Грекиядағы албан тілді халықтар

Кіріспе

Грекиядағы албан тілінде сөйлейтіндер

Арваниттер (арваника: Αρβερεσ̈ε̰, немесе Αρβερο̰ρε̱, грекше: Αρβανίτες,) – Грекиядағы албан текті халық тобы. Олар екі тілді, дәстүрлі түрде грек тілімен қатар албан тілінің бір түрі – арванитика тілінде сөйлейді. Олардың ата-бабалары алғаш рет 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басында қазіргі оңтүстік Грекияға қоныс аударғандығы жазылған. Олар 19 ғасырға дейін Пелопоннес, Аттика және Беотияның бір бөлігінде басым халық тобы болды. Олар өздерін арваниттер (грекше) және арбёрор (өз тілінде) деп атайды. Арваниттер бүгінде мәдени ассимиляция процесінің нәтижесінде гректер ретінде өзін-өзі таниды және өздерін албандар деп санамайды. Арванитика тілі грек тіліне ауысуы мен 20 ғасырда қалаларға ішкі көші-қонның ұлғаюы және халықтың араласуы салдарынан жойылу қаупінде.

Аттар

Арваниттер және оның эквиваленттері атаулары бүгінде грек тілінде (Αρβανίτες, жалғыздық түрінде Αρβανίτης, әйелдік Αρβανίτισσα) және Арванитиканың өзінде (Арберше немесе Арберор) қолданылады. Стандартты албан тілінде (Арванит, Арберше, Арберор) үш атау да қолданылады. Арваниттер және оның нұсқалары атауы бір кезде барлық албандар өздерін атау үшін қолданған ескі этнонимнің arb/alb түбіріне негізделген. Бұл географиялық терминге қатысты, ол алғаш рет Полибийдің еңбектерінде Арвон (Άρβων) деген жер атауы түрінде, содан кейін 11 және 12 ғасырлардағы Византия авторларында Арванон (Άρβανον) немесе Арвана (Άρβανα) түрінде, қазіргі Албаниядағы бір аймаққа сілтеме жасайды. Арваниттер ("Арбанитай") атауы бастапқыда сол аймақтың тұрғындарына, содан кейін барлық албан тілінде сөйлейтін адамдарға қатысты. Альтернативті атау – албандар, этимологиялық жағынан байланысты болуы мүмкін, бірақ шығу тегі нақтырақ белгілі емес (Албания (топоним) деген мақалаға қараңыз). Ол фонологиялық ұқсастығына байланысты белгілі бір кезеңде "Арбанитай" атауымен біріктірілген болуы мүмкін. Кейінгі Византиялық қолданыста "Арбанитай" және "Албаной" терминдері әртүрлі нұсқалармен бір-бірін алмастыра қолданылған, ал кейде сол топтар классикалық атаулармен де аталған. 19 және 20 ғасырдың басында, Алвани (албандар) атауы негізінен ресми құжаттарда, ал Арваниттер (Αρβανίτες) грек тіліндегі күнделікті сөйлеуде қолданылды, бірақ екеуі де мұсылман және христиан албан тілінде сөйлейтін адамдарға, Грекияның ішінде де, сыртында да қолданылды. Албанияда өздерін арваниттер деп атау 15 ғасырдан бастап Shqiptarë деген жаңа атауға алмастырылды, бұл өзгеріс Грекияның оңтүстігіндегі албан тілінде сөйлейтін көшіп келген қауымдарда байқалмады. 20 ғасырдың барысында Албания халқы үшін Αλβανοί, ал грек арваниттері үшін Αρβανίτες деген сөздерді қолдану қалыптасты, осылайша екі топтың ұлттық ерекшелігін көрсетті. Арваниттер термині Эпир және Батыс Македониядағы шағын қалған христиан албан тілінде сөйлейтін халық топтарын қамтиды ма дегенде белгісіздік бар. Оңтүстік арваниттерден айырмашылығы, бұл топтар өздеріне де, албан азаматтарына да Shqiptarë атауын қолданады, бірақ қазіргі уақытта олар грек ұлттық санасын ұстанады. Дегенмен, грек тілінде сөйлеген кезде Арванитис атауын да қолданады, ал Euromosaic (1996) баяндамасында Чамс атауын бұл топ қабылдамайтыны айтылған. GHM (1995) баяндамасында Эпирот албан тілдерін арваниттер терминімен байланыстырады, бірақ олардың тілдік өзін-өзі анықтау ерекшелігін атап көрсетеді, ал екінші жағынан, арваниттер терминін тек Оңтүстік Грекиядағы шоғырланған арваниттік қоныстардың тұрғындарына қолданады, бұл топтардың өзін-өзі сәйкестендіруіне сәйкес. Лингвистикалық тұрғыдан, "Этнолог" қазіргі албан/арванит диалектілерін Солтүстік-Батыс Грекиядағы (Эпир және Лехово) шамдардың диалектілерімен сәйкестендіреді және оларды стандартты Тоск албан тілімен бірге жіктейді, "арванитика албан тілінен" (яғни Оңтүстік Грек арванитикасынан) өзгеше. Дегенмен, грек тілінде Эпирдің диалектілері де кең мағынада "Арванитика" деп аталады. Эпирде албан тілінде сөйлейтін адамдардың саны шамамен 10 мыңға жетеді деп есептеледі. Арванитиканың өзіне Тракияда қолданылатын шеткі диалектілер де кіреді.

