Кіріспе

Ересектер арасында қалыптасқан жеке көзқарастар мен сенімдердің жиынтығы.

Қоғамдық пікір немесе көпшілік пікір – қоғамға қатысты нақты бір мәселе бойынша немесе сайлау ниетіне қатысты ұжымдық көзқарас. Бұл – халықты қызықтыратын мәселелерге қатысты адамдардың пікірлері. Бұл термин Францияда пайда болған және алғаш рет 17 ғасырда қолданылған, бірақ жазушылар халық пікірінің маңыздылығын одан бұрын-ақ атап өткен. Бұқаралық ақпарат құралдарының дамуына дейін, кофеханалар мен джентльмендер клубы сияқты қоғамдық алаңдар пікір алмасу орындары болды, ал кейбір беделді орындар зор ықпалға ие болды. 21 ғасырда қоғамдық пікірге бұқаралық ақпарат құралдарының күшті әсер ететіні қабылданған, және қоғамдық пікірге әсер ететін түрлі факторларды зерттейтін көптеген зерттеулер жүргізілді. Саясаткерлер және қоғамдық пікірге қызығушылық танытатын басқа да адамдар оған жарнама немесе риторика арқылы әсер етуге тырысады. Пікір, маңызды шешімдерді анықтауда өте маңызды рөл атқарады. Сезімталдық талдау немесе пікірді іздеу – бұл жалпы халықтың ойларын немесе сезімдерін анықтауға қолданылатын әдіс. Қоғамдық пікірдің күресіне жататын мәселелердің бірі – оның бұрмаланған ақпаратқа ұшырауы.

Этимология

"Қоғамдық пікір" термині француз тіліндегі opinion publique сөзінен туындаған, оны алғаш рет 1588 жылы Мишель де Монтен өзінің "Эсселер" еңбегінің екінші басылымында (XXII тарау) қолданған. Француз тіліндегі бұл термин 1761 жылы Жан Жак Руссоның "Жули, немесе Жаңа Элоиза" еңбегінде де кездеседі. Ағылшын тіліндегі осы ұғымға дейінгі алғышарттар ретінде Уильям Темплдің "жалпы пікір" (оның 1672 жылғы "Үкіметтің бастауы мен табиғаты туралы" еңбегінде кездеседі) және Джон Локктың "пікір заңы" (оның 1689 жылғы "Адам санасы туралы эссесінде" айтылған) жатады. Кейін Уильям Шекспир қоғамдық пікірді "жетістіктің иесі" деп атаса, ал Блез Паскаль оны "әлемнің патшайымы" деп санады. Джон Локк өзінің "Адам санасы туралы эссесінде" адамның үш заңға бағынатынын айтты: құдай заңы, азаматтық заң және, Локк пікірінше, ең бастысы – пікір немесе бедел заңы. Ол соңғысын ең маңызды деп есептеді, себебі жақтырылмау және жаман пікір адамдарды әлеуметтік нормаларға сәйкес мінез-құлық танытуға мәжбүрлейді. Алайда, ол қоғамдық пікірді үкіметтер үшін тиімді ықпал деп санамады. Уильям Темпл 1672 жылғы "Үкіметтің бастауы мен табиғаты туралы" эссесінде қоғамдық пікірдің маңыздылығын ерте баяндады. Ол: "Егер көптеген адамдар өз өмірін және бақытын бір адамның еркіне толығымен бағынса, онда билікті билікке бағындыратын күш – әдет немесе пікір болуы керек" деп мәлімдеді. Темпл үкіметтің негізі әлеуметтік келісімде жатыр деген кең таралған пікірмен келіспеді және үкіметке қоғамдық пікірдің қанағаттануымен ғана өмір сүруге рұқсат етіледі деп ойлады. Қоғамдық кеңістіктің қалыптасуының алғышарттары – Реформацияның ықпалымен артып келе жатқан сауаттылық, ол адамдарды Киелі кітапты ана тілінде оқуға ынталандырды, сондай-ақ баспа машиналарын жылдам дамуы болды. XVIII ғасырда діни әдебиеттің орнын зайырлы әдебиет, романдар мен памфлеттер басты. Бұған параллельді түрде оқу қоғамдары мен клубтар да өсті. Ғасырдың басында Лондонда алғашқы айырбасталатын кітапхана ашылды, ал қоғамдық кітапханалар кеңінен таралып, көпшілікке қолжетімді болды.

