Қасықұмдар (Platalea) – әлемнің барлық құрлығында (Антарктиданы қоспағанда) кездесетін, ұзынаяқты су құстары. Ерекше қасық тәрізді мүңкілерімен танылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар туысы
Genus of birds
Қашыққабақтар – Platalea туысына жататын, ірі, ұзын аяқты су құстары. Қашыққабақтардың таралған ареалы кең, Антарктиданы қоспағанда, барлық құрлықта кездеседі. Platalea туысының атауы ежелгі грек тілінен келген және "кең" деген мағынаны білдіреді, бұл олардың ерекше тұмсық пішінімен байланысты. Қазіргі таңда алты түрі анықталған, олар көбінесе бір туысқа жатқызылса да, кейде үш туысқа бөлінеді. Барлық қашыққабақтардың үлкен, жалпақ, шпатель тәрізді тұмсықтары бар және олар аздап ашық тұмсығын бір жақтан екінші жаққа қарай қозғап, сайып жүзіп тамақтанады. Кез келген кішкентай су жануары – жәндік, шаян немесе ұсақ балық – тұмсықтың ішкі бетіне тигенде, тұмсық дереу жабылады. Қашыққабақтар көбінесе тұзды суға қарағанда тұщы суды ұнатады, бірақ екі ортада да табылған. Олар күніне көп сағат бойы тамақтануға қажетті.
Spoonbills are a genus, Platalea, of large, long legged wading birds. The spoonbills have a global distribution, being found on every continent except Antarctica. The genus name Platalea derives from Ancient Greek and means "broad", referring to the distinctive shape of the bill. Six species are recognised, which although usually placed in a single genus have sometimes been split into three genera. All spoonbills have large, flat, spatulate bills and feed by wading through shallow water, sweeping the partly opened bill from side to side. The moment any small aquatic creature touches the inside of the bill—an insect, crustacean, or tiny fish—it is snapped shut. Spoonbills generally prefer fresh water to salt but are found in both environments. They need to feed many hours each day.
Таксономия
Platalea тұқымдасын 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің Systema Naturae еңбегінің оныншы басылымында енгізді. Тұқым атауы латын тілінен «қасыққұйрық» деп аударылады және ежелгі грек тіліндегі «platea» сөзінен шыққан, ол «кең» дегенді білдіреді, бұл олардың ерекше қасық тәрізді мүңкісіне сілтеме жасайды. Түр түрін 1840 жылы Джордж Роберт Грей еуразиялық қасыққұйрық (Platalea leucorodia) деп белгіледі. Бұрын олар Threskiornithidae туысына жататын Plataleinae кіші туысының бірі деп есептелді, оған ибистер (Threskiornithinae) де кіреді. Молекулалық зерттеулер, соның ішінде 2013 жылғы зерттеу, олардың Жаңа Дүние ибистерінен бөлек, бірнеше космополиттік ибис туыстарымен бірге отбасы ішінде клада құрайтынын көрсетті. 2010 жылы Чессер және әріптестері қасыққұйрықтардың митохондриялық ДНК-сын зерттегенде, қызғылт және сары қасыққұйрықтардың бір-біріне ең жақын туыс екенін және екеуінің де басқа төрт қасыққұйрық түрінің ата-бабаларынан шыққан ерте тармақтан тарағанын анықтады. Олар генетикалық дәлелдемелердің барлық алты түрді Platalea тұқымдасына жатқызуға немесе екі түрін Platibis және Ajaja деп аталатын монотиптік туыстарға жатқызуға бірдей құқылы екенін көрсетті. Алайда, алты түр морфологиялық жағынан өте ұқсас болғандықтан, оларды бір тұқымда ұстау мағыналырақ болды.
