Христиан Томазий: Немец юрисі мен философының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс заңгері және философы (1655–1728)

Кристиан Томасиус (1 қаңтар 1655 – 23 қыркүйек 1728) – неміс заңгері және философы.

Өмірбаян

Ол Лейпцигте дүниеге келді және әкесі Якоб Томасиус (1622–1684) оқытты. Әкесі Лейпциг университетінде кіші оқытушы (кейіннен деканы және ректоры, сондай-ақ Лейпцигтегі Томассшуланың бас шебері) болды. Әкесінің дәрістері арқылы Кристиан Гроций мен Самуэль Пуфендорфтың саяси философиясының ықпалына түсіп, 1675 жылы Франкфурт университетінде (Одер) заң зерттей бастады. 1679 жылы докторлық дәрежесін аяқтады. 1680 жылы Анна Кристина Хейландқа үйленіп, Лейпцигте заңгерлік практикасын бастады; келесі жылы ол университеттің заң мектебінде сабақ бере бастады. 1684 жылы ол табиғи құқық профессоры болды, көп ұзамай өзінің қабілеттерімен, әсіресе теология мен юриспруденцияда дәстүрлі көзқарастарға қарсы шығуымен назар аударды. 1685 жылы ол "De crimine bigamiae" ("Бигамия қылмысы") атты оятатын диссертация жариялады, онда бигамияның табиғи заң бойынша рұқсат етілгенін дәлелдеді. 1687 жылы ол латын тілінде емес, неміс тілінде дәріс берудің батыл жаңалығын жасады және "Француз өмір салтын қалай еліктеу керек" тақырыбында дәріс берді, онда француздардың өз ана тілін күнделікті өмірде ғана емес, сонымен қатар ғылым саласында да қолдануы туралы айтылды. Келесі жылы ол ай сайынғы мерзімді басылым шығара бастады (Scherzhafte und ernsthafte, vernüftige [sic] und einfältige Gedanken über allerhand lustige und nutzliche Bücher und Fragen), онда ол білімділердің педантикалық әлсіздігін мазақтап, православиемен айтыста пиетистердің жағына шығып, лютерандар мен кальвинистердің аралас некелерін қорғады; ол сондай-ақ табиғи заңды баса көрсеткен табиғи ақыл-ой туралы томды және лютерандар мен реформатор шіркеуінің мүшелері арасындағы некелерді қорғайтын мақала жариялады. Осы және басқа да көзқарастары нәтижесінде 1690 жылы 10 мамырда ол кафедрадан шығарылды, дәріс беруге немесе жазуға тыйым салынды және оны тұтқындауға бұйрық берілді. Ол Берлинге қашып кетті, ал электорат Фредерик III оған 500 талер жалақысы және лекция оқыуға рұқсатпен Галледе баспана ұсынды. Ол Галле университетінің (1694) құрылуына көмектесті, онда ол екінші, содан кейін бірінші заң профессоры және (1710 жылы) университет ректоры болды. Ол өз заманындағы ең беделді университет мұғалімдерінің бірі және ықпалды жазушылардың бірі болды. 1709 жылы ол патшалық кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Философиялық терең ойшыл болмағанымен, Томасий философиядағы, сондай-ақ құқық, әдебиет, әлеуметтік өмір мен теологиядағы үлкен реформаларға жол ашты. Оның міндеті рационалды, салауатты ойлау көзқарасын енгізу және құдайлық және адамзаттық ғылымдарды күнделікті өмірге енгізу болды. Осылайша ол неміс әдебиетінде, философиясында және заңдарында дәуір құрды және Шпиттлермен бірге шіркеу тарихының қазіргі кезеңін бастады. Оның өмірлік мақсаттарының бірі - саясатты және заңгерлікті теологияның бақылауынан босату болды. Ол діни мәселелер бойынша ойлау мен сөйлеу бостандығы үшін батыл және үнемі күресті және академиялық және қоғамдық саланың арасында делдалдық жасады. Бұл жағынан ол өзінің шәкірті Габриэль Вагнермен көп нәрсеге ортақ болды, ол кейіннен Томасийдің метафизикалық діни сенімдеріне қарсылық білдірді. Заңда ол өзінің табиғи заң қағидаларына қайшы келетін Рим заңдарының ережелері ешқашан қабылданбағанын және сондықтан жарамсыз екенін дәлелдеуге тырысты; ол сонымен қатар өз қағидаларын германдық негіздерге негізделген жалпы құқық ретінде көрсетіп, заңдылыққа айналдыруға тырысты. Осылайша ол Рим заңдарынан бөлек жеке құқық туралы білімнің пайда болуына ықпал етті. Томасий туралы неміс еңбектерінде "аумақтық жүйе" немесе шіркеулік үкімет туралы Эрастиан теориясының авторы ретінде жиі айтылады; бірақ ол мемлекет тек заңды немесе қоғамдық міндеттерге араласа алады, ал моральдық немесе жеке міндеттерге емес деп үйретті. Ол тіпті атеистерді де жазаламады, бірақ оларды елден шығарып тастау керек еді, және ол сиқыршыларды қудалауға және азаптауды қолдануға қарсы шықты. Теологияда ол натуралист немесе деист емес, құтқарылу үшін аян етілген діннің қажеттілігіне сенетін адам еді. Ол пиетистердің, әсіресе Шпенердің күшті ықпалында болды, және оның ой-жүйесінде мистикалық тамыр бар еді, бірақ оның табиғатының басқа элементтері оған өзіне қоса беруге мүмкіндік беру үшін тым күшті болды. Ол 1728 жылы Галле қаласында қайтыс болды. Томасийдің ең танымал және ықпалды неміс басылымдары оның бұрын аталған мерзімді басылымы (1688–1689); Einleitung zur Vernunftlehre (1691, 5-ші басылым, 1719); Vernünflige Gedanken über allerhand auserlesene und juristische Handel (1720–1721); Historie der Weisheit und Torheit (3 том, 1693); Kurze Lehrsätze van dem Laster der Zauberei mit dem Hexenprozess (1704); Weitere Erläuterungen der neueren Wissenschaft anderer Gedanken kennen zu lernen (1711). Ол өзінің педагогикалық қағидаларын екі негізгі латын тіліндегі еңбектерінде білдірді: Institutiones iurisprudentiae divinae (Құдайлық юриспруденция институты, 1688), Пуфендорфтың табиғи заңы бойынша дәріске негізделген, және Fundamenta juris naturae et gentium (Табиғи және ұлттар заңының негіздері, 1705).