The name Arvanites and its equivalents are today used both in Greek (Αρβανίτες, singular form Αρβανίτης, feminine Αρβανίτισσα) and in Arvanitika itself (Arbëreshë or Arbërorë). In Standard Albanian (Arvanitë, Arbëreshë, Arbërorë) all three names are used. The name Arvanites and its variants are based upon the root arb/alb of the old ethnonym that was at one time used by all Albanians to refer to themselves. It refers to a geographical term, first attested in Polybius in the form of a place name Arvon (Άρβων), and then again in Byzantine authors of the 11th and 12th centuries in the form Arvanon (Άρβανον) or Arvana (Άρβανα), referring to a place in what is today Albania. The name Arvanites ("Arbanitai") originally referred to the inhabitants of that region, and then to all Albanian speakers. The alternative name Albanians may ultimately be etymologically related, but is of less clear origin (see Albania (toponym)). It was probably conflated with that of the "Arbanitai" at some stage due to phonological similarity. In later Byzantine usage, the terms "Arbanitai" and "Albanoi", with a range of variants, were used interchangeably, while sometimes the same groups were also called by the classicising names Illyrians. In the 19th and early 20th century, Alvani (Albanians) was used predominantly in formal registers and Arvanites (Αρβανίτες) in the more popular speech in Greek, but both were used indiscriminately for both Muslim and Christian Albanophones inside and outside Greece. In Albania itself, the self designation Arvanites had been exchanged for the new name Shqiptarë since the 15th century, an innovation that was not shared by the Albanophone migrant communities in the south of Greece. In the course of the 20th century, it became customary to use only Αλβανοί for the people of Albania, and only Αρβανίτες for the Greek Arvanites, thus stressing the national separation between the two groups. There is some uncertainty to what extent the term Arvanites also includes the small remaining Christian Albanophone population groups in Epirus and West Macedonia. Unlike the southern Arvanites, these speakers are reported to use the name Shqiptarë both for themselves and for Albanian nationals, although these communities also espouse a Greek national identity nowadays. However they also use the name Arvanitis speaking in Greek, while the Euromosaic (1996) reports notes that the designation Chams is today rejected by the group. The report by GHM (1995) subsumes the Epirote Albanophones under the term Arvanites, although it notes the different linguistic self designation, on the other hand, applies the term Arvanites only to the populations of the compact Arvanitic settlement areas in southern Greece, in keeping with the self identification of those groups. Linguistically, the Ethnologue identifies the present day Albanian/Arvanitic dialects of Northwestern Greece (in Epirus and Lechovo) with those of the Chams, and therefore classifies them together with standard Tosk Albanian, as opposed to "Arvanitika Albanian proper" (i. e. southern Greek Arvanitika). Nevertheless, it reports that in Greek the Epirus varieties are also often subsumed under "Arvanitika" in a wider sense. It puts the estimated number of Epirus Albanophones at 10,000. Arvanitika proper is said to include the outlying dialects spoken in Thrace.