Кофеханалар

Қоғамдық пікірдің қалыптасуындағы орталық институт – 17 ғасырдың ортасында Еуропа бойынша кең тараған кофехана болды. Чарльз II кейін Лондон кофеханаларын «наразылар жиналатын және оның мәртебесі мен министрлерінің әрекеттері туралы жала жабатын хабарлар тарататын орындар» деп жариялап, жабуға тырысқанымен, халық оларға ағылып келді. Қайта орналасудан кейінгі бірнеше онжылдық бойы ақылды адамдар (Wits) Джон Драйденді Ковент-Гардендегі Рассел-стриттегі Уилл кофеханасында жинады. Кофеханалар барлық ер адамдарға ашық, әлеуметтік статусына қарамастан тең қаралатын, сондықтан теңдік пен республикалық идеялармен байланысты болды. Жалпы алғанда, кофеханалар бизнес айналысатын, жаңалықтар алмасатын және «The London Gazette» (үкімет хабарламалары) оқитын кездесу орындарына айналды. «Lloyd's of London» Эдвард Ллойд басқарған кофеханадан бастау алды, онда кеме сақтандырушылар іс-әрекет жүргізу үшін жиналатын. 1739 жылға қарай Лондонда 551 кофехана болды. Әрқайсысы кәсібі немесе көзқарасы бойынша бөлінген белгілі бір клиенттерді тартты, мысалы, торилер мен вигтер, ақылдылар мен акция саудагерлері, саудагерлер мен заңгерлер, кітап сатушылар мен авторлар, сәнге құмарлар немесе ескі қала орталығының «циттері». Джозеф Аддисон оның өзі туралы «философияны шкафтар мен кітапханалардан шығарып, клубтар мен жиналыстарда, шай үстелдері мен кофеханаларда орналастырғанын» айтқысы келді. Француз саяхатшысы Антуан Франсуа Превосттың сөзіне сүйенсек, «үкіметке жақтас немесе қарсы барлық газеттерді оқуға құқығы бар» кофеханалар – «ағылшын бостандығының ордасы» болды.

Ерлер клубтары

18 ғасырда джентльмендер клубтары, әсіресе Лондонның Вест-Эндінде кеңінен тарады. Клубтар 18 ғасырдағы Лондондағы кофеханалардың атқаратын рөлінің бір бөлігін өз мойнына алды және 19 ғасырдың соңында ықпалының ең жоғалғы нүктесіне жетті. White's, Brooks's, Arthur's және Boodle's сияқты белгілі клубтар қазірге дейін сақталып қалған. Бұл әлеуметтік өзгерістер, нәтижесінде жабық және көбінесе сауатсыз қоғам ашық және саяси белсенділікке ие болды, 19 ғасырда бұқаралық ақпарат құралдарының кеңінен таралуы және сауаттылықтың үнемі жақсаруымен зор саяси маңызға ие болды. Үкіметтер қоғамдық пікірді басқару және бағыттаудың маңыздылығын арттыра түсті. Бұл тенденцияның жарқын мысалы – Джордж Кэннингтің мансабы. Ол аристократиялық тегінен бастап, Ливерпульдегі парламенттік мандатқа үміткер болып, жеңіске жеткен кезде халықтың қолдауына негізделген саяси мансапқа көшті. Бұл қалада өсіп келе жатқан және жақсы жағдайдағы орта таптың болуы, оның пікірінше, "қоғамдық пікірдің" артуымен байланысты болды. Джереми Бентам конституциялық басқаруды қалыптастыруда қоғамдық пікірдің маңыздылығын ынтамен қорғады. Ол барлық мемлекеттік актілер мен шешімдер қоғамдық пікірдің бақылауында болуы керек деп есептеді, себебі "үкімет билігін дұрыс емес пайдалануға қарсы ол жалғыз тежегіш құрал". Ол қоғамдық пікірдің билеушілерді көпшіліктің бақытын қамтамасыз ету үшін билік етуге мәжбүрлей алатынын айтты. Ол қоғамдық пікір теориясын анықтау үшін пайдалылық философиясын қолданды.

