Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Пальма жаңғағының қаршығасы (Gypohierax angolensis) немесе балықшыл бүркіт – Accipitridae тұқымдасына жататын ірі жыртқыш құс (оған тағы да көптеген күндізгі жыртқыштар, мысалы, қанаттылар, бүркіттер, қырандар және қаршығалар кіреді). Ол Gypohierax туысының жалғыз өкілі. Бұл құс – Ескі әлемнің қаршығасы (Жаңа әлемнің қаршығаларымен алыс туыс, олар Cathartidae деген бөлек тұқымдасқа жатады). Ол Сахарадан оңтүстік Африканың орман және саванналарында көбейеді, көбінесе су жағасында, таралу аймағы мұнай және раффия пальмаларының орналасқан жерімен сәйкес келеді. Гамбия сияқты елдердің туристік аймақтарындағы ірі қонақүйлердің көгалдарында да кездесетін, көптеген африкалық қаршығалар сияқты, ол да адамға жақын келеді.
The palm nut vulture (Gypohierax angolensis) or vulturine fish eagle, is a large bird of prey in the family Accipitridae (which also includes many other diurnal raptors such as kites, buzzards and harriers, vultures, and eagles). It is the only member of the genus Gypohierax. This bird is an Old World vulture (only distantly related to the New World vultures, which are in a separate family, the Cathartidae). It breeds in forest and savannah across sub Saharan Africa, usually near water, its range coinciding with that of the oil and Raffia palms. It is quite approachable, like many African vultures, and can be seen near habitation, even on large hotel lawns in the tourist areas of countries such as the Gambia.
Таксономия
Алма жаңғағы бүркіті 1788 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипатталды. Ол оны бүркіттер, сүңгірлер және қарашоқтармен бірге *Falco* туысына жатқызып, *Falco angolensis* есімді екі атауын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1781 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтам көп томдық еңбегінде сипаттаған «Ангола бүркітіне» негіздеді. Лондондағы Левериан коллекциясында Анголадан әкелінген екі үлгі болды. Бүгінде алма жаңғағы бүркіті 1836 жылы неміс натуралисі Эдуард Рюппель енгізген *Gypohierax* туысына жатқызылады. Туыс атауы ежелгі грек тілінде «құс» деген мағынаны білдіретін *gyps* және «сүңгір» деген мағынаны білдіретін *hierax* сөздерінен құралған. Түр монотипті, яғни, ішкі түрлері жоқ. Екі жыныс сыртқы түрі жағынан бірдей, аналық еркекпен шамалас. Ал жас құстардың түсі көбінесе қоңыр, қанаттарының бір бөлігі қара болып келеді және ересек құсқа айналуы үш-төрт жылға созылады. Африкадағы жалпы саны 80 000 жұпқа жуық деп есептеледі. Оңтүстік Африкада шамамен 40 құс бар. Оңтүстік Африканың ішінде алма жаңғағы бүркітінің тұрақты ұялайтын орындары тек Оңтүстік Африка мен Мозамбикте ғана кездеседі. 1970 жылдардағы санақ бойынша, алма жаңғағы бүркітінің таралуы Коси шығанағы және Мтунзинидегі *Raffia* пальма тоғайларына шоғырланған. Оның таралуы, қандай жерде болса да, *Raphia australis* пальмасының болуымен байланысты, ал Мтунзиниде осы түрдің кездесуі *Raffia* пальмаларын жасанды түрде өсірудің нәтижесі. Қазіргі уақытта Оңтүстік Африкада 7 белгілі ұя салу орны және барлығы 40 жеке құс бар. Атауынан көрініп тұрғандай, алма жаңғағы бүркітінің таралуы май пальмасы (*Elaeis guineensis*) немесе рафия пальмасы (*Raphia sp.*) таралуымен тығыз байланысты. Сондықтан, ол көбінесе жағалаудағы ормандар мен мангр батпақтарында кездеседі, бірақ ылғалды саванналарда да таралған. Бұл жемістер ересек құстың рационының 60%-дан астамын, ал жас құстың рационының 90%-дан астамын құрайды.