Тарих

Грекиядағы арваниттер орта ғасырларда қазіргі оңтүстік Албаниядан оңтүстікке көшіп келген албан қоныстанушыларынан тараған. Албандардың Грекияға көшіп-қонуы алғаш рет 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басында тіркелген. Бұл көші-қонның себептері толыққанды түсініксіз және олар көптеген болуы мүмкін. Көп жағдайда албандарды Византия және Латын билеушілері шақырған. Олар соғыстар, эпидемиялар және басқа да себептерден халық саны азайып кеткен аймақтарды қайта қоныстандыру үшін жұмысқа алынды және әскери қызметке тартылды. Кейбір кейінгі қозғалыстар Осман империясының жаулап алуынан кейін исламданудан қашуға байланысты болған деп саналады. Албандардың топтары 1268 жылы Михаил Дукастың жалдамалы әскерлері ретінде Фессалияға көшіп келді. 14 ғасырдың басында император Иоанн VI Кантакузеннің «Тарихында» Буа, Малакасиои және Мазараки албан тайпалары Фессалия тауларында өмір сүрген «басқармайтын» көшпенділер ретінде сипатталған. Олардың саны шамамен 12 000 болған. Кантакузен византиялық императорға қызмет ету және оған салық төлеу туралы келісім жасады, 1332 жылы жаз айларында Фессалияның жазық жерлерін пайдалану үшін. 1330 жылдары албандық топтарға әскери иеліктер берілді, ал 14 ғасырдың соңында Осман империясы аймақты басып алған кезде олар Фессалияның әскери құрылымдарының ажырамас бөлігі болды. Византиялық дереккөздерде Петр және Иоанн Севастопулос деп аталған олардың екі әскери басшысы Фарсала және Домокос қалаларын басқарды. Османдықтардың бақылауы 14 ғасырдың соңында, 1392-93 жылдары Ларисаны басып алумен басталды және 15 ғасырдың басында нығайтылды. Дегенмен, Османдықтардың бақылауына осы кезеңде Грекияның таулы аймақтарында орналасқан гректер, албандар және влахтар тобынан қауіп төнді. Оңтүстік Грекияға көші-қонның негізгі толқындары 1350 жылдан басталып, 14 ғасырда ең жоғары деңгейге жетті және 1600 жылға дейін созылды. Албандар алдымен Фессалияға, содан кейін Аттикаға, соңында Пелопоннеске жетті. Албандықтардың ірі топтарының бірі, 10 000 адам, Феодор I Палеологтың тұсында Пелопоннеске қоныстанды, алдымен Аркадияда, содан кейін Месения, Арголис, Элис және Ахаяның оңтүстік аймақтарында. 1418 жылы екінші ірі топ келді, мүмкін, Аэтолиядан, Акарнаниядан және Артадан қашып келген, онда албандық саяси билік жеңіліске ұшырады. 1417 жылы Осман империясының басып кіруінен кейін Албаниядан келген басқа топтар Батыс Грекияны кесіп өтіп, Ахаяға енген болуы мүмкін. Қоныстанған албандар мал шаруашылығына негізделген көшпелі өмір салтын ұстанды және кішкентай ауылдарға тарады. [[Файл:Пелопоннес елді мекендерінің этникалық таралуы (1460 63). png|thumb|200px|left|1460–1463 жылғы Осман салық кадастры бойынша Пелопоннестегі албандық елді мекендер. Көптеген елді мекендер қазірдің өзінде тасталып кетті, ал басқалары қайта аталды. 