Кіріспе

Күнделікті өмірде қолданылатын кез келген бейресми математикалық тәжірибелер. Бейресми математика, сондай-ақ наив математика деп аталатын бұл сала, тарихи түрде көптеген уақыттарда және көптеген мәдениеттерде математиканың басым түрі болған және қазіргі этномәдени математика зерттеулерінің нысаны болып табылады. Философ Имре Лакатос өзінің "Дәлелдер мен жорамалдарды жоққа шығару" еңбегінде 19 ғасырдағы математикалық пікірталастар мен ұғымдардың қалыптасуындағы рөлін қайта құру арқылы бейресми математиканың тұжырымдамасын нақтылауға тырысты, сондай-ақ математикалық формализмнің басым болжамдарына қарсы шықты. Бейресмилік индуктивті ойлау негізінде жасалған тұжырымдарды (мысалы, пайдалы болғандықтан ғана "дұрыс" деп есептелетін жуықтаулар) және дедуктивті ойлау арқылы алынған тұжырымдарды ажырата алмайды.

Терминология

Бейресми математика – тарихи және географиялық шектеусіз, күнделікті өмірде немесе ежелгі халықтар мен аборигендер қолданған кез келген математикалық практика. Қазіргі заманғы математика, осы тұрғыдан алғанда, берілген аксиомалардан шығарылған барлық тұжырымдардың формальды және қатаң дәлелдемелерін баса назарлайды. Сондықтан, оны формальды математика деп атауға болады. Бейресми практикалар көбінесе интуитивті түсініледі және мысалдармен негізделген, аксиомалар болмайды. Бұл антропология және психология салалары үшін тікелей қызығушылық тудырады, өйткені ол басқа мәдениеттердің қабылдаулары мен келісімдерін аңғартады. Сонымен қатар, бұл сандар мен заттар арасындағы байланыстарды қарапайым түсінуді көрсететіндіктен, даму психологиясында да маңызды. Бейресми математиканы білдіру үшін қолданылатын тағы бір термин – халық математикасы, бірақ ол мағынасы тұрғысынан екіұшты; математикалық фольклор туралы мақала осы терминді кәсіби математиктердің арасында қолдануға арналған. Наив физика саласы физиканың ұқсас түсініктерімен айналысады. Адамдар математика мен физиканы күнделікті өмірде қолданады, бірақ математикалық және физикалық идеялардың тарихи дамуы мен негізделуін түсінбей (немесе оған мән бермей) пайдаланады.

Тарих

Ежелгі Египетте геометрияның дамуы, одан кейін грек математикасы және дедуктивті логиканың пайда болуы туралы қалыптасқан түсінік ұзақ жылдар бойы сақталған. Бірақ, математика терминінің қазіргі мағынасы, яғни тек аксиомаларға сүйенген жүйелерді ғана білдіруі, тарихқа кері оқылғанда анахронизм болып табылады. Көптеген ежелгі қоғамдар керемет математикалық жүйелер құрды және дәлелсіз эвристикалық тәсілдер мен практикалық қолдануларға негізделген күрделі есептеулер жасады. Математикалық фактілер тәжірибелік тұрғыдан қабылданды. Ғылымдағыдай, эмпирикалық әдістер нақты техниканың негіздемесін берді. Сауда, инженерия, күнтізбе жасау, тұтылуларды және жұлдыздық қозғалысты болжау ежелгі мәдениеттерде кем дегенде үш континентте кеңінен таралды. Н. С. Гош бейресми математиканы халық математикасының тізіміне қосты.