Құрылу

Жеке адамдардың пікірлерінің қалыптасуы мен динамикасын түсіндіру үшін көптеген теориялар мен маңызды дәлелдер бар. Осы зерттеулердің көп бөлігі психологиялық зерттеулерге, көзқарастарға негізделген. Коммуникация және саясаттану салаларында бұқаралық ақпарат құралдары қоғамдық пікірге күшті әсер ететін факторлар ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, саяси әлеуметтену және мінез-құлық генетикасы да қоғамдық пікірді түсіндіруге көмектеседі.

Бұқаралық ақпарат құралдарының әсері

Қоғамдық пікірдің қалыптасуы әлемдегі ірі бұқаралық ақпарат құралдарының күн тәртібін белгілеуімен басталады. Бұл күн тәртібі не жаңалық болып саналатынын, оның қалай және қашан жарияланатынын анықтайды. Медиа күн тәртібін, қандай оқиғалар жаңалықтарға лайық екенін анықтайтын түрлі факторлар – қоршаған орта мен жаңалықтар саласының ерекшеліктері белгілейді. Қоғамдық пікірді қалыптастырудың тағы бір маңызды құралы – фрейминг (көзқарас қалыптастыру). Фрейминг – бұл оқиғаның немесе жаңалықтың белгілі бір тұрғыдан бейнеленуі, оның мақсаты – аудиторияның пікірін өзгерту. Көптеген саяси мәселелер сайлаушыларды белгілі бір кандидатқа дауыс беруге ықпал ету үшін фреймингке ұшырайды. Мысалы, егер Х үміткер орта тапқа салықты көтеретін заңға дауыс берсе, онда «Х үміткер орта тапқа немқұрайды» деген тақырып пайда болуы мүмкін. Бұл жаңалық оқырманға Х үміткері туралы жағымсыз пікір қалыптастырады. Әлеуметтік қабылдау – қоғамдық пікірді қалыптастырудың тағы бір маңызды факторы. Әлеуметтік қабылдау дегеніміз – адамдардың өз пікірлерін, өзі жататын әлеуметтік топтың басым пікіріне сәйкес қалыптастыруы. Медианың күн тәртібі мен фреймингінің нәтижесінде, белгілі бір пікір әртүрлі жаңалықтар мен әлеуметтік желілерде қайталап айтылады, соның салдарынан шындықтан алыс жалған көзқарас қалыптасады. Адамдардан білмейтін мәселе туралы пікір сұрағанда, олар сұрақ қойған адамды қуанту үшін ойдан туындаған пікірлерді айтуы мүмкін. Қоғамдық пікірге жаңалықтар мен саяси ақпарат құралдары, сондай-ақ қоғамдық қатынастар ықпал етеді. Бұқаралық ақпарат құралдары өз хабарларын тарату және адамдардың ойын өзгерту үшін түрлі жарнамалық тәсілдерді пайдаланады. 1950 жылдан бері теледидар қоғамдық пікірді қалыптастырудың басты құралы болып табылады. 2000 жылдардың соңынан бастап Интернет қоғамдық пікірді қалыптастыруға арналған платформаға айналды. Сауалнамалар көрсеткендей, көптеген адамдар басылымдардан гөрі әлеуметтік желілер мен жаңалықтар сайттарынан ақпарат алады. Әлеуметтік желілерге қолжетімділік қоғамдық пікірдің түрлі әлеуметтік қозғалыстар мен жаңалықтар көздері арқылы қалыптасуына мүмкіндік береді. Гунн Энли Интернеттің қоғамдық пікірге тигізетін әсерін «саяси жақтастықтың жекеленуімен, элитаға қарсылықтың күшеюімен, халыққа жақындаумен және популизмнің өркендеуімен» сипаттайды. Онлайн жаңалықтар көздерінің саяси коммуникация мен күн тәртібін қалыптастыруға тигізетін әсері нәтижесінде қоғамдық пікірлер әртүрліленіп келеді. Әлеуметтік желілердің бүкіл әлемге таралуымен бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдық пікір арасындағы байланыс күшейеді. 2013 жылғы зерттеу бұқаралық ақпарат құралдарының кедейлік мәселесіне тигізетін әсерін қарастырады. Кедейлікке байланысты осы жағымсыз әлеуметтік бейнелеу қоғамның көзқарасын оңнан теріске өзгертеді. Зерттеу осы жағымсыз бейнелеутің саясатты қалыптастыруға және мемлекеттік шығындарға қалай әсер ететінін талдайды. Нәтижелер көрсеткендей, АҚШ-тың кедейлікке қатысты саясаты кедейлерді лайықты немесе жалқау деп бейнелеу арқылы жүзеге асырылады. 2017 жылғы зерттеу бұқаралық ақпарат құралдарының әсерін басқаша қарастырады. Зерттеу балалардың қатысуымен болған қару-жараққа байланысты оқиғаларды бұқаралық ақпарат құралдарында жариялауды зерттейді. Зерттеу бұқаралық ақпарат құралдарының осы оқиғаларды үш негізгі тұрғыдан қарастырғанын анықтады: кінәсіз апаттар, ойын кезінде (мысалы, аң аулау) орын алған кездейсоқ оқ жарақаты; қылмыстық жазалау, балалар мен ата-аналар тұтқындалып, айыпталу; және жауапкершілік, кінәлі ата-аналар мен қару иелері.