580 елді мекеннің 407-сі албан, 169-ы грек, ал төртеуі аралас ауылдар деп саналады; албан ауылдарында тұратын отбасылардың орташа саны грек ауылдарына қарағанда 3,5 есе аз болды. Османдықтардың басып алуынан кейін көптеген албандар Италияға қашып, негізінен Калабрия мен Сицилияның Арбереш ауылдарына қоныстанды. Екінші жағынан, қалған албандарды бақылауға алу үшін 15 ғасырдың екінші жартысында Османдықтар оларға қатысты қолайлы салық саясатын қабылдады, бұл Византияның ұқсас практикасын жалғастыруы мүмкін. Бұл саясат 16 ғасырдың басында тоқтатылды. Арваниттер 1463 және 1715 жылдар аралығында Венеция Республикасының Османдықтарға қарсы соғыстарына жиі қатысқан. Грекияның Тәуелсіздік соғысы кезінде көптеген арваниттер грек жағында Османдықтарға қарсы күресте маңызды рөл атқарды, көбінесе ұлттық грек батырлары ретінде танылды. Балқанда қазіргі заманғы ұлттар мен ұлттық мемлекеттердің қалыптасуымен арваниттер грек ұлтының ажырамас бөлігі ретінде қарастырыла бастады. 1899 жылы Грекиядағы арваниттердің жетекші өкілдері, оның ішінде тәуелсіздік батырларының ұрпақтары, Грекиядан тыс албандарды жалпы албандық-грек мемлекетін құруға шақыратын манифест жариялады. Грекияның Тәуелсіздік соғысынан кейін арваниттер Осман империясындағы барлық грек халқының азаттығын көздеген Мегали Идеясының іренділік тұжырымдамасын жүзеге асыруға үлкен үлес қосты, ол 1922 жылы Греко-Түрік соғысының аяқталуымен тоқтатылды. 20 ғасырда албан ұлттық мемлекетінің құрылуынан кейін Грекиядағы арваниттер албандардан әлдеқайда күшті түрде бөлініп, өздерін гректер ретінде ұлттық тұрғыдан анықтауға баса назар аударды. Сонымен қатар, көптеген арваниттер бұрынғы онжылдықтарда өздерінің дәстүрлі тілін жоғалтуға бейімділік танытып, жас ұрпақтың грек тіліне ауысуына әкелді. Кейбір кезде, әсіресе 1936–1941 жылдар аралығында Иоаннис Метаксастың ұлтшыл 4 тамыз режимі кезінде, грек мемлекеттік мекемелері Арванитика тілін қолдануға қарсы белсенді шаралар қолданды және оны басып тастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан және Грекия азаматтық соғысынан кейінгі онжылдықтарда көптеген арваниттер Арванитика тілінен бас тартып, ұлттық тілдегі монолингвизмге көшуге мәжбүр болды, әсіресе 1976 жылға дейін Грекияның ресми нұсқасы болып келген архаизацияланған Кафаревуса тіліне. Бұл үрдіс 1967–1974 жылдар аралығындағы Грекия әскери хунтасы кезінде ең көп байқалды.

