Кіріспе

Жапон футболшысы
Жапон жазушысы (1888–1948)

Хироси Кикучи (菊池 寛), сондай-ақ Кан Кикучи (оның нағыз атымен бірдей канджилер қолданылады) – жапон авторы. Ол "Бунгеишунджу" баспасын, сол аттас ай сайынғы журналды, Жапон жазушылар қауымдастығын, сондай-ақ халыққа арналған әдебиет бойынша Акутагава және Наоки сыйлықтарын құрды. Ол "Мадам Перл" және "Әке оралады" пьесаларымен танымал болды, бірақ Жапон империясының соғысқа қатысуын ынталы түрде қолдағандықтан соғыстан кейінгі кезеңде маңыздылығы төмендеді. Ол сонымен қатар "Daiei Motion Picture Company" (қазіргі "Kadokawa Pictures") компаниясының директоры болды. Ол махджонг ойнауды өте жақсы көретін.

Ерте өмір және мансап

Кикучи 1888 жылғы 26 желтоқсанда Жапонияның Кагава префектурасының Такамацу қаласында дүниеге келген. 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысынан кейін Жапониядағы әдебиет көбірек заманауи сипатқа ие болды. Француз реализмі – Жапония әдебиетіне енген алғашқы ықпалдардың бірі. Батыс елдерінің, оның ішінде күнделiктер мен автобиографияларды қамтитын әйгілі және классикалық туындыларынан бастау алып, жапон жазушылары ақырында "сiнкё шёсетсу" деп аталатын көркем проза стилін қалыптастырды. Еуропадағы Батыс елдерінен түскен басқа да маңызды ықпалдар, сондай-ақ Үндістан мен Қытайдан келген шығармалар Жапонияда қазіргі заманғы әдебиеттің қалыптасуына септігін тигізді. Еуропа елдерінің әдебиетімен салыстырғанда, жаңа жапон әдебиеті осыншалықты танымал болған жоқ; жапон драматургтарының азаған шығармалары ғана еуропа тілдеріне аударылды. Кикучи Кан мұның басты себебін тілдік кедергі мен аударманың дәлдігінің жетіспеуі деп санайтын.

