Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық текстура
Musical texture
Музыкада монофония – музыкалық текстуралардың ең қарапайым түрі, ол әдетте бір әншінің орындаған немесе бір аспаптың (мысалы, флейташының) гармония немесе аккордтарсыз орындаған мелодиясынан (немесе "күйінен") тұрады. Көптеген халық және дәстүрлі әндер монофониялық болып келеді. Егер әншілер тобы (мысалы, хор) бір мелодияны бірдей биіктікте немесе октавада қайталанған мелодиялық ноталармен (мысалы, ерлер мен әйелдер бірге ән салғанда) бірге орындаса, онда да бұл мелодия монофониялық деп есептеледі. Бүкіл мелодия екі немесе одан көп аспаптармен орындалса немесе хор белгілі бір интервалмен, мысалы, таза квинтамен ән салса, онда да ол монофония (немесе "монофониялық") деп аталады. Ән немесе музыкалық шығарманың музыкалық текстурасы әртүрлі компоненттердің қолданылуын бағалау арқылы анықталады, мысалы, қосымша бөлім немесе полифониялық мелодиялық желілер (екі немесе одан көп тәуелсіз желілер). Ерте орта ғасырлардағы ең алғашқы христиан әндері, қарапайым ән деп аталатын (ең танымал мысалы – Грегориан әндері) монофониялық болған. ХХІ ғасырға дейін ән жазушылар монофония, гетерофония (екі әнші немесе аспапшы бір мелодияның әртүрлі нұсқаларын бірге орындайды), полифония (екі немесе одан көп әнші немесе аспапшы бір уақытта жеке мелодиялық желілерді орындайды), гомофония (аккордтармен сүйемелденетін мелодия) немесе монодия (аспаптық сүйемелдеумен бірге жүретін бір мелодиялық желі) элементтерін араластырып, әртүрлі атмосфера мен стильдерді құру үшін әндер жазады. Монофонияда ырғақтық текстуралар болуы міндетті емес, және ол тек бір мелодиялық желіден тұруы керек. Ардис Баттерфилдтің (1997) сөзінше, монофония «еуропалық халықтық жанрлардың, сондай-ақ полифониялық шығармалардағы латын әнінің басым түрі болып табылады және орталық композициялық принцип ретінде қала береді».
In music, monophony is the simplest of musical textures, consisting of a melody (or "tune"), typically sung by a single singer or played by a single instrument player (e. g., a flute player) without accompanying harmony or chords. Many folk songs and traditional songs are monophonic. A melody is also considered to be monophonic if a group of singers (e. g., a choir) sings the same melody together at the unison (exactly the same pitch) or with the same melody notes duplicated at the octave (such as when men and women sing together). If an entire melody is played by two or more instruments or sung by a choir with a fixed interval, such as a perfect fifth, it is also said to be monophony (or "monophonic"). The musical texture of a song or musical piece is determined by assessing whether varying components are used, such as an accompaniment part or polyphonic melody lines (two or more independent lines). In the Early Middle Ages, the earliest Christian songs, called plainchant (a well known example is Gregorian chant), were monophonic. Even into the twenty first century, songwriters still often write songs that intersperse sections using monophony, heterophony (two singers or instrumentalists doing varied versions of the same melody together), polyphony (two or more singers or instrumentalists playing independent melodic lines at the same time), homophony (a melody accompanied by chords), or monody (a single melodic line with instrumental accompaniment) elements throughout the melody to create different atmospheres and styles. Monophony may not have underlying rhythmic textures, and must consist of only a single melodic line. According to Ardis Butterfield (1997), monophony "is the dominant mode of the European vernacular genres as well as of Latin song in polyphonic works, it remains a central compositional principle."
Жалаң ән
Ең ерте жазылған христиан монофониясы – грегориан әні деп аталатын қарапайым ән немесе псалмодия (монахтар орындаған бір ғана дауыссыз ән). Бірнеше дауыспен бірдей биіктікте және ырғақта орындалған бұл музыка әлі де монофониялық саналады. Псалмодия Италия, Ирландия, Испания және Франциядағы ең алғашқы және маңызды музыкалық стиль болды. 9 ғасырдың басында псалмодия әуеніне параллель дауыстар қосу арқылы орган дәстүрі қалыптасты. Алғашқы органдар ән текстурасын кеңейтіп, параллель октавалар немесе бестіктер арқылы екінші дауыс қосып, оны монофония ретінде сақтады; алайда, 11 ғасырға қарай орган "еркін орган" деп аталатын стильге жетті, онда дауыстар көбірек дербес болды, нәтижесінде полифониялық дәстүр пайда болды.
The earliest recorded Christian monophony was plainchant or plainsong (of which one well known style was called Gregorian chant) a single unaccompanied vocal melody sung by monks. Sung by multiple voices in unison (i. e. the same pitch and rhythm), this music is still considered monophonic. Plainsong was the first and foremost musical style of Italy, Ireland, Spain, and France. In the early 9th century, the organum tradition developed by adding voices in parallel to plainchant melodies. The earliest organum merely augmented the texture of the melody by adding a second voice in parallel octaves or parallel fifths, which could still be considered monophonic; however, by the 11th century the organum had developed a style called "free organum" in which the voices were more independent, evolving into a polyphonic tradition.