ықпалды тұлғалардың рөлі

Көптеген академиялық зерттеулер қоғамдық пікірге "әсерлі тұлғалардың" – кез келген маңызды мәселе бойынша жалпы жұртшылықтың пікіріне елеулі әсер ететін адамдардың – ықпалы бар ма, жоқ па, соны зертті. Көптеген алғашқы зерттеулер ақпараттың бұқаралық ақпарат құралдарынан жалпы жұртшылыққа таралуын "екі қадамдық" үдеріс ретінде модельдеді. Бұл үдерісте бұқаралық ақпарат құралдары мен басқа да кең ауқымды ақпарат көздерінен алынған ақпарат әсерлі тұлғаларға әсер етеді, ал әсерлі тұлғалар бұқаралық ақпарат құралдарының тікелей әсеріне қарағанда, көпшілікке әсер етеді. Қоғамдық пікірге әсер етудегі "екі қадамдық" үдеріс әсерлі тұлғалардың рөлі туралы қосымша зерттеулерге түрткі болды. Алайда, Уоттс пен Доддстың (2007) жақындағы зерттеуі әсерлі тұлғалар қоғамдық пікірге әсер етуде белгілі бір рөл атқаратынын, бірақ "әсерлі емес" – жалпы жұртшылықты құрайтын адамдар да пікірге әсер етуі мүмкін (немесе тіпті одан да көп), егер жалпы жұртшылықтың құрамында оңай ықпалға түсетін адамдар болса, көрсетті. Бұл олардың жұмысында "Әсерлі Гипотеза" деп аталады. Авторлар осындай нәтижелерді жалпы жұртшылықтың да, әсерлі тұлғалардың да ықпалын сандық тұрғыда бағалауға мүмкіндік беретін модельді қолдану арқылы талқылайды. Модельді әртүрлі жағдайларда әсерлі тұлғалардың бір-бірімен және жалпы жұртшылықпен өзара әрекеттесуін бейнелеу үшін оңай бейімдеуге болады. Олардың зерттеуінде мұндай модель бұрынғы "екі қадамдық" үдерістің қағидаларынан өзгеше болады. Уоттс пен Доддс моделі әсерлі тұлғалар мен жалпы жұртшылық арасындағы көлденең байланыстарды атап көрсететін ықпал ету моделін ұсынады. Осылайша, бұл қоғамдық пікірге әсер ететін үш тараптың (яғни БАҚ, әсерлі тұлғалар және жалпы жұртшылық) арасындағы ықпал етудің күрделі ағынына алып келеді.