Жазу стилі

Кикучи Кан Батыс және Жапон мәдениеттерінің ерекшеліктерін мойындаса да, ол көптеген шығармаларының негізі ретінде жапон тамырын қолданды. Бұл өз кезегінде Кикучи Канның жапон драмасында өзінің стилін құруына әкелді. Оның ерте шығармаларының бірі – "Шатырлы үй" (Thatched Cottage; 茅の屋根; Kayano Yane) – Кикучи Канның замандас әлеуметтік мәселелерді бейнелеуінің бір мысалы, бұл оның жапон әдебиетіндегі танымалдығын арттырды. Басқа тақырыптарға мораль, ақша, әлеуметтік топ және гендерлік мәселелер жатады. Кикучи Кан қазіргі заманғы театрдың мәні – қазіргі қоғамның кемшіліктерін ашып көрсету және Жапонияны сол әдет-ғұрыптардан құтқару деп санайды. Кикучи Канның шығармаларындағы жалпылама мәселелердің күшті ықпалы сыншылар мен драматургтердің құрметіне ие болды. Кикучи Кан драманың ең тиімді элементтері деп бір актілік пьесаны және кейіпкерлердің минималды санын пайдалануды есептейді. "Бір актілік пьеса", – деп жазған ол, – "үш актілік немесе бес актілік пьесалардан өзгеше. Ол барлық жағдайдың ең драматикалық элементтерін шығарып алып, оны шектеулі уақыт ішінде тиімді көрсетуі керек". Осы қысқа уақыттың ішінде Кикучи Кан өзінің ойын өзекті оқиға арқылы, ең мұқият суреттеп береді. Оның көзқарасындағы маңызды элемент – әңгіме жазу мен пьеса жазу арасындағы айырмашылықты білу. Бұл шектеулі уақыттың ішінде пьеса "оқырманның қалтасына салып алатын" әңгімелерден гөрі "көрерменді театр орындығына физикалық түрде байлайтын" күшке ие болуы керек. 1914 жылдан 1924 жылға дейін Кан сол кездегі жетекші "Жаңа Ойлар толқыны" (Shinshichō) журналы үшін бір актілік пьесалар жазды. "Жаңа Ойлар толқыны" журналы да Тайшо драмасының танымалдығына үлкен үлес қосты. Канның бір актілік пьесаларында ол бір ғана драматикалық оқиғаға назар аударды және кейіпкерлердің әрекеттерін сол оқиғаның айналасында жүргізіп, ең көп шиеленіс пен ең "драмалық күшті" тудырды, себебі бір актілік пьесалар "шешілген уақыттың ішінде ең драматикалық элементтерді шығаруы керек". Оқиға әке мен бала арасындағы қақтығыстың айналасында өрбиді. Кенъичиро әкесі Сотароны отбасына қатыгездікпен қарағаны және оларды тастап кеткені үшін жек көреді. Пьесаның барысында көрермендер Кенъичироның әкесіне деген жек көруі оның жоқ кезінде отбасына жақсы қолдау көрсету арқылы әкесінен асып түсуге деген ниетін күшейтетінін біледі. Бір күні Сотаро түнде қайтып келгеннен кейін, отбасы оны қуанышпен қарсы алады, бірақ Кенъичироның онымен бетпе-бет кездесуі Сотароны қайтадан кетуге мәжбүр етеді. Пьеса Кенъичироның Сотароға деген көзқарасын күрт өзгертіп, оны отбасына қабылдауымен аяқталады. Кіші інісі Синжиро Сотароны қайта әкелуге кеткеннен кейін, Сотаро табылмай тұрып, перде түсіріледі. Бұл аяқтама Такеда мен Энносукеге оны екіұштылықтан сақтау үшін өзгертуге тура келді, бірақ пьесаның негізгі ойын сақтау үшін түпнұсқаға қайта оралды.

Мадам Перл

Мадам Перл; 真珠夫人; Синдзю Фуджин Кикучи Канды даңққа жеткізді. Бұл драма Жапонияда өтеді және қоғамдағы гендерлік мәселелерге назар аударады. Басты кейіпкер, Карасава Рурико 唐沢瑠璃子 есімді әйел – баронның қызы, отбасын банкроттықтан құтқару үшін бай Шода Кацухей 荘田勝平-мен жасалған некеге түсуге мәжбүр болады. Рурико Кацухейге тұрмысқа тұрғанға дейін де, кейін де өзінің алғашқы махаббаты Сугино Наоя 杉野直也-ға деген сезімін сақтап, бойын сақтауға бейімділік танытады. Руриконың тазалықты таңдауынан кейін Кацухей оны зорлауға тырысады, бірақ кенеттен жүрек талмасынан қайтыс болады. Осыдан кейін ол өмір сүрген қоғамдағы ерлердің үстемдігін жеңіп, оларға қарсы күреске шығады. Бір кезде Рурико ер адамдарды алдап, олардың сезімдерімен ойнайды, соның салдарынан көптеген адам зорлық-зомбылықтан қаза табады. Бірақ, ақырында Руриконың бір сүйіктісі оны өлтіреді. Синдзю Фуджин есімі Руриконың түрлі ер адамдармен қарым-қатынаста тазалығын және пәктігін сақтағанын көрсетеді. Ол дене, жан және рух жағынан маржан сияқты таза болып, бірте-бірте ерлерге билік ете бастайды. Оқиға дамыған сайын, көрермендер Руриконың осы әрекеттерге не себеп болғанын ойлап, оның ойлауының түпкі себебін табуға шақырылады. Мичико Судзукидің сөзіне сәйкес, бұл пьеса әйел көрермендер арасында танымал болды, себебі ол оларға күш-қуат сыйлап, «әйелдердің азаттық арманын» орындауға мүмкіндік берді. Судзуки сондай-ақ, көптеген көрермендер Руриконың Янагихара Бякурен 柳原白蓮нен шабыттанғанына сенгенін айтады, ол өте әдемі, поэзияда талантты, императормен байланысы бар және көмір шахтасының иесі Ито Ден'емон 伊藤傳右衞門ге үйленгенімен белгілі болған. Судзукидің мәлімдемесіне қарағанда, Бякурен өзі Кикучи Каннан Синдзю Фуджиндегі Рурико образын жасауда оның үлесі бар ма деп сұраған, ал Кикучи олардың арасында байланыс бар екенін растаған. Судзуки сонымен қатар Руриконы кек құдайы Немезиспен байланыстырады. Судзукинің пікірінше, кек құдайы сияқты, Рурико «ерлердің зорлық-зомбылығы мен өзімшілдігінің» құрбаны болған әйелдерге кек алуды қалаған.

