Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Амандық, алдын ала хабаршы
Portent, harbinger
Амандық – болашақты болжайтын, көбінесе өзгерістердің басталуын білдіретін құбылыс. Ежелгі заманда және бүгінде де кейбіреулер амандықтардың құдайлардан келген хабар екеніне сенеді. Мұндай белгілерге табиғи құбылыстар, мысалы, күн тұтылу, жануарлардың (әсіресе адамдардың) қалыптан тыс тууы, сондай-ақ құрбандыққа шалынатын қошқардың мінез-құлқы жатады. Осы белгілерді түсіндіру үшін көзқарасшы деп аталатын мамандық иелері болған. Олар құдайлармен байланысу үшін қой бауырының саз үлгісі сияқты жасанды әдістерді де қолданған. Олар екіұшты жауап күткен – иә немесе жоқ, жақсы немесе жаман. Бұл арқылы болашақта не болатынын біліп, апатты болдырмау үшін шаралар қабылдаған.
An omen (also called portent) is a phenomenon that is believed to foretell the future, often signifying the advent of change. It was commonly believed in ancient times, and still believed by some today, that omens bring divine messages from the gods. These omens include natural phenomena, for example an eclipse, abnormal births of animals (especially humans) and behaviour of the sacrificial lamb on its way to the slaughter. Specialists, known as diviners, variously existed to interpret these omens. They would also use an artificial method, for example, a clay model of a sheep liver, to communicate with their gods in times of crisis. They would expect a binary answer, either yes or no, favourable or unfavourable. They did these to predict what would happen in the future and to take action to avoid disaster.
Ежелгі Таяу Шығыс
Бұл тәжірибенің Ежелгі Таяу Шығыстағы ең ерте дерегі Месопотамияда б.з.б. 2-мыңжылдықтың бірінші жартысында кездеседі. Б.з.б. VII ғасырда Ассирия патшалары Есархаддон және оның ұлы Ашурбанипал оны белсенді түрде қолданды.
The oldest source for this practice in the Ancient Near East came from Mesopotamian practice attested at the first half of the 2nd millennium BC. It was vigorously pursued by the Assyrian kings, Esarhaddon and his son, Ashurbanipal in the 7th century BC.
Ежелгі Рим
Көне рим дінінде агерлер құстардың ұшуын түсіндіріп, құдайлардың ықтиярын анықтауға тырысты. Олардың жүйесі күрделі болды: мысалы, сол жақтағы құс белгісі көбінесе жақсы (қолайлы) ал оң жақтағысы жаман (қолайсыз) саналды, бірақ оң жақтағы қарға мен сол жақтағы қарғаның бірдей пайда болуы жақсы белгі есептелді. Агерлер сондай-ақ, сенат отырысы, жаңа заңның қабылдануы немесе шайқас сияқты маңызды істерге кіріспес бұрын үйретілген, қасиетті тауықтардың мінез-құлқын зерттеді. Мұндай "құдайлық кеңес алу" "көктем беру" деп аталды. Харуспиктер құрбандық шалынған жануарлардың бауыр, өкпе және ішектерін қарап, құдайлардың ықтиярын түсіндіруге тырысты, бұл да нақты сұрақтарға жауап ретінде жасалды. Кейбір белгілер керемет құбылыстар түрінде келді – метеорлар, гермафродиттердің дүниеге келуі немесе "қан жаңбыр" сияқты табиғи емес, ерекше жағдайлар, олардың кез келгені құдайлардың ашуланғанын білдіруі мүмкін. Рим сенаты діни сарапшылардың кеңесімен кереметтердің мәнін және маңыздылығын ресми түрде талқылап, шешім қабылдады. Қауіпті белгілерді ресми түрде жоюға болып, құдайларды тиісті құрбандықтар мен рәсімдер арқылы ырыздандыруға болатын. Мемлекетке қауіп төндіретін белгілерді түсіндіру және оларды жою – маңызды мәселе болды. Б.з.д. 217 жылы консул Гай Фламиний "Тразимен көліндегі апатқа ұшырамас бұрын жылқысының құлауын, тауықтарды және басқа да белгілерді елемеді". Найзағай мен күн күркірі сияқты кейбір табиғи құбылыстар жұртшылыққа немесе мемлекетке, немесе оларды көрген немесе естіген адамға ғана қауіпті болуы мүмкін. Марцелл консулдыққа сайлануы кезінде күн күркірегенде, ол кандидаттығынан бас тартты. Содан кейін ол маңызды істермен айналысқанда, жоспарларына әсер етуі мүмкін жаман белгілерді көруден сақтану үшін жабық паланкинмен саяхаттады. Көптеген римдіктер белгілі бір сөздердің, тіркестердің немесе оқиғалардың оларды көрген немесе естіген адамдарға арналған болжамдық мағынасы болуы мүмкін деп сенді. Мұндай "жеке" белгілерді қабылдауға болып, олардың пайдасын қамтамасыз етуге (немесе қауіптен сақтануға) қарсы белгілерді немесе "оменді қабылдадым, оған сенемін" сияқты сөздік формулаларды қолдану арқылы болатын; консул Л. Эмилий Паулус, Персей патшасына қарсы жорыққа шығар алдында, қызының күшігі Персаның өлгенін естіді – есімдерінің ұқсастығы мен күшіктің өлімі ескерілгенде, ол Персей жеңіледі деген белгі деп қабылдады – және осылай болды. Ол сұралмаған жеке белгілерге күмәнданатын. Ол Лициний Красс Сирияға кемемен барған оқиғаны айтады, бірақ "Каунеас!" ("Каунеалық инжірлер!") деген дауыс естілді, оны "Cave ne eas!" ("Сақ бол, барма!") деп түсіндірді – және науқанда қаза тапты. Цицерон бұл оқиғаларды жай ғана сәйкестік деп қарастырды; оларды қауіпті деп ойлауға тек сенімсіздер ғана батылады. Суетонийдің "Цезарлардың өмірінде" түрлі императорлардың өлімі белгілер мен түстермен алдын ала айтылады; мысалы, император Калигула құдайлардың патшасы Юпитердің тағында тұрғанын көреді, ал Юпитер оны аспаннан жерге лақтырып жібереді; Калигула алдын ала болжамға мән бермеді және келесі күні өлтірілді.
