарихқа дейінгі

Палеолит дәуірінде Ветцлар маңындағы Орталық Гессен аймағына адамдар қоныстанған. Жақында Ветцлар Дальхаймдағы Лайн өзені бойында жүргізілген ауқымды қазба жұмыстары Линейлік қыш ыдыс мәдениетінің 7000 жылдық ескерткіші табылды. Рюссельсхайм, Оффенбах, Грисхайм және Висбаден қалаларында табылған Белл Бикер сынықтары 4500 жыл бұрын Оңтүстік Гессенде адамдар тұрғандығын көрсетеді.

Ландгравиат

1568 жылы Ландграф Филипп I қайтыс болғаннан кейін, Гессен Ландграфлығы (Landgrafschaft Hessen), Киелі Рим империясының неміс княздығы, оның ұлдары арасында бөлінді. 1604 жылы Гессен Марбург және Гессен Райнфелс тармақтарының тоқтатылуымен Гессен Дармштадт, Гессен Кассельмен бірге, Гессеннің екі мемлекетінің бірі болды. Гессен Кассель кальвинизмге көшті және Оттыз жылдық соғыста протестанттық қозғалыстың ең белсенді жақтастарының біріне айналды, ал Ландграф Георг II қатаң лютеран болып қалды және Саксониямен тығыз одақ орнатты, бұл 1642 жылдан кейін Габсбургтерді қолдау саясатына әкелді. Гессен Дармштадт 1803 жылы Рейхсдепутациялардың бас қаулысымен бекітілген секуляризация мен өзгерістер нәтижесінде көп аумақ алды. Бұрын Кельн архиепискобына тиесілі болған Вестфалия герцогтығын, сондай-ақ Майнц архиепискобы мен Вормс епископынан алынған аумақтарды иелену маңызды болды. 1806 жылы Рейх таратылғаннан және оның туысы Гессен Кассельдің сайлаушысының мүлігінен айырылғаннан кейін Ландграф Гессеннің Ұлы герцогы атағын алды. Вена конгресінде Ұлы герцог Вестфалияны Пруссияға беруге мәжбүр болды. Бұған орнына ол Рейннің сол жағалауындағы аумақты, соның ішінде Майнцтағы маңызды федералды бекіністі алды. 1816 жылы Ұлы Герцогтық өзінің атын Гессен және Рейн Ұлы Герцогтығы деп өзгертті. 1867 жылы Ұлы Герцогтықтың солтүстік жартысы (Жоғарғы Гессен) Солтүстік Германия Конфедерациясының құрамына кірді, ал Майнның оңтүстігіндегі жартысы (Штаркенбург және Рейн Гессені) одан тыс қалды. 1871 жылы ол Германия империясының құрамына кірді. Соңғы Ұлы герцог Эрнст Людвиг (Падышайым Викторияның немересі және Ресей императрицасы Александраның ағасы) Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында тағынан түсірілді. Мемлекет Volksstaat Hessen (Гессен Халық мемлекеті) деп қайта аталды. Мемлекеттің көп бөлігі Франкфурт-на-Майне, Вальдек аймағы (Рейн провинциясы) және Гессеннің бұрынғы Пруссия провинциясы Нассаумен бірігіп, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гессеннің жаңа мемлекетін құрды. Гессен-Нассаудан Монтабур ауданы және Рейннің сол жағалауындағы Гессен Дармштадттың бөлігі Рейн-Палатинат штатына қосылды. (Жақсы) Вимпфен – Гессен Дармштадттың эксклавы – Синсхайм ауданы Баден-Вюртемберг штатының құрамына кірді.

19 ғасыр

1803 жылғы неміс медиациясында неміс мемлекеттерінің қайта ұйымдастырылуынан кейін Гессен-Кассель ландграфтығы Гессен электоратына дейін көтерілді, ал ландграф Вильгельм IX Императорлық сайлаушыға көтеріліп, Гессен сайлаушысы Вильгельм I атағын алды. Осылайша княздық Кургессен деп аталды, бірақ ол әдетте Гессен-Кассель деп аталады. 1806 жылы Вильгельм I Пруссия Корольдігін қолдағандығы үшін Наполеон Бонапарттан жерінен айырылды. Кассель Наполеонның бауыры Жером Бонапарттың патша болған жаңа Вестфалия Корольдігінің астанасы болды. Наполеон 1813 жылы жеңілгеннен кейін сайлаушы қалпына келтірілді, ал Қасиетті Рим империясы жойылғанмен, Вильгельм өзінің сайлаушы атағын сақтап қалды, себебі бұл оған өзінің туысы, Гессеннің Ұлы герцогынан жоғары мәртебе берді. 1813 жылдан бастап Гессен электораты тәуелсіз мемлекет болды және 1815 жылдан кейін Германия Конфедерациясының құрамына кірді. Вильгельмнің немересі, сайлаушы Фредерик Вильгельм, австриялық империя тарапынан болды. Пруссия жеңісінен кейін оның жерлері 1866 жылы Пруссияға қосылды. Нассау герцогтығы және Франкфурт еркін қаласымен бірге Гессен-Кассель Пруссия Корольдігінің Гессен-Нассау провинциясының бір бөлігіне айналды.

20 ғасыр

1918 жылы Гессен-Нассау 1944 жылға дейін Пруссияның еркін мемлекетінің құрамына кірді. 1944–45 жылдары нацистік Германияның құрамында ол Курхессен және Нассау пруссиялық провинцияларына бөлінді. 1945–46 жылдары ол Үлкен Гессен (Großhessen) деп аталды және Германиядағы АҚШ оккупациялық аймағының бөлігі болды. 1946 жылдан бастап ол Батыс Германияның федералдық мемлекеті – Гессен мемлекеті болып қайта ұйымдастырылды. 1918 жылы Гессеннің князі Фредерик Карл, үйдің басшысының кіші әйелі және II Вильгельм императорының туысы, германиялық фин үкіметі тарапынан Финляндияның королі сайланды, бірақ ол таққа отырмады. 1968 жылы Гессен Дамштадт үйінің жойылуына байланысты Гессен Кассель үйінің басшысы бүкіл Гессен үйінің басшысы атанды.