Arvanites in Greece originate from Albanian settlers who moved south from areas in what is today southern Albania during the Middle Ages. These Albanian movements into Greece are recorded for the first time in the late 13th and early 14th century. The reasons for this migration are not entirely clear and may be manifold. In many instances the Albanians were invited by the Byzantine and Latin rulers of the time. They were employed to re settle areas that had been largely depopulated through wars, epidemics, and other reasons, and they were employed as soldiers. Some later movements are also believed to have been motivated to evade Islamization after the Ottoman conquest. Groups of Albanians moved into Thessaly as early as 1268 as mercenaries of Michael Doukas. The Albanian tribes of Bua, Malakasioi and Mazaraki were described as "unruly" nomads living in the mountains of Thessaly in the early 14th century in Emperor John VI Kantakouzenos' 'History'. They numbered approximately 12,000. Kantakouzenos describes a pact they made to serve the Byzantine Emperor and pay tribute to him ca. 1332 in exchange for using the lowland areas of Thessaly in the summer months. Albanian groups were given military holdings Fanari in the 1330s and by the end of the 14th century and the Ottoman takeover of the region, they were an integral part of the military structures of Thessaly. Two of their military leaders known in Byzantine sources as Peter and John Sebastopoulos controlled the small towns of Pharsala and Domokos. Ottoman control began in the late 14th century with the capture of Larissa in 1392 93 and consolidated in the early 15th century. Nevertheless, Ottoman control was threatened throughout this era by groups of Greeks, Albanians and Vlachs who based themselves in the mountainous areas of Thessaly. The main waves of migration into southern Greece started from 1350, reached a peak some time during the 14th century, and ended around 1600. Albanians first reached Thessaly, then Attica, and finally the Peloponnese. One of the larger groups of Albanian settlers, amounting to 10,000, settled the Peloponnese during the reign of Theodore I Palaiologos, first in Arcadia and subsequently in the more southern regions around Messenia, Argolis, Elis and Achaea. Around 1418, a second large group arrived, possibly fleeing Aetolia, Acarnania and Arta, where Albanian political power had been defeated. After the Ottoman incursion in 1417, other groups from Albania crossed western Greece and may have infiltrated into Achaea. The settled Albanians practiced a nomadic lifestyle based on pastoralism, and spread out into small villages. [[File:Ethnic distribution of settlements of the Peloponnese (1460 63). png|thumb|200px|left|Identified Albanian settlements in the Peloponnese, according to the Ottoman taxation cadastre of 1460–1463. Many of these settlements have since been abandoned, while others have been renamed. Out of the 580 inhabited villages, 407 are listed as Albanian, 169 as Greek, and four as mixed; the average number of families residing in Albanian villages was 3.5 times smaller than that of the Greek ones. Following the Ottoman conquest, many Albanians fled to Italy and settled primarily in the Arbëreshë villages of Calabria and Sicily. On the other hand, in an effort to control the remaining Albanians, during the second half of the 15th century, the Ottomans adopted favorable tax policies towards them, likely in continuation of similar Byzantine practices. This policy had been discontinued by the early 16th century. Arvanites often took part in wars on the side of the Republic of Venice against the Ottomans, between 1463 and 1715. During the Greek War of Independence, many Arvanites played an important role on fighting on the Greek side against the Ottomans, often as national Greek heroes. With the formation of modern nations and nation states in the Balkans, Arvanites have come to be regarded as an integral part of the Greek nation. In 1899, leading representatives of the Arvanites in Greece, including descendants of the independence heroes, published a manifesto calling their fellow Albanians outside Greece to join in the creation of a common Albanian Greek state. After the Greek War of Independence, Arvanites contributed greatly to the fulfilment of irredentist concept of Megali Idea which aimed to see all Greek populations in the Ottoman Empire freed and came to a halt with the end of the Greco Turkish war in 1922. During the 20th century, after the creation of the Albanian nation state, Arvanites in Greece have come to dissociate themselves much more strongly from the Albanians, stressing instead their national self identification as Greeks. At the same time, it has been suggested that many Arvanites in earlier decades maintained an assimilatory stance, leading to a progressive loss of their traditional language and a shifting of the younger generation towards Greek. At some times, particularly under the nationalist 4th of August Regime under Ioannis Metaxas of 1936–1941, Greek state institutions followed a policy of actively discouraging and repressing the use of Arvanitika. In the decades following World War II and the Greek Civil War, many Arvanites came under pressure to abandon Arvanitika in favour of monolingualism in the national language, and especially the archaizing Katharevousa which remained the official variant of Greek until 1976. This trend was prevalent mostly during the Greek military junta of 1967–1974.