Мемлекеттік тәртіппен байланыс

Пікір саясаты қатынасының теорияларын бөліп тұрған ең кең таралған мәселе философия тарихындағы монолизм-плюрализм проблемасына ерекше ұқсас келеді. Дау-жанжал әлеуметтік-саяси іс-әрекеттің құрылымын қоғамдағы ықпал етудің интеграцияланған иерархиясын білдіретін негізгі басшылар класының актілері мен шешімдерінің шамалы немесе көп орталықтандырылған процесі ретінде қарастыру керек пе, әлде оны салыстырмалы түрде автономды пікірлер мен ықпал ету топтарының бірнеше жиынтығы ретінде қарастыру керек пе деген сұраққа қатысты. Бірінші болжам жеке, топтық және ресми әрекеттерді бір жүйеге жатқызады және саясат пен үкіметтік саясатты үш негізгі талдамалық терминнің туындысына дейін азайтады: қоғам, мәдениет және тұлға. Қоғамдық пікірге қатысты философиялық аргументтерге қарамастан, әлеуметтік ғалымдар (әлеуметтік ғылымдар, саясаттану, экономика және әлеуметтік психология) қоғамдық пікірдің мемлекеттік саясатты қалай қалыптастыратынын сипаттау үшін қызықты теорияларды ұсынады және әр түрлі эмпирикалық зерттеу әдістерін қолдана отырып, саясаттағы пікірдің көптеген әсерін анықтайды. Сонымен қатар, зерттеушілер себеп-салдар байланыстары пікірден саясатқа және саясаттан пікірге екі бағытта да жүретінін байқады. Бір жағынан, қоғамдық пікір саясаткерлерге халықтың таңдауын және ықтимал дауыс беру мінез-құлқын көрсетеді. Бұл әсер тұрақты демократиялық институттар жағдайында күштірек болуы керек. Бұл әлеуметтік саясат саласында ең үлкен болуы керек, өйткені халықты мемлекет тарапынан алатын әлеуетті тауарлар мен қызметтер оларды ынталандырады. Екінші жағынан, әлеуметтік саясат қоғамдық пікірге әсер етеді. Әлеуметтік саясат арқылы халық алатын тауарлар мен қызметтер қоғамдық пікірді қалыптастыратын нормативтік күтулерді қалыптастырады. Сонымен қатар, әлеуметтік саясат мемлекеттік шығындар бюджетінің ең үлкен үлесін құрайды, бұл оны белсенді және даулы саяси салаға айналдырады. Бұл теориялар себеп-салдар әсерлері пікір мен саясат арасындағы кері байланыс шеңберінің бір бөлігі екенін көрсетеді. Күрделі әдістерді қолдана отырып, ғалымдар пікірлер мен саясаттың кері әсерін түсіне бастады және анықтай бастады, сондай-ақ осы құбылысты институттардың жолға тәуелділігін түсіндіру үшін пайдаланады. Онжылдар бойы қоғамдық пікір мен мемлекеттік саясат арасындағы байланысты оның әсерін зерттеу үшін үнемі сынады. 1993 жылғы зерттеуде әлеуметтік құрылымды назардан тыс қалдырғандықтан мемлекеттік саясатты зерттеуде маңызды рөл атқаратыны айтылды. Ол әлеуметтік құрылымдар саясаттың күн тәртібіне, саяси құралдарға және саяси таңдауларға әсер етеді деген теорияны сынады. Оның қорытындысында әлеуметтік құрылымдар мақсатты топтарға қатысты белгілі бір саясатты жүзеге асыратын мемлекеттік қызметкерлердің мотивациясы мен шешім қабылдауына көмектеседі делінген. 2004 жылғы зерттеуде олар әлеуметтік құрылымдар мен саясатты іске асыру арасындағы байланысты зерттеу әдісін қолданды. Бұл зерттеуде қылмыскерлер сияқты әлеуметтік топтар саясатты жүзеге асырудың негізі болып табылады деген болжамға талдау жасалды. Оның қорытындысы бойынша саяси тұрғыдан күшсіз және жағымсыз сезінетін топтар саяси саясат процесінде ең аз пайда алады, бұл әлеуметтік құрылымдар мен әлеуметтік биліктің саяси саясатты іске асыру процесінде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. 2012 жылғы зерттеуде қоғамдық пікір мен саясатты іске асыруды талдаудың орнына, ол саясатты іске асыруда жұртшылықтың қатысуының қалай рөл атқаратынын талдайды. Бұл саясатта азаматтардың қатысуына қатысты алғашқы ірі көлемдегі эмпирикалық зерттеулердің бірі. Нәтижелер демократиялық және әкімшілік шешім қабылдау арасында алмасу бар екенін көрсетеді. Азаматтардың пікірлері әкімшілерге маңызды және құнды ақпарат береді. Азаматтардың үлес қосуы мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігі мен нәтижелілігін арттыруға көмектеседі. Дегенмен демократия мен бюрократияның арасында құндылықтарды алмастыру жоқ. 2015 жылғы зерттеуде семіздік туралы баяндамаларды талдаған кезде әлеуметтік құрылымдар мен саясатты іске асырудың семіздікке әсерін зерттеді. Олардың зерттеулері мақсатты топтардың әлеуметтік құрылымдары маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Оның рөлі - қолдаушы саясатты жүзеге асыруды және оң тұрғыдан құрылған топтарға пайда келтіру үшін, сонымен қатар теріс тұрғыдан құрылған топтарды жазалайтын саясатты ілгерілету үшін, адамдарға эмоциял...