Қарапайым ән стильдері
Мозарабик әні, Византиялық әні, Армян әні, Беневентиялық әні, Амброзиялық әні, Грегориан әні және басқалары – жай әннің әртүрлі түрлері болатын, олардың барлығы монофониялық. Осы монофониялық әндердің көптегені жазылып алынған, және ежелгі грек жүйесі жоғалғаннан кейін дамыған ең алғашқы музыкалық жазуларды қамтиды. Мысалы, «Dodecachordon» швейцариялық Ренессанс композиторы Генрих Гларен (сондай-ақ Глареан) жариялаған, және ол жай ән немесе Грегориан әні мен монофонияны қамтыды. Жай әнді қамтитын ең ерте қолжазбалар неумдарда жазылған, бұл мелодияның контурын ғана тіркейтетін қарапайым жүйе, және 11 ғасырда ғана Гвидо д’Ареццо мелодиялардың нақты ноталарын сақтау үшін көбірек қазіргі заманғы музыкалық жазу жүйесін ойлап тапты.
Mozarabic chant, Byzantine Chant, Armenian chant, Beneventan chant, Ambrosian chant, Gregorian chant and others were various forms of plainsong which were all monophonic. Many of these monophonic chants were written down, and contain the earliest music notation to develop after the loss of the ancient Greek system. For example, Dodecachordon was published by the Swiss Renaissance composer Heinrich Glarean (also Glareanus) and included plainsong or Gregorian chant and monophony. The earliest manuscripts which contain plainsong were written in neumes, a primitive system which recorded only the outline of the melody, and it was not until the 11th century that Guido d'Arezzo invented a more modern musical notation system that the exact notes of the melodies were preserved.
Трубадордың монофониялық әндері
Трубадурлардың әндерінің көпшілігі монофониялық болған. Трубадур әндері 1100–1350 жылдар аралығында жазылып, көбінесе ерлік немесе сарайлық махаббат туралы өлеңдерден тұрған, сөздері мелодияға қосылған туындылар еді. Аристократ трубадурлар мен труверлер әдетте корольдер, королевалар және графинялар үшін сарайда өнер көрсетулерінде ойнайтын. 14 ғасырдың ақындары мен композиторлары провансальдық трубадор дәстүрінің жалғасы саналатын көптеген әндер шығарды, мысалы, діни емес монофониялық лэйлер мен вирелейлер. Солтүстік француз трувер стилінің ақыны және композиторы Жехан де Лескурел (немесе Жеханно де л'Эскурел) вирелей, баллада, рондо және диз-энте стилінде монофониялық әндер жазды. Миннезенгерлер француз стиліне ұқсас болған, бірақ Орта және Жоғарғы неміс тілінде жазылған.
Most troubadour songs were monophonic. Troubadour songs were written from 1100–1350 and they were usually poems about chivalry or courtly love with the words set to a melody. Aristocratic troubadours and trouvères typically played in courtly performances for kings, queens, and countesses. Poets and composers in the 14th century produced many songs which can be seen as extensions of the Provençal troubador tradition, such as secular monophonic lais and virelais. Jehan de Lescurel (or Jehannot de l'Escurel), a poet and composer from northern French from the Trouvère style also wrote monophonic songs in the style of virelais, ballades, rondeaux and diz entés. Minnesänger were similar to the French style but in Middle High German.
Гейслерлидер немесе Flagellant әндері
Лауда, яғни траубадорлар стиліндегі қасиетті әндер дәстүрі 13 және 14 ғасырларда Гейсслерлидер, немесе өзді-өздерін жазалаушылар әндері арқылы кеңінен танымал болды. Бұл монофониялық Laude spirituale рухани әндерін 13-17 ғасырларда өзді-өздерін жазалаушылар пайдаланған, және ортағасырлық шежіреде – Chronicon Hugonis sacerdotis de Rutelinga (1349) еңбегінде жазылған.
A tradition of Lauda, or sacred songs in the style of Troubador songs, was popularized in the 13th and 14th centuries by Geisslerlieder, or Flagellant songs. These monophonic Laude spirituale songs were used in the 13th and 17th century by flagellants, as recorded in the medieval chronicle Chronicon Hugonis sacerdotis de Rutelinga (1349).
Лютеран шіркеуінің хоры
Монофония – лютеран шіркеуіндегі алғашқы текстура түрі болды. Белгілі бір мысал – Мартин Лютердің 1527-1529 жылдар аралығында монофониялық әуен ретінде жазылған "Ейн фесте бург ист унзер Готт" ("Құдіретті қамал – біздің Құдай") гимні. Лютердің көптеген гимндері кейіннен басқа композиторлармен көп дауыстық үйлесімге келтіріліп, Иоганн Себастьян Бахтың кантаталары сияқты басқа полифониялық музыкада да қолданылды.
Monophony was the first type of texture in the Lutheran Church. A well known example is Martin Luther's hymn "Ein feste Burg ist unser Gott" ("A Mighty Fortress Is Our God"), written as a monophonic tune sometime between 1527 and 1529. Many of Luther's hymns were later harmonized for multiple voices by other composers, and were also used in other polyphonic music such as the cantatas of Johann Sebastian Bach.