Кіріспе

Галилеоның «Sidereus Nuncius» журналының астрономиялық трактаты (әдетте «Жұлдызды хабаршы», сондай-ақ «Жұлдызды елші» немесе «Жұлдызды хабар») – 1610 жылдың 13 наурызында Галилео Галилейдің нео-латын тілінде жарияланған қысқа астрономиялық трактаты (немесе памфлеті). Бұл телескоп арқылы жасалған байқауларға негізделген алғашқы жарияланған ғылыми еңбек болды. Онда Галилейдің кемелсіз және таулы Айды, Құс жолы мен кейбір шоқжұлдыздарда қалың көзбен көрінбейтін жүздеген жұлдыздарды және Юпитерді айналып жүргендей көрінген Медицей жұлдыздарын (кейін Галилей айлары) алғашқы байқауларының нәтижелері жазылған. Латын тіліндегі «nuncius» сөзі осы кезеңде көбінесе хабаршыны білдіру үшін қолданылған; алайда, ол сондай-ақ (сирек болса да) хабар ретінде де қолданылған. «Sidereus Nuncius» деген атау әдетте «Жұлдызды хабаршы» деп аударылса да, Галилеоның кітаптың алғашқы нұсқалары мен кейінірек жазған туысты еңбектері кітаптың мақсатының «аспаннан келген елші ретінде өзін таныту емес, жақындағы жұлдызтану жетістіктері туралы хабарлау» екенін көрсетеді.

