Британдық либералдық яһудийлік ағыны

Кіріспе

Ұлыбританиядағы еврей дін тармағы – британдық либералды иудаизм.

Либералды иудаизм (бұрын, 2002 жылға дейін: Либералды және прогрессивті синагогалар одағы) – Клод Монтефиоре құрған, Ұлыбританиядағы WUPJ-ге қатысты екі дін тармағының бірі. Ол реформалық иудаизм қозғалысына қарағанда кіші және радикалдырақ. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, ол британдық реформа қозғалысынан гөрі американдық реформалық иудаизмге жақын деп есептеледі. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Ұлыбританиядағы төртінші ірі еврей діни тобы, синагог мүшелерінің 8,7% үй шаруашылықтарын құрайды.

Сенімдер мен тәжірибе

Либералды иудаизмнің нанымдары 1992 жылы қозғалыстың кейінгі теологтарының ең көрнектісі болған раввин Джон Д. Рейнердің «Либералды иудаизмнің растаулары» кітабында баяндалған. Либералды иудаизмнің негізін қалаушы Клод Монтефиоре сияқты, Рейнер де әлемдік реформалық иудаизмнің идеалдарын бөлісті, ол прогрессивті немесе либералды иудаизм деп те аталады. Рейнер жеке Құдайды растады; барлық адамдарға өздерінің діни көзқарастарын қалыптастыруға мүмкіндік беретін үнемі (немесе «прогрессивті») аянды; қасиетті мәтіндерді және дәуірлер бойы дамып келе жатқан иудаизмнің табиғатын сын тұрғысынан түсінуді талап етеді; иудаизмнің этикалық және ритуалдық аспектілерін ажырату, соңғысы біріншісінің құралы ретінде қызмет етеді және ішкі құндылығы жоқ; жеке еврей үшін жеке автономия; жеке мессияның орнына келісімнің мессиялық дәуіріне сенім; және өлгендердің тәндік қайта тірілуін қабылдамау, ең көп дегенде, бірақ міндетті түрде емес, жанның өлмеушілігі. Сондай-ақ Пайғамбарлардың адамгершілік ілімдерінің маңыздылығы баса айтылды. Әлемдік реформаның басқа салалары сияқты, бұл сенімдер практикалық сақталуға аз мән берді және яһуди заңдарының механизмдерін негізінен міндетті емес деп қарады. Британдық либералды иудаизм Монтефиоренің радикалдық тазалығымен сипатталады, ол бүкіл әлемдегі әріптестері арасында да иудаизмді жалпыға бірдей және руханиландыруға деген ықыласымен ерекшеленді, оны тым ерекше немесе рәсімдік деп санайтын нәрселерден айырды. ХХ ғасырдың басында либералды литургия күрт қысқартылды және оның жартысынан астамы ағылшын тілінде болды. Басын жапқан ерлер мен әйелдер бірге отырды, ал рәсімдер немесе практикалық ұйғарымдар әшкереленбей қалды; дәстүрлі формаларды сақтаудың жоқтығы православиелік Біріккен синагогада да қалыпты жағдай болды, бірақ жұртшылық алдында емес. Израильдің таңдауы универсалистік тұрғыда түсіндірілді, бұл яһудилердің бөлек болуын азайтып, олардың Құдайдың сөзін ұлттар арасында тарату жөніндегі миссиясын атап өтті. Мәсіх Иерусалимдегі құрбандыққа табынушылықты қалпына келтірсін деп дұға ету, дене тірілуін және періштелерді атау, яһудилердің айқын ерекшеліктері алынып тасталды немесе кем дегенде үлкен реформа жасалды. Либералды қызметтер мен қоғамдық өмірдің өте құнарсыз сипаты соғыстан кейінгі жылдары, әсіресе 1970-жылдардан бастап, WUPJ-де дәстүрге жаңадан айналудың бір бөлігі ретінде ауыстырылды. Көптеген қауым мүшелері діни көріністі көбірек көрсетудің және өздерінің мұраларымен байланыстырудың нақты жолдарын іздеді. Дұғаларда және аз маңызды, бірақ үлкен сезімталдық құндылығы бар рәсімдерде, мысалы бар-мицва, еврей тілінің көбірек қолданылуы енгізілді, сондай-ақ еврейлердің ерекшелігі айқын болудың үлкен маңызы болды. Басты жамылғылар, дұғаға арналған шаштар, филактериялар және тағы басқалар кеңінен таралды. Сидур Лев Чадаш, ескі 1967 жылғы Серіктің қызметіне ауысқан 1995 жылғы жаңа дұға кітабында литургияда еврей тілі көбірек болды. Ескі концепциялар, мысалы, кошерлік тамақтану, бір кезде мүлдем жоққа шығарылды, жеке адамның дербестігіне және этикалық салдарға баса назар аударылды. Бұл ағым ерекше прогрессивті құндылықтарды және өзгеруге деген зор бейімділігін енгізуімен ерекше аталып кетті, ал Реформалық иудаизм қозғалысы консервативті аудиторияға тартымды болды және оңайырақ болуы керек болды. 1950 жылдары либералды иудаизм WUPJ-де бірінші болып аталық тегі бойынша шығу тегін қабылдады, бұл жалғыз еврей әкесі бар балалардың еврей мәртебесін мұра етуге мүмкіндік берді, егер әке еврей болып өскен болса. Теңдікті қолдау, дұғада гендерлік бейтарап тілді қолдану, ЛГБТ қатысуы, әйелдер мен ЛГБТ дін қызметкерлерін тағайындауы және бір жынысты некелерді жүргізу де британдық яһудилер қозғалысының бастамалары болды. Брит Ахава («Сүйіспеншілік туралы келісім»), ЛГБТ еврейлік үйлену тойындарының нұсқаулығы, бір жынысты некелер заңды болмай тұрып жарияланды. Либералды раввиндерге діни бірлестіктермен некелесу рәсімдерін жүргізуге рұқсат етіледі, ресми ұстаным бойынша, яһуди емес жұбайлар яһуди дініне «үйленіп» жатыр, ал яһудилер «үйленбей» жатыр. Либералды иудаизм яһудилер зиратында яһуди емес жұбайларының қасына жерлеуге рұқсат берген алғашқылар болды.