He was born in Leipzig and was educated by his father, Jakob Thomasius (1622–1684), at that time a junior lecturer in Leipzig University (later dean and rector, as well as head master of Thomasschule zu Leipzig). Through his father's lectures, Christian came under the influence of the political philosophy of Hugo Grotius and Samuel Pufendorf, and continued the study of law at the University of Frankfurt (Oder) in 1675, completing his doctorate in 1679. In 1680, he married Anna Christine Heyland and started a legal practice in Leipzig; the following year he began teaching at the university’s law school as well. In 1684 he became professor of natural law, soon attracting attention by his abilities, and particularly by his attack on traditional prejudices, in theology and jurisprudence. In 1685 he published a provocative dissertation, De crimine bigamiae (The crime of bigamy), in which he argued that bigamy is permissible under natural law. In 1687 he made the daring innovation of lecturing in German instead of Latin and gave a lecture on the topic "How One Should Emulate the French Way of Life," referring to the French use of their native language not only in everyday life but in scholarship as well; according to scholar Klaus Luig, this event marks the real beginning of the Enlightenment in Germany. In the following year he began publishing a monthly periodical (Scherzhafte und ernsthafte, vernüftige [sic] und einfältige Gedanken über allerhand lustige und nutzliche Bücher und Fragen) in which he ridiculed the pedantic weaknesses of the learned, taking the side of the Pietists in their controversy with the orthodox, and defending mixed marriages of Lutherans and Calvinists; he also published a volume on natural law which emphasized natural reason and a paper defending marriage between Lutherans and members of the Reformed church. In consequence of these and other views, on 10 May 1690 he was denounced from the pulpits, forbidden to lecture or to write, and his arrest was ordered. He escaped by going to Berlin, and the elector Frederick III offered him a refuge in Halle, with a salary of 500 thaler and permission to lecture. He helped found the University of Halle (1694), where he became second and then first professor of law and (in 1710) rector of the university. He was one of the most esteemed university teachers and influential writers of his day, and in 1709 he was appointed to the privy council. Though not a profound philosophical thinker, Thomasius prepared the way for great reforms in philosophy, as well as in law, literature, social life and theology. It was his mission to introduce a rational, common sense point of view, and to bring the divine and human sciences to bear on the everyday world. He thus created an epoch in German literature, philosophy and law, and, along with Spittler, began the modern period of ecclesiastical history. One of the aims of his life was to free politics and jurisprudence from the control of theology. He fought bravely and consistently for freedom of thought and speech on religious matters and mediated between the academic and the public sphere. In this regard, he shared much in common with his disciple Gabriel Wagner, who subsequently objected to Thomasius' religious metaphysical beliefs. In law, he tried to prove that the rules of Roman law, which contradicted his own principles of natural law, had never actually been accepted and were therefore invalid; he also tried to legitimize his own principles by showing them to be common law built on Germanic foundations. In this way he contributed to the creation of scholarship of private law separate from that of Roman law. Thomasius is often spoken of in German works as the author of the "territorial system," or Erastian theory of ecclesiastical government; but he taught that the state may interfere with legal or public duties only, and not with moral or private ones. He would not have even atheists punished, though they should be expelled from the country, and he came forward as an earnest opponent of the prosecution of witches and of the use of torture. In theology he was not a naturalist or a deist, but a believer in the necessity of revealed religion for salvation. He came strongly under the influence of the pietists, particularly of Spener, and there was a mystic vein in his thought; but other elements of his nature were too powerful to allow him to attach himself wholly to that party. He died in Halle in 1728. Thomasius's most popular and influential German publications were his periodical already referred to (1688–1689); Einleitung zur Vernunftlehre (1691, 5th ed. 1719); Vernünflige Gedanken über allerhand auserlesene und juristische Handel (1720–1721); Historie der Weisheit und Torheit (3 vols., 1693); Kurze Lehrsätze van dem Laster der Zauberei mit dem Hexenprozess (1704); Weitere Erläuterungen der neueren Wissenschaft anderer Gedanken kennen zu lernen (1711). He expressed his pedagogical principles in two main Latin works, Institutiones iurisprudentiae divinae (Institutes of Divine Jurisprudence, 1688), based on a lecture on Pufendorf’s natural law, and Fundamenta juris naturae et gentium (Foundations of the Law of Nature and Nations, 1705).

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Шіркеу, мемлекет және саясат туралы эсселер, Іан Хантер, Томас Аннерт және Фрэнк Грунерт редакциялаған, аударған және кіріспесімен, Индианаполис: Liberty Fund, 2007 ж. Илаһи құқық институты: Табиғат және ұлттар құқығының негіздерінен таңдамалармен, Томас Аннерт редакциялаған, аударған және кіріспесімен, Индианаполис: Liberty Fund, 2011 ж.