Сыртқы саясатпен қарым-қатынасы

Мемлекеттік саясат сияқты, қоғамдық пікір де сыртқы саясатпен тығыз байланысты. Бұл қарым-қатынастың мәні туралы көптеген пікірталастар бар, ал сыртқы саясат пен қоғамдық пікір арасындағы қарым-қатынасты зерттеу уақыт өте келе дамыды, Алмонд-Липпман консенсусы осы қарым-қатынасты анықтауға жасалған алғашқы тыраш болды. Вьетнам соғысынан бұрын жарияланған Габриэль Алмонд пен Уолтер Липпман сыртқы саясатқа қатысты қоғамдық пікірдің құрылымсыз, үйлесімсіз және өте тұрақсыз екенін, сондай-ақ қоғамдық пікір сыртқы саясатқа ықпал етуі тиіс емес екенін айтты. Соңғы зерттеулер Алмонд-Липпман консенсусын жоққа шығарды, адамдардың пікірлері көбінесе тұрақты екенін, ал жеке адамдар әр мәселе туралы толыққанды хабардар болмаса да, олар тиімді және рационалды түрде әрекет ететінін көрсетті. Сыртқы саясат мәселелері бойынша адамдардың пікірлерін қалыптастырудың тағы бір маңызды теориясы – Джон Хурвиц пен Марк Пеффлидің иерархиялық көзқарастар моделі. Олардың пікірінше, бұл модель құрылымдалған, негізгі құндылықтар түпкілікті мәселелік позицияға әсер ететін ұстанымдардың негізін құрайды. Сыртқы саясатқа қатысты қоғамдық пікір, барлық қоғамдық пікір сияқты, бірдей жолмен өлшенеді. Сауалнамалар мен сұраулар арқылы респонденттерден олардың мәселелерге қатысты ұстанымдары туралы сұралады. Зерттеушілер ғылыми әдіс қолданып, қорытынды жасайды.