The beliefs of Liberal Judaism are outlined in The Affirmations of Liberal Judaism, authored in 1992 by Rabbi John D Rayner, the most prominent of the movement's later theologians. Like Liberal Judaism founder Claude Montefiore, Rayner shared the ideals of worldwide Reform Judaism, also known as Progressive or Liberal Judaism. Rayner affirmed a personal God; an ongoing (or "progressive") revelation allowing all to form their own views of religiosity; mandating a critical understanding of sacred texts and the evolving nature of Judaism across the ages; the separation between the ethical and ritual aspects of Judaism, with the latter serving as an instrumental capacity of the former and having no intrinsic value; personal autonomy for the individual Jew; a belief in a messianic era of harmony instead of a personal messiah; and the rejection of bodily resurrection of the dead in favour of, at most but not necessarily, the immortality of the soul. The centrality of the Prophets' moral teachings was also stressed. As in the other branches of worldwide Reform, these convictions laid little emphasis on practical observance and regarded the mechanisms of Jewish law as basically non binding. British Liberal Judaism was defined by the radical purism of Montefiore, who was exceptional even among his peers worldwide in his desire to universalise and spiritualise Judaism, stripping it bare from whatever he considered overly particularist or ceremonial. Liberal liturgy in the early 20th century was drastically abridged and more than half of it was in English. Bareheaded men and women sat together, and ritual or practical observance were explicitly ignored; nonexistent levels of adherence to traditional forms were the norm in the Orthodox United Synagogue as well, but not publicly. The Election of Israel was reinterpreted in universalist terms, toning down the separateness of Jews and stressing their mission to spread the word of God among the nations. Prayers for the Messiah to restore the sacrificial cult in Jerusalem, mentions of bodily resurrection and angels, and overt Jewish particularism were removed or at least greatly reformed. The highly sterile character of Liberal services and communal life was replaced in the postwar years, especially since the 1970s, as part of a renewed turn to tradition in the WUPJ. Many congregants sought both more tangible means of religious expression and a link with their heritage. A greater proportion of Hebrew in prayer and ceremonies of little importance but great sentimental value, like the bar mitzvah, were introduced, as well as a greater importance of pronounced Jewish uniqueness. Head coverings, prayer shawls, phylacteries, and the like became more popular. Siddur Lev Chadash, the new 1995 prayer book which replaced the older Service of the Heart from 1967, had far more Hebrew in the liturgy. Old concepts like following a kosher diet, at one point almost totally rejected, were reinstated with a stress on the autonomy of the individual and ethical implications. The denomination was particularly noted for its incorporation of highly progressive values and great proclivity to change, while the Movement for Reform Judaism appealed to a more conservative audience and had to be more moderate. Already in the 1950s, Liberal Judaism was the first in the WUPJ to accept patrilineal descent, allowing children of a single Jewish father to inherit his Jewish status on the condition that the father had been raised Jewish. Egalitarianism, the use of gender neutral language in prayer, LGBT participation, ordaining both female and LGBT clergy, and conducting same sex marriages were also pioneered by British Jews within the movement. Brit Ahava ("Covenant of Love"), a guideline for LGBT Jewish weddings, was published even before same sex marriage became legal. Liberal rabbis are allowed to perform "blessing" ceremonies for interfaith couples, with the official stance being that the non Jewish partner is "marrying in" to Judaism rather than the Jewish partner "marrying out". Liberal Judaism was also the first to allow non Jews to be buried alongside their Jewish spouses in Jewish cemeteries.