The genus Platalea was introduced in 1758 by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae. The genus name is Latin for "spoonbill" and is derived from the Ancient Greek platea meaning "broad", referring to the distinctive shape of the bill. The type species was designated as the Eurasian spoonbill (Platalea leucorodia) by George Robert Gray in 1840. They have traditionally been thought to form one of two subfamilies, Plataleinae, in the family Threskiornithidae, which also includes the ibises (Threskiornithinae). Molecular studies, including a 2013 study, have suggested instead that they form a clade within the family with several cosmopolitan ibis genera, separate from another clade of New World ibises. A 2010 study of mitochondrial DNA of the spoonbills by Chesser and colleagues found that the roseate and yellow billed spoonbills were each other's closest relative, and the two were descended from an early offshoot from the ancestors of the other four spoonbill species. They felt the genetic evidence meant it was equally valid to consider all six to be classified within the genus Platalea or alternatively for two of the species to be placed in monotypic genera named as Platibis and Ajaja. However, as the six species were so similar morphologically, keeping them within the one genus made more sense.
Сипаттама
Қасықшаяндарды ибистерден ең оңай тұмсықтарының пішінімен ажыратуға болады – ол ұзын, жазық және ұшына қарай кеңейеді. Тыныс тесіктері тұмсықтың табанына жақын орналасқан, сондықтан құс тұмсығы суға батқанда да тыныс ала алады. Көздері қасықшаяндарға екі көзбен көру мүмкіндігін беретіндей етіп орналасқан, бірақ олар жем іздегенде денеге тию сезімі де маңызды. Ибистер сияқты, қасықшаяндардың да тұмсығы мен көзінің айналасындағы терісі жалаңаш болады.
Spoonbills are most easily distinguished from ibises in the shape of their bill, which is long and flat and wider at the end. The nostrils are located near the base of the bill so that the bird can breathe while the bill is submerged in water. The eyes are positioned to provide spoonbills with binocular vision, although, when foraging, tactile senses are important too. Like ibises, spoonbills have bare patches of skin around the bill and eyes.
Өсіру
Қасыққұйрықтар моногамды, бірақ, қазіргі уақытқа дейін белгілі болғандай, тек бір маусымға ғана жұптасады. Көптеген түрлері ағаштарда немесе қамыс арасында ұя салады, көбінесе ибистермен немесе қаңғыбас құстармен бірге. Аталық ұя салуға қажетті материалдарды – көбінесе таяқтар мен қамыстарды, кейде ескі ұялардан – жинайды, ал аналық оларды түрлеріне қарай пішіні мен беріктігі әртүрлі келетін үлкен, жазық ыдысқа немесе платформаға тоқиды. Аналық 3-ке жуық тегіс, сопақ, ақ жұмыртқа туады және екі ата-ана да оларды күтіп жатыр. Балапандар бір-бірлеп шығады, емес, бірдей уақытта емес. Жаңа туған балапандар соқыр болады және бірден өздеріне қарай алмайды; екі ата-ана да оларды ішінен қайтарып тамақтандырады. Балапандардың мүңкілері қысқа және түзу болады, олар есейгенде ғана қасық тәрізді пішінге ие болады. Олар ұядан кеткеннен кейін де бірнеше апта бойы тамақтанады. Балапандардың өлуіне басты себеп жыртқыштар емес, ашаршылық болып көрінеді.
Spoonbills are monogamous, but, so far as is known, only for one season at a time. Most species nest in trees or reed beds, often with ibises or herons. The male gathers nesting material—mostly sticks and reeds, sometimes taken from an old nest—the female weaves it into a large, shallow bowl or platform which varies in its shape and structural integrity according to species. The female lays a clutch of about three smooth, oval, white eggs and both parents incubate; chicks hatch one at a time rather than all together. The newly hatched young are blind and cannot care for themselves immediately; both parents feed them by partial regurgitation. Chicks' bills are short and straight, and only gain the characteristic spoonbill shape as they mature. Their feeding continues for a few weeks longer after the family leaves the nest. The primary cause of brood failure appears not to be predation but starvation.
Түрлері мен таралуы
Қашыққұйрықтың алты түрі дүние жүзінің көп бөлігінде кездеседі.
The six species of spoonbill are distributed over much of the world.