АҚШ президентімен қарым-қатынасы

Роберт Шапироның пікірінше, қоғамдық пікір мен саясатты қалыптастыру демократияның негізгі құрамдас бөліктері болып табылады, бұл сайлаушылардың жауапкершілігімен байланысты, яғни сайланған жетекші "сайлаушылар пікірінен көп алшақтамайды". Президенттердің саяси күн тәртібіне әсер ету мүмкіндігі болғандықтан, олар үшін қоғамдық пікірге жауап беру оңайырақ. Олар институт емес болғандықтан (мысалы, Конгресс сияқты), сондай-ақ "қоғамның олардың қызметін бағалау критерийлерін саяси мәселелерден ауыстырып, символдық іс-әрекеттерге, бейнеге және жеке тұлғаға қарай өзгерте алады". Жаңа медиа құралдары президенттік басшылыққа да әсер етті, олар енді оларды жас ұрпақпен байланысу үшін пайдаланады, бірақ кіші топтарға бағытталған.

Қате ақпарат

Әлеуметтік ғылымдар зерттеулер кеңесінің мәліметінше, "Біз қате ақпараттың күшті дауыл ортасында тұрмыз, онда дұрыс емес немесе оның жетіспеуі өлімге алып келуі мүмкін". Левандовский және тағы басқалар сияқты когнитивтік психологтар қате ақпаратты "бастапқыда дұрыс деп қабылданатын, бірақ кейіннен қайтарылып алынған немесе түзетілген кез келген ақпарат" деп анықтады. Саясаттанушы Хохшильдтің сөзіне сәйкес, қате ақпараттың екі түрі бар: белсенді емес хабардар және белсенді қате хабардар. Белсенді емес хабардар – дұрыс ақпаратты білуге, бірақ оған немқұрайлы қарауға таңдау. Ал белсенді қате хабардар – дұрыс емес ақпаратқа сену және оны пайдалану. Адамдар белсенді қате хабардарлықтан белсенді хабардарлыққа көшуі мүмкін, егер оларға ақпаратты ықпалды ету арқылы ұсынса. Германия Маршалл қорының Цифрлық инновациялар және демократия бастамасының аға ғылыми қызметкері және директоры, елші (отставкада) Карен Корнблухтың пікірінше, әлеуметтік желілер радикалдандыру арқылы экстремизмге алып соққан қате ақпараттың таралуына ықпал етті. TikTok және YouTube сияқты әлеуметтік желілердің контент алгоритмдерінің орнатылуы қате ақпаратты таратуға мүмкіндік беретін контентті ұсынады. Қолданушылардың қызығуын ояту үшін қабынуға ұштаған контент оларға көбірек жіберіледі. Бұл экстремистік топтардың үйлесімді жұмыс істеуіне және қаражат жинауына да мүмкіндік береді.

Халық денсаулығын бұрмалау

Қоғамдық денсаулық мәселелері қоғамдық пікір саласында қате ақпарат тарату ошағына айналды. Ұлттық медицина кітапханасының мәліметінше, "қате ақпараттың нақты әсерлері болуы мүмкін, мысалы, вакциналарға қатысты дауды қоздыру және дәлелсіз қатерлі ісіктерге ем табу әдістерін тарату." Медициналық қате ақпарат ВИЧ/ЖҚС эпидемиясы сияқты жағдайларда қоғамдық пікірді өзгертуге ықпал етті. Бастапқыда, ЖҚС жұқтырған адамға тиісу арқылы таралады деген миф тарады. Бұл, ЖҚС саясатына қатысты қоғамдық пікірге әсер етті, себебі ауру туралы дұрыс емес ақпарат ВИЧ жұқтырған адамдарға қатысты шектеуші саясатты қолдауға алып келді. Вакциналарға да денсаулыққа қатысты қате ақпарат байланысты. Ұлттық медицина кітапханасының мәліметінше, қате ақпарат адамдарды гидроксихлорохин сияқты үй шаруашылығында қолданылатын дезинфекциялық құралдарды қолдануға итермеледі, олар COVID-19-ды емдеуге көмектеседі деп ойлады. CDC сауалнама жүргізіп, 502 ересек адамның 39%-ы COVID-19-ды емдеу үшін қауіпті әрекеттер жасағанын анықтады.