The palm nut vulture was formally described in 1788 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it with the eagles, hawks and falcons in the genus Falco and coined the binomial name Falco angolensis. Gmelin based his description on the "Angola vulture" that had been described in 1781 by the English ornithologist John Latham in his multi volume work A General Synopsis of Birds. The Leverian Collection in London included two specimens that had been collected in Angola. The palm nut vulture is now placed in the genus Gypohierax that was introduced for the species in 1836 by the German naturalist Eduard Rüppell. The genus name combines the Ancient Greek gups meaning "vulture" with hierax meaning "hawk". The species is monotypic: no subspecies are recognised. The sexes are identical in appearance, with the female being the same size as the male. Juveniles on the other hand are predominately brown with partially black wings and take a lengthy three to four years to make the transition into the adult plumage. The total African population is estimated to be 80,000 pairs. There are approximately 40 birds in South Africa. The only Southern African subregions to have resident breeding pairs of palm nut vultures are South Africa and Mozambique. The breeding distribution of the palm nut vulture during the 1970s census period was centred on the Raffia palm groves of the Kosi Bay system and Mtunzini. Its distribution is linked to the presence of the Raffia palm Raphia australis at all permanently occupied sites, and the existence of this species at Mtunzini is entirely due to the artificial cultivation of Raffia palms. Currently there are 7 known nesting sites in South Africa and a total of 40 individual birds. As the name suggests, the distribution of the palm nut vulture closely tracks that of oil (Elaeis guineensis) or raffia (Raphia sp.) palms. Consequently, it is most common in coastal forests and mangrove swamps below , but also occurs in wet savannas. These fruits make up over 60% of the adult bird's diet and over 90% of the juvenile bird's diet.
Өсіру
Жұптар биік ағаштарда үлкен талдан жасалған ұялар салады және ұя салынған жерге қатты байланысты болады. Олар көбейтілу маусымында бір жыл бойы ұялау орнында қалуы мүмкін. Егер Рафия пальмалары болса, жұптар пальма жапырақтарының түбінде ұя салады. Көбейтілу маусымының басында жұптар бірге көтеріліп, дөңгелеу мен суға түсуден тұратын әуеде акробатикалық көрсетілім жасайды, бұл көрсетім көптеген құстардан гөрі әлдеқайда шебер. Әр көбейтілу циклында бір ақ және қоңыр жұмыртқа салынады, оны екі жыныстың да бірі төрт-алты апта бойы күтіп бағады. Әдетте, жұмыртқадан 85-90 күннен кейін жас қоңыр балапандар ұшып кетеді. Алайда, Оңтүстік Африкадағы осы түрге қатысты қауіптер толыққанды түсініксіз. Төмен популяция саны түрді кездейсоқ оқиғаларға осал етеді. Мозамбикте Паркер (1999) жағалау орманды кесуін көбейтілу ортасын жоюмен байланыстырған. Оңтүстік Африкадағы осы түрге ең басты қауіп – тіршілік ортасының жойылуы. Ашық карьерлік құмды кеніштер мен қалалардың кеңеюі қолайлы мекендерді азайтты. Рафия пальмаларын әсемдік үшін өсіру қазіргі уақытта оларға тамақ пен ұя салу орындарын қамтамасыз етуде. Сонымен қатар, оның тіршілік ортасының үлкен бөлігі Исимангало сулы-батпақты жерлер паркімен қорғалады. Аталған түрге қатысты арнайы консервациялық шаралар қазіргі уақытта қолға алынбаған, себебі Оңтүстік Африкадағы бұл түрдің популяциясы өсіп келеді. Бұл маңыздылығы – Оңтүстік Африканың серіктік популяциясы таралатын құстарды өндіру арқылы Мозамбик популяциясын (демек, ірі метапопуляцияны) сақтауға үлес қосады.
Breeding pairs construct large stick nests high up in tall trees and will often exhibit a strong attachment to the nest site. They may stay at the nesting site for an entire year. Where Raphia Palms are present, breeding pairs will build a nest at the base of the palm fronds. At the beginning of the breeding season, pairs soar together in an aerial display of rolling and diving, much more acrobatic than most vultures. During each breeding cycle, a single, white and brown egg is laid, which is incubated by both sexes, over a period of four to six weeks. Normally around 85 to 90 days after hatching, the young brown chicks will fledge. That being said, the threats to this species in South Africa are not well understood. The low population size makes the species vulnerable to stochastic events. In Mozambique Parker (1999) observed that cutting down of coastal forest was threatening breeding habitat. The main threat to this species in South Africa is habitat loss. Open cast sand dune mining and urban expansion have reduced suitable habitats. The cultivation of Raphia palms for its ornamental value is currently increasing providing food and nesting sites. There is also a large portion of its habitat protected by the Isimangaliso Wetland Park. There are no current species specific conservation initiatives as this species is the only vulture species in South Africa where the population size is increasing. The importance of maintaining this is that the South African satellite population in producing dispersing birds that are contributing to maintaining the Mozambique population (and hence the larger metapopulation).