Наоки және Акутагава сыйлықтары

Кикучи Кан 1927 жылы қайтыс болған Рюносуке Акутагаваның (芥川 龍之介) естелігіне Акутагава сыйлығын арнады. Акутагава сыйлығы комитеті Бунгей Шунжушаның жақын достарынан құралған. Акутагава сыйлығы кез келген газет немесе журналда жарияланған түпнұсқа әдебиеттің (сосаку) жас және дамып келе жатқан авторларына әр алты ай сайын берілетін. Акутагава сыйлығы туралы хабарлар "Бунгеишүнжу" журналында жарияланды. Сыйлыққа сағат пен бес жүз жапон иенінен (¥) тұратын ақшалай сыйлық кірді. Кикучи Кан 1934 жылдың ақпанында қайтыс болған жазушы Санджуго Наокиге (直木 三十五) құрмет көрсету үшін Наоки сыйлығын құрды. 1934 жылғы Акутагава сыйлығы комитетіне Бунгей Шунжуша, Ямамото Юзу, Харуо Сато, Джунъитиро Танизаки, Муро Сайсей, Косаку Такии, Риичи Йокомицу және Ясунари Кавабата кірді. Кикучи Кан, Масао Куме және Масажиро Кодзима Акутагава және Наоки сыйлықтары комитеттерінің мүшелері болды.

Кикути Кан сыйлығы

1938 жылы Кикучи Кан (菊池寛賞 Кикучи Кан Шо) сыйлығын авторлардың еңбектерін мойындау үшін Кикучи Канның өзі құрды. Бірақ, Наоки және Акутагава сыйлықтарынан өзгеше, Кикучи Кан сыйлығы 45 жастан асқан тәжірибелі авторларға табыс етіледі. Сыйлыққа бір миллион иен және үстел сағаты қоса беріледі. Бұл сыйлықты Жапон әдебиетін дамыту қауымдастығы алты жыл бойы қолдады, содан кейін сыйлық тоқтатылды. Кикучи Канның қайтыс болғаннан кейін сыйлық қайта іске қосылды және қазіргі таңда өнер, әдебиет, кино және басқа да жанрлар бойынша беріледі. Осы сыйлықтың иегерлерінің қатарында Хакучо Масамуне және Ясуши Иноуэ бар.

Кейінгі жылдар

1938 жылы Кикучи Пен бутайға (лат. "Pen corps") қосылды, бұл Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде майданға саяхаттап, Қытайдағы Жапонияның соғыс әрекеттерін жағымды баяндаған авторлардан құралған үкіметтік ұйым еді, және бұл топтың әскери-теңіз бөлімшесінің басшысы болды. Кейіннен ол Нихон бунгаку хококукайға ("Жапон әдебиеті үшін патриоттық қауымдастық") қатысты, ол Министрлер кабинетінің барлау басқармасының қарауында болды. Соғыстан кейін ол соғыс кезіндегі әрекеттері үшін мемлекеттік қызметтен шеттетілді.