Тіл қолдану және тілдік қабылдау

thumb 190px Арыстантикада жазылған поэманың алғашқы өлеңдері, грек тіліндегі аудармасымен, Александра мен Ресейдің Архиегершасы Пауылдың некелерін құрметтеу; 1889 ж. Арванитика – албан тілінің диалектісі, ол негізінен басқа тоск түрлерімен ұқсас ерекшеліктерді бөліседі. Арванитика және оның анағұрлым жергілікті эквиваленті Арбërisht этнонимнен алынған, ол өз кезегінде Арбен (грекше: Άρβανα) топонимінен шыққан, ол орта ғасырларда қазіргі Албаниядағы аймақты білдірген. Оның жергілікті эквиваленттері (Арберор, Арбереше және басқалар) жалпы албандардың өзін-өзі белгілеуі болды. Арванитиканы әдетте 20 ғасырға дейін Грецияда албан деп атағанмен, арваниттердің гректер ретінде этникалық сәйкестендіруін білдіру тілегі тілдің албан тілімен сәйкестендіруін де қабылдамау ұстанымына әкелді. Соңғы уақытта арвандықтар өз тілінің албан тілімен қаншалықты байланысты немесе байланысты емес екендігі туралы өте нақты емес түсініктерге ие болды. Арванитика тек ауызекі тіл болғандықтан, арваниттердің Албанияда қолданылатын стандартты албан тілімен ешқандай байланысы жоқ, өйткені олар бұл түрді жазбаша немесе БАҚ-та қолданбайды. Арванит және албан тілдерінің тілдік жақындығы немесе арақашықтығы мәселесі, әсіресе 1990 жылдардың басынан бастап, көптеген албан иммигранттары Грекияға кіре бастағаннан кейін және жергілікті арванит қауымдастықтарымен байланысқа түскеннен кейін, алдыңғы қатарға шықты. 1980 жылдан бастап арвандықтардың мәдени және тілдік мұрасын сақтау үшін біраз ұйымдастырылған күш-жігер жұмсалды. Арванитиканы насихаттайтын ең ірі ұйым – "Грекияның Арванитика лигасы" (Αρβανίτικος Σύλλογος Ελλάδος). Қазіргі уақытта Арванитика Грецияда заңды мәртебесі жоқ болғандықтан жойылып кету қаупі төнген деп саналады. Сондай-ақ, бұл тіл Грекияның білім беру жүйесінің ешқандай деңгейінде жоқ. Әлеуметтік өзгерістер, үкімет саясаты мен халықтың бей-жайлығы да тілдің құлдырауына себеп болды. Арванитикадағы бұл сөздер солтүстік албандар славяндарға қолданған шека деген лақап терминде өздерінің ұқсас сөздерін табады. Грекияның Тәуелсіздік соғысына және Грекияның Азамат соғысына қатысуы арвандар арасында ассимиляцияның артуына әкелді. Жергілікті тұрғындардың қалған бөлігімен ортақ православие мәсіхші діні олардың ассимиляциялануына әкелген басты себептердің бірі болды. Арваниттік қауымдастықтардың әлеуметтанулық зерттеулері арваниттердің арасында ерекше "этникалық" сәйкестікті анықтайтын сезімді байқаса да, авторлар "Албанстанға немесе албан ұлтына тиесілі" сезімді анықтаған жоқ. Арваниттер мен албан тілінде сөйлейтін басқа халықтар арасындағы қарым-қатынас уақыт өте келе өзгерді. Грекияның Тәуелсіздік соғысы басталғанда арваниттер грек революционерлерімен бірге және мұсылман албандарына қарсы шайқасты. Ал, бардуния аймағындағы кейбір мұсылман албандар соғыстан кейін қалып, православие дінін қабылдады. Соңғы уақытта арвандықтар Грекиядағы албан иммигранттарына қатысты әр түрлі пікір білдірді. Теріс көзқарастар – албан иммигранттары "артта қалған елден" келген "коммунистер" немесе күмәнді мораль, мінез-құлық және дінге құрметсіздікпен қолайлы адамдар. 1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында басқа арваниттер тілдік ұқсастықтар мен саяси солшылдыққа байланысты албан иммигранттарына қолдау білдірді. Арваниттер мен басқа да православиелік албан тілінде сөйлейтін қауымдастықтар арасындағы қарым-қатынастар, мысалы, грек Эпирісі сияқты, араларында өмір сүрген бұрынғы албан мұсылман халқының діни мәселелеріне байланысты оларға сенбейтіндіктен, аралас. Алайда грек тілінде сөйлейтін халық арасында арваниттер мен олардың тілі арванитикаға бұрынғы уақытта қарама-қарсы қаралған. Бұл көзқарастар арвандарда өз тілдеріне қатысты жағымсыз көзқарастарды қалыптастыруға ықпал етті, осылайша ассимиляцияны арттырды. Диктатурадан кейінгі Грекияда арваниттер грек қоғамында өздерін оңалтты, мысалы, арваниттердің шығу тегіне қатысты Пелассиан теориясын тарату арқылы. Алайда бұл теорияны қазіргі ғалымдар жоққа шығарды және оны аңыз ретінде қарастырады. 1990 жылдары Албания президенті Сали Бериша Грекиядағы албан азшылығы туралы сұрақ қойды, бірақ Арван мәдени бірлестіктері оның мәлімдемесін ашумен қабылдады.

thumb|190px|Opening verses of a poem composed in Arvanitika, with Greek translation, honoring the marriage between Alexandra and Archduke Paul of Russia; 1889. Arvanitika is a dialect of the Albanian language, sharing similar features primarily with other Tosk varieties. The name Arvanítika and its native equivalent Arbërisht are derived from the ethnonym Arvanites, which in turn comes from the toponym Arbëna (Greek: Άρβανα), which in the Middle Ages referred to a region in what is today Albania. Its native equivalents (Arbërorë, Arbëreshë and others) used to be the self designation of Albanians in general. While Arvanitika was commonly called Albanian in Greece until the 20th century, the wish of Arvanites to express their ethnic identification as Greeks has led to a stance of rejecting the identification of the language with Albanian as well. In recent