Ұйымдастыру құрылымы

Либералды иудаизм – Англиядағы автономды қауымдастықтардың ұлттық одағы, бірақ басқа елдерде де өкілдігі бар. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, 7 197 үй шаруасы қозғалысқа тіркелді, бұл Ұлыбританиядағы мәжілісхана мүшелерінің 8,7% құрайды. Сонымен қатар, Мумбаидегі Родеф Шалом қауымы (қазір WUPJ-ге мүше), Либералды иудаизмнің алдындағы еврей діни одағының құрамында құрылған. 2015 жылы Либералды иудаизмнің 37 толыққанды мүше қауымы болды; олардың барлығы Англияда орналасқан, тек Шотландияның Эдинбург қаласындағы, Ирландияның Дублин қаласындағы және Голландияның Амстердам қаласындағы қауымдар басқа жерде. Рут Сигер 2020 жылы конфессия төрағасы болып сайланды. 2020 жылы раввин Чарли Багинский мен Шелли Шоколински Двайер бірлескен уақытша директорлар болып тағайындалды; Багинский 2021 жылдың қаңтарында бас атқарушы директор, ал Шоколински Двайер бас операциялық директор болды. Қозғалыстың президенті – раввин доктор Эндрю Голдштейн, ол 2013 жылдың шілдесінде баронша раввин Джулия Нойбергерден кейін осы лауазымға сайланды. Қозғалыстың бағытын үш орган анықтайды: Ұлттық қызметкерлер кеңесі, Либералды раввиндер мен канторлар конференциясы және Кеңес. Ұлттық қызметкерлер кеңесі қозғалыстың басқару және стратегиялық мәселелерімен айналысады; Либералды синагогтарда қызмет ететін барлық раввиндерден тұратын раввиндер конференциясы раввиндік мәселелерді талқылау және шешімдер қабылдау үшін үнемі жиналады, сондай-ақ іс-қимыл бағытын немесе діни қағидаларды анықтайды. Либералды раввиндер Лео Бэк колледжінде білім алады және осы колледж қозғалыс пен Реформалық қозғалыс (бұрынғы Реформалық иудаизм қозғалысы) бірлесіп қаржыландырады. Кеңес синагогтардың өкілдерінен құралған, олар ұйымның ішіндегі өздеріне қатысты мәселелер бойынша пікір білдіруге мүмкіндік алады. LJY Netzer – бұл конфессияның жастар қозғалысы. Ол прогрессивті сионистік жастар қозғалысы және Netzer Olami ұйымының бөлімшесі. 1947 жылы FLPJYG (Либералды және прогрессивті еврей жастар тобы федерациясы) ретінде құрылған, ол 2004 жылы қайта аталды.

