Кіріспе

Hypericaceae тұқымдасына жататын, әдетте St John's wort деп аталатын гүлді өсімдік – Hypericum perforatum. Бұл бір метрге дейін өсетін көпжылдық өсімдік. Оның көптеген сары гүлдері шеттерінде айқын қара бездер, ұзын тұқымшалар (еркек репродуктивтік мүшелер) және үш пестиль (әйел репродуктивтік мүшелер) бар. Бұл түрдің тегі Сибирьдегі H. attenuatum және H. maculatum түрлерінің араласуынан пайда болған деп саналады, қазір ол бүкіл әлемде кездеседі. Еуразия мен Солтүстік Африканың қоңыржай аймақтарында өсетін бұл өсімдік, Шығыс Азия, Австралия, Жаңа Зеландия және Солтүстік және Оңтүстік Американың кейбір бөліктеріне әкелінген. Көптеген аймақтарда H. perforatum зиянды арамшөп саналады. Ол ашық кеңістіктерді тығыз жауып, жергілікті өсімдіктерді ығыстырып, мал жаюға жарамсыз. Сондықтан, түрдің таралуын баяулату немесе кері қайтару мақсатында биологиялық бақылау әдістері енгізілген. Бұл түрдің құрамында өте күшті әсер ететін көптеген химиялық қосылыстар бар. Бұл заттар ірі жануарларға, әсіресе қойларға зиянды және өсімдіктерді жеуге тырысатын жануарларды тоқтатуға көмектеседі. Өсімдіктегі гиперицин және гиперфорин сияқты басқа химиялық заттар медицинада түрлі мақсаттарда қолданылады. St John's wort дәстүрлі медицинада кемінде бірінші ғасырдан бері, көбінесе ем ретінде немесе панацея ретінде қолданылып келеді. Оның бездерінен май алуға болады немесе жер үсті бөлігін ұнтақтап, herba hyperici деп аталатын ұнтақ дайындауға болады. Қазіргі заманда, антидепрессант ретінде қолданылуы көптеген зерттеулер мен клиникалық сынақтардың назар ортасында. Дегенмен, белсенді ингредиенттер басқа дәрілермен бірге қабылданғанда өте зиянды немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін.

Өзара әсерлері және жанама әсерлері

Иоанн шөптері рецепт бойынша және рецептсіз дәрілердің әсеріне (өмірге қауіп төндіретіндей) кедергі келтіруі мүмкін. Бұл ферменттердің артуына гиперфориннің жоғары құрамы себеп болады; гиперфориннің азырақ мөлшерін қамтитын Иоанн шөптерінің қолданылуы аз жанама әсерлерге және аз кедергіге алып келеді. Дегенмен, Иоанн шөптерінің құрамындағы химиялық заттардың (оның ішінде гиперфориннің) концентрациясы әртүрлі өнімдерде кең ауқымда өзгеруі мүмкін, ал олардың дозасы қаптамада дұрыс көрсетілмеуі мүмкін. Атап айтқанда, Иоанн шөптерінің өнімдері ауызша контрацептивтер, жүрек ауруларына арналған дәрілер, ВИЧ-қа қарсы дәрілер, қатерлі ісікке қарсы дәрілер және кейбір қан тоқтатуға қарсы дәрілердің тиімділігін азайтуы мүмкін. Иоанн шөптерінің өнімдерінің ең көп кездесетін жанама әсерлері – асқазан ауыруы, шаршау және алаңдау. Басқа сирек кездесетін әсерлерге фотосезімталдық және тері тітіркенуі, ауызша контрацептивтер қабылдаған кезде қан кету, және мүше алмастыру операциясы жасаған адамдарда иммунодепрессанттардың тиімділігінің төмендеуі жатады.