Кіріспе
Лагоморфтар тұқымдасы (Leporidae) – қоян және қояншақтар тұқымдасы, барлығы 70-нен астам қазіргі сүтқоректілер түрлерін қамтиды. Латын тілінде Leporidae сөзі «лепусқа» (қоянға) ұқсайтындарды білдіреді. Пикалармен бірге Leporidae лагоморфтар отрядын құрайды. Лепориделер пикалардан қысқа, түкті құйрықтарымен, созылған құлақтарымен және артқы аяқтарымен ерекшеленеді. «Қоян» деген жалпы атау көбінесе Lepus-тан басқа, тұқымдастағы барлық туыстарға қолданылады, ал Lepus туысының мүшелері (шамамен жартысы) әдетте қояншақтар деп аталады. Дегенмен, көптеген жалпы атаулар сияқты, бұл айырмашылық толыққанды қазіргі таксономиямен сәйкес келмейді; жақсы қояншақтар – Lepus туысының мүшелері, ал Pronolagus және Caprolagus туыстарының мүшелері кейде қояншақтар деп аталады. Антарктида мен Австралиядан басқа барлық құрлықтардағы түрлі елдерде Leporidae-дың жергілікті түрлері кездеседі. Бұдан өзге, қоян, ең маңыздысы – Еуропа қояны (Oryctolagus cuniculus), Океанияның көп бөлігіне және көптеген басқа аралдарға да әкелінген, онда олар экологиялық және экономикалық тұрғыдан елеулі қауіп төндіреді.
Leporidae (/l//@//'//p//O//r//I//d//i://, // //d//aI/) is the family of rabbits and hares, containing over 70 species of extant mammals in all. The Latin word Leporidae means "those that resemble lepus" (hare). Together with the pikas, the Leporidae constitute the mammalian order Lagomorpha. Leporidae differ from pikas in that they have short, furry tails and elongated ears and hind legs. The common name "rabbit" usually applies to all genera in the family except Lepus, while members of Lepus (almost half the species) usually are called hares. Like most common names, however, the distinction does not match current taxonomy completely; jackrabbits are members of Lepus, and members of the genera Pronolagus and Caprolagus sometimes are called hares. Various countries across all continents except Antarctica and Australia have indigenous species of Leporidae. Furthermore, rabbits, most significantly the European rabbit, Oryctolagus cuniculus, also have been introduced to most of Oceania and to many other islands, where they pose serious ecological and commercial threats.
Эволюция
Ең көне белгілі лепорид түрлері Еоценнің соңына дейін сақталып қалған, оған дейін бұл отбасы Солтүстік Америка мен Азияда да кездесетін. Эволюция барысында бұл топ жылдам жүгіруге және секіруге қабілетті болып дамыған. Мысалы, Солтүстік Американың олигоцен дәуірінен табылған, қазірде жойылған Палеолагус қоянының артқы аяқтары қазіргі түрлеріне қарағанда қысқа болған (ол секірген емес, жүгіргенін көрсетеді), бірақ қалған тұрпаты жағынан қоянға ұқсас болған. Екі әлі атауы берілмеген қазба жәдіресі – ~ ago (Қытайдан) және ~ ago (Үндістаннан) – алғашқы болғанымен, лепоридтерге тән білезік сүйегін көрсетіп, Ochotonidae және Leporidae отбасыларының арасындағы айырмашылықты одан да ертерек мерзімге ықпал етеді. Кладограмма 2004 жылы Matthee және авторлар тобының ядролық және митохондриялық гендерді талдау негізінде жасалған.
Жауыздық
Қоян мен қояншаның жыртқыштарына егерше, жылан, бүркіт, қасқа, мысық, күзен, сүрегі және жалқы жатады. Жол апатынан өлген қоянды жейтін жануарларға қарға мен сүңгір жатады.