Liberal Judaism is a national union of autonomous communities centered in England, but with a presence in other countries. As of 2010, 7,197 households were registered with the movement or 8.7% of synagogue member families in Britain. In addition, Mumbai's Rodef Shalom Congregation (now affiliated with the WUPJ) was founded as a member of the Jewish Religious Union, Liberal Judaism's antecedent. In 2015, there were 37 fully affiliated Liberal Judaism congregations; these were all based throughout England with the exceptions of a Scottish one in Edinburgh, an Irish one in Dublin, and a Dutch one in Amsterdam. Ruth Seager was elected to the denomination's chairperson role in 2020. Rabbi Charley Baginsky and Shelley Shocolinsky Dwyer were appointed as joint interim directors in 2020; Baginsky became Chief Executive Officer and Shocolinsky Dwyer Chief Operating Officer in January 2021. The president of the movement is Rabbi Dr Andrew Goldstein, who was elected in July 2013 to succeed Baroness Rabbi Julia Neuberger. The movement is steered and informed by three bodies – the Board of National Officers, the Conference of Liberal Rabbis and Cantors, and the Council. The Board of National Officers handles issues of the movement's governance and strategy; The Rabbinic Conference, composed of all the Rabbis serving Liberal synagogues, meets regularly to discuss and rule on rabbinic matters, determining courses of action or principles of faith. Liberal rabbis receive training and are ordained by Leo Baeck College, which the movement funds together with the Reform Movement (formerly the Movement for Reform Judaism). The Council is made up of representatives from synagogues, allowing them to speak on matters within the organisation that may affect them. LJY Netzer is the youth movement of the denomination. A progressive Zionist youth movement, it is a branch of Netzer Olami. Founded in 1947 as FLPJYG (Federation of Liberal and Progressive Jewish Youth Groups), it was renamed in 2004.