Телескоп

1608 жылы Нидерландыда алғашқы телескоптар пайда болды, онда Миддельбургте көзқарас жасаушы Ханс Липперши патент алуға тырысты. 1609 жылы Галилей бұл туралы естіп, оны өзі жетілдіріп шығарды. Ол жаңа өнертабысты түнгі аспанға бағыттаған алғашқы адам емес, бірақ ол аспан денелерін бірінші рет жүйелі түрде (және жарияланды) зерттеді. Галилейдің алғашқы телескоптарының бірі 8x-тен 10x-ке дейін сызықтық ұлғайтуды иеленді және ол өзі ұнтақтаған линзалардан жасалды. Бұл Сидереус Нунциуста бақылаулар жасау үшін қолданған жақсартылған телескоппен 20 еселенген сызықтық ұлғайтуға дейін арттырылды. Сондай-ақ, ол Птолемейдің жұлдыздар каталогындағы "тұманды" жұлдыздарды байқағанда, олардың бұлтты емес, кішкентай жұлдыздардан құралғанын көрді. Осыдан ол тұмандықтар мен Құс жолының "көптеген жұлдыздар тобы" екенін түсінді. Өзінің суреттерінде Галилей Юпитерді бейнелеу үшін ашық шеңберді, ал төрт жұлдызды бейнелеу үшін жұлдызшаларды қолданған. Ол бұл айырмашылықты аспан денелерінің екі түрі арасында айырмашылық бар екенін көрсету үшін жасады. Галилей планета мен жұлдыз терминдерін бір-бірін алмастыра қолданатынын және "екі сөз де Аристотельдің таралған терминологиясында дұрыс қолданылғанын" атап өту маңызды. "Сидереус Нунциус" басылып шыққан кезде Галилей Падуа университетінде математик болып жұмыс істеген, әрі көп ұзамай-ақ күшті телескоптар жасау бойынша өмір бойы еңбек ету үшін келісімшарт алған болатын. Ол Флоренцияға қайта оралуға ниетті болды және ол жерде қамқорлық алуға үміттеніп, Сидереус Нунциусты өзінің бұрынғы шәкіртіне, қазір Тоскананың ұлы герцогы Косимо II де Медичиге арнады. Сонымен қатар ол өзінің ашылған төрт Юпитер серігін төрт корольдік Медичи ағайындыларының құрметіне "Медичи жұлдыздары" деп атады. ), Лодовико Циголидің "Құдай ананың көтерілуі" (1612), Андреа Саккидің "Құдай даналығы" (1631). Төрт айға Медичи ағайындыларының есімдерін беру арқылы және Ұлы герцог Косимо II-ді өзінің ашылуларына сендіре отырып, Галилейдің баяндамаларын қорғау мемлекеттік мәселе болды. Моран былай дейді: "Соттың өзі Галилеоның байқайтын дәлелдерін растауға белсенді түрде араласты, ол Галилеоға елшілік арналар арқылы Еуропаның ірі соттарына жіберілетін зерттегіш көзілдіріктер жасау үшін өз қазынасынан ақша төледі". Галилейдің зерттеулерін жария түрде қолдаған алғашқы астроном Иоганн Кеплер болды. Ол 1610 жылы сәуір айында ашық хат жариялап, Галилейдің сенімділігін құлшыныспен қолдады. Кеплер 1610 жылдың тамызында ғана, жеткілікті қуатты телескоптардың жетіспеушілігіне байланысты, Галилейдің зерттеулерін өз бетінше растады. Томас Харриот, Жозеф Гольтье де ла Ватель, Николас Клод Фабри де Пейреск және Симон Мариус сияқты бірнеше астрономдар 1610 жылдың күзінде Юпитер қайтадан көрінетін болғаннан кейін Медичи жұлдыздарының растауын жариялады. Тихо Брагемен бірге оқыған неміс астрономы Мариус өзінің байқаулары туралы кітапты алғаш жариялады. Мариус Галилейге Mundus Jovialis (жарияланған 1614) еңбегінде Галилейден бұрын Юпитердің төрт айларын тапқанын және оларды 1609 жылдан бастап бақылап келе жатқанын айтып, Галилейге шабуыл жасады. Мариус оларды атауға құқығы бар деп есептеді, ол оларды Юпитердің ғашық жерлерін атап атады: Ио, Европа, Ганимед және Каллисто. Бірақ Галилей бұған ренжіген жоқ, ол шіркеуден тыс болғандықтан, Мариус Григориан күнтізбесін әлі қабылдамаған және әлі де Юлиан күнтізбесін қолданатынын айтты. Сондықтан Галилей Юпитердің айларын алғаш рет байқаған түн Грегориан күнтізбесі бойынша 7 қаңтар 1610 жылы болды. Юлиан күнтізбесі бойынша 28 желтоқсан 1609 жылы (Мариус Юпитердің айларын алғаш рет 29 желтоқсан 1609 жылы байқағанын мәлімдеді). Алайда Галилей Коперниктің теориясын теория емес, шындық деп айта бастағанда, ол "әлеуметтік жүйеге қатысты бұзылысты, Құдайға ұнамды емес ұйымдастырушылықты" енгізді. Шын мәнінде, Галилейдің Коперниктің теориясын шынайы деп санағаны Киелі кітапқа қарсы еді. ); кіріспе, қорытынды және ескертпелермен бірге аударылған. Галилео Галилей, Сидереус Нунциус немесе Сидереалдық хабаршы. Чикаго және Лондон: Чикаго университетінің баспасы, 1989. xiii + 127 б. Уильям Р. Ши және Тициана Баскелли; Уильям Р. Ши латын тілінен аударған, Уильям Р. Ши және Тициана Баскеллидің кіріспелері мен жазбалары. Галилейдің Sidereus Nuncius немесе Сидереалдық хабары. Сагамор Бич, Массачусетс: Science History Publications/USA, 2009. viii + 115 б. .

Француз тілі

Изабелл Пантин. Сидереус Нунсиус: Көктегі хабаршы. Париж: "Жақсы хаттар", 1992. ASIN B0028S7JLK. Фернанд Холлин. Жұлдыз хабаршысы. Франция: Points, 1992.

Италиялық

Мария Тимпанаро Кардини. Сидерей нунцийі. Флоренция: Сансони, 1948 жыл.