In ancient Roman religion, augurs interpreted the flights of birds to ascertain the will of the gods, in response to specific questions. Their system was complex; for example, while a bird sign on the left was usually favourable (auspicious) and one on the right unfavourable (inauspicious), the combination of a raven on the right and a crow on the left was favourable. Augurs also studied the behaviour of domesticated, sacred chickens before embarking on important enterprises, such as a senatorial meeting, the passage of a new law, or a battle. These formal "divine consultations" by augurs are known as "taking the auspices". Haruspices examined the liver, lungs and entrails of animals sacrifice to interpret the will of the gods, again in response to clear and specific proposals. Some omens came in the form of prodigies – unnatural, aberrant or unusual phenomena such as meteor showers, hermaphrodite births, or "blood rain", any of which could signify that the gods had somehow been angered. The meaning and import of reported prodigies were officially debated and decided by the Roman senate, with advice from religious experts. Threatening signs could then be officially expiated and the gods placated with the appropriate sacrifice and rituals. The interpretation and expiation of omens that suggested a threat to the State was a serious business. In 217 BC the consul Gaius Flaminius "disregarded his horse's collapse, the chickens, and yet other omens, before his disaster at Lake Trasimene". Certain natural events, particularly lightning strikes and thunder, could be ominous for the public or state, or only for the individual who saw or heard them. When a thunderclap interrupted his election as consul, Marcellus gave up his candidacy. Thereafter he travelled in an enclosed litter when on important business, to avoid sight of any bad omens that might affect his plans. Many Romans believed that particular words, phrases or incidents might carry prophetic content aimed at particular individuals who witnessed or heard them. Such "private" omens could be accepted, and their benefits secured (or their threat averted) by use of countersigns, or verbal formulas such as accepit omen, arripuit omen ("I accept the omen, I hold to it"); the consul L Aemilius Paullus, when about to embark on his campaign against King Perseus, heard his daughter say that her dog Persa had died; given the similarity of the names and the death of the dog, he took this as a sign that Perseus would be defeated – which he was. was skeptical of unsolicited, personal omens. He reports the story that Licinius Crassus took ship for Syria despite the ominous call of a fig seller – "Cauneas!" ("Caunean figs! "), which might be heard as "Cave ne eas!" ("Beware, don't go!") – and was killed on campaign. Cicero saw these events as merely coincidental; only the credulous could think them ominous. In Suetonius's "Lives of the Caesars", the deaths of various emperors are presaged by omens and dreams; the emperor Caligula, for example, dreamt that he stood before the throne of Jupiter, king of the gods, and Jupiter kicked him down from heaven to earth; Caligula ignored the premonition and was assassinated the next day.
Астрология
Астрология саласында күн және ай тұтылулары (кометалардың пайда болуымен және белгілі бір дәрежеде толу аймен бірге) көптеген қоғамдарда тарих бойында маңызды туыстардың, өлімдердің немесе басқа да елеулі оқиғалардың белгілері деп есептелген. Бір Киелі кітапқа мысал – Матай Ілтебісіндегі ғалымдар; Матай Ілтебісіндегі Туған оқиғасында ғалымдар Бетлехем жұлдызын көргеннен кейін Исаның тууы туралы болжам жасаған.
In the field of astrology, solar and lunar eclipses (along with the appearance of comets and to some extent the full moon) have often been considered omens of notable births, deaths, or other significant events throughout history in many societies. One Biblical example is the Magi in the Gospel of Matthew; in the Nativity narrative of the Gospel of Matthew, the Magi are depicted as predicting the birth of Jesus after seeing the Star of Bethlehem.