Тарих

Атауы Клод Монтефиореден бастау алды. Батыс Лондон синагогасында қызметкер болуды ниеттенген ол 1881 жылы Берлиндегі Юдаизм ғылымдары жоғары мектебінде оқыды. Онда ол реформалық иудаизмнің неміс негізін қалаушылардың, атап айтқанда раввиндер Абрахам Гайгер мен Сэмюэл Холдхаймның еңбектерімен танысты. Ол қалыптастырған діни философияның өзіне тән ерекшеліктері болғанымен, оның үйретімдері толығымен оларға сүйенді. Ол Гайгердің прогрессивті аян туралы ұғымын қабылдап, оны адам ақылы мен құдайлық шабыт арасындағы айырмашылықты жоққа шығаратын деңгейге дейін күшейтті, сондай-ақ оны тарих бойы Израиль халқының Пайғамбарлармен Құдайдың байланысы және олардың күнделікті құдайлық тәжірибесі арқылы ұлы моральдық шындықтарды білу процесі ретінде бейнеледі. Монтефиоре бір кезде Холдхаймды өзінің ұстазы деп есептегенін, бірақ оның көптеген тұжырымдарымен келіспейтінін айтқан. Ол да этикалық ядро мен рәсімдік қабық арасындағы айырмашылықты анық көрсетті, ырым-жымды өзіндік құндылығы жоқ, мақсатқа жету құралы ретінде қарастырды және Израильдің таңдалуын халықтар арасында Құдай туралы білімді тарату және келісімнің мессиандық дәуірін дайындау жөніндегі жалпыға ортақ миссия ретінде қарастырды. Оның аянды түсінуі қасиетті мәтіндердің құдайлық шығу тегіне аз мән берді, ал Монтефиоре жоғары сынды толығымен қабылдады, себебі оның пікірінше, адам авторларының бәрібір Құдайдың ықпалында болды. Стивен Байм атап өткендей, осының бәрінде ол реформаны бастаған неміс раввиндерінен немесе оның замандасы, Еврей одағы колледжінің төрағасы раввин Кауфман Колерден көп ерекшеленбеді; Монтефиоренің бірегей үлесі – мистицизмді бағалауы, бұл реформалық ой-сананың алғашқы өкілі болды. Керісінше, Дэниел Лэнгтон Монтефиоре ойларының ерекше ағылшын-еврейлік сипаты туралы, әсіресе Монтефиоре христиандық білім мен ойдың ең жақсысы деп санайтын нәрселермен байланыс жағдайында пікір білдірді. Берлинде бір жылдан кейін ол Англияға оралды. Монтефиоре Германияда көргендеріне алаңдады: Берлиндегі радикалды Reformgemeinde-ден басқа, реформа қозғалысы 1870-жылдардан бері тоқырап қалған. Қоғамдық саясат пен консервативті элементтерді қабылдау қажеттілігі елдегі «Либералды иудаизм» деп аталатын жергілікті келісімдердің күрделі жүйесіне айналды, оның сипаты өте шартты болды. 1882 жылы ол жылдық Хибберт лекциясын оқыды, уағызына «Ежелгі еврейлердің діні арқылы суреттелген діннің пайда болуы мен дамуы» деп атады және өзінің идеалдарын ұсынды. Байм кейін оларды айтарлықтай өзгертпегенін қосты. Батыс Лондон және бас раввин Герман Адлердің билігінен бас тартқан тағы екі конформист синагогалар, кейін Реформалық иудаизм қозғалысының негізін құрады, терең сеніммен қозғалған жоқ. Ағылшын еврейлерінің діни өмірі өте консервативті болды, ресми деңгейде дәстүрлі формаларды ұстанумен және бұқараның жалпы бейжайдығымен сипатталды. Юнитаризмнің өрлеуі, ағылшын-еврейлердің жоғары білімді топтарына жалпыға ортақ хабар ұсыну, суфрагет қозғалысы әйелдердің синагогалардағы маргиналды рөліне назар аударған кезде, наным-сенім толқынымен бірге болды. Монтефиоре және Лили Монтегю мен Израиль Абрахамс сияқты шағын достар тобы іс-қимылға түсті. Ол рухани жетекші болды, ал Монтегю негізгі ұйымдастырушы және әкімші болды. 1902 жылдың 16 ақпанында Эрнест Луис пен Генриетта Франклиннің үйінде өткен жиналысқа 70 адам қатысты, олар «Еврей діни одағын» құрды. 18 қазанда алғашқы дұға оқылды. Отырғыштар аралас болды және әйелдердің рөлі де артты. 1911 жылдың 4 ақпанында олар Лондондағы Либералды еврей синагогасын ашу арқылы институционалдық деңгейге жетті, онда Еврей одағы колледжінің түлегі раввин Израиль Маттук қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай қауымдағылардың саны 500-ден 1500-ге дейін өсті. 1928 жылға дейін Лондонда тағы екі қауым және Ливерпульде бір қауым, сондай-ақ Мумбаидегі Бене Израильдің бір бөлімшесі құрылды, оны Лия және Джеруша Жирад бауырластар басқарды. JRU прогрессивті иудаизмнің әлемдік одағының құрылтайшы мүшесі болды. Ол неміс еврей босқындарының үлкен көшіп келуінен айтарлықтай пайда көрмеді, олар оны тым радикалды деп тапты және өздерінің конформистік емес синагогаларын құруға жиналды, нәтижесінде Реформалық иудаизм қозғалысы құрылды. 1944 жылы JRU (өз атауына 1911 жылы «Либералды иудаизмді дамыту үшін» деген сөздерді қосты) «Либералды және прогрессивті синагогалар одағы» ретінде қайта ұйымдастырылды. 1949 жылы оның 11 қауымы болды және өсе берді. Соғыстан кейінгі жылдары оның басты басшысы раввин Джон Д. Рейнер болды. 2003 жылы либералды қозғалыс бір жынысты неке рәсімдерін өткізуді бастады; 2005 жылы олар діни ғұрыпты стандарттауды жариялады және осы рәсімдер либералды раввиндердің пікірінше, гетеросексуалды некелермен бірдей мәртебеге ие екенін мәлімдеді. 2023 жылдың 17 сәуірінде Либералды иудаизм және Реформалық иудаизм қозғалысы біртұтас прогрессивті еврей қозғалысы ретінде бірігу ниеттерін жариялады. Жаңа қозғалыс, Прогрессивті иудаизм, синагогаларға мүше болып тіркелген британдық еврейлердің шамамен 30% өкілдік ететін болады.

The denomination began with Claude Montefiore. Intending to become a minister in the West London Synagogue, he attended the Berlin Hochschule für die Wissenschaft des Judentums in 1881. There he was exposed to the work of the German founders of Reform Judaism, mainly Rabbis Abraham Geiger and Samuel Holdheim. While the religious philosophy he codified had its own original strains, his teachings were wholly reliant on theirs. He borrowed Geiger's notion of progressive revelation, accentuating it until there was very little difference between human reason and divine inspiration, and depicting it as a continuous process through history in which the People Israel grew aware of the great moral truths via God's communing with the Prophets and their own quotidian experience of the divine. Montefiore once remarked that he considered Holdheim his mentor, though he disagreed with many of his statements. He too differentiated sharply between an ethical core and ceremonial cask, regarding ritual as a means to end without much value unto itself, and regarded the Election of Israel in the terms of a universal mission to spread knowledge of God among the nations and prepare the way for a Messianic Era of harmony. His grasp of revelation also granted little importance to the divine origin of sacred texts, and Montefiore fully accepted higher criticism as to him, the human authors were influenced by God anyhow. In all this, noted Steven Bayme, he was little different from the German rabbis who initiated Reform or his contemporary Rabbi Kaufmann Kohler, Chair of Hebrew Union College; Montefiore's unique contribution was his appreciation of mysticism, the first Reform thinker to do so. In contrast, Daniel Langton has argued for the distinctly Anglo Jewish character of Montefiore's thought, and especially in terms of engagement with what Montefiore regarded as the best of Christian scholarship and thought. After a year in Berlin, he returned to England. Montefiore was beset by what he saw in Germany: except for the radical Reformgemeinde in Berlin, the Reform movement had stagnated since the 1870s. Communal politics and the need to accommodate conservative elements turned what was known as "Liberal Judaism" in the country into an intricate system of local arrangements, very moderate in nature. In 1882, he delivered the annual Hibbert Lecture, naming his sermon The Origin and Growth of Religion as Illustrated by the Religion of the Ancient Hebrews and presenting his ideals. Bayme added he did not change them considerably afterwards. West London and the two other nonconformist synagogues that withdrew from the authority of Chief Rabbi Hermann Adler, which would much later be the basis for the Movement for Reform Judaism, were scarcely motivated by deep conviction. Religious life among English Jews was quite conservative, characterised by adherence to largely traditional forms on the official level, and general apathy among the masses. The rise of Unitarianism, offering a universal message to acculturated upper classes of Anglo Jewry, was accompanied by a wave of conversions, at a time when the Suffragette movement drew attention to the marginal role of women in synagogues. Montefiore and a small circle of friends, including Lily Montagu and Israel Abrahams, were spurred into action. He served as spiritual leader, while Montagu was the main organiser and administrator. On 16 February 1902, during a meeting attended by 70 people at the home of Ernest Louis and Henrietta Franklin, they founded the Jewish Religious Union. A first prayer was conducted on 18 October. Seating was mixed and women received a growing role. On 4 February 1911, they became institutionalised upon the opening of the Liberal Jewish Synagogue at London, in which Hebrew Union College graduate Rabbi Israel Mattuck officiated. From 500 congregants, they rose to 1,500 by the end of World War I. Two other congregations in London and one in Liverpool were founded until 1928, as well as one offshoot among Mumbai's Bene Israel, headed by sisters Leah and Jerusha Jhirad. The JRU was a founding member of the World Union for Progressive Judaism. It benefited to no significant extent from the great immigration of German Jewish refugees, who found it too radical and flocked to establish nonconformist synagogues of their own, eventually creating the Movement for Reform Judaism. In 1944, the JRU (which added the words "for the Advancement of Liberal Judaism" to its name in 1911) was reorganised as the "Union of Liberal and Progressive Synagogues". It had 11 member congregations in 1949 and continued to grow. In the postwar years, its main leader was Rabbi John D. Rayner. In 2003, the Liberal movement began to perform same sex marriage ceremonies; in 2005, they standardised the liturgy and announced that these ceremonies had the same status as heterosexual marriages in the eyes of Liberal rabbinical authorities. On 17 April 2023, Liberal Judaism and the Movement for Reform Judaism announced their intention to merge as one single unified progressive Jewish movement. The new movement, Progressive Judaism, will represent about 30% of British Jewry who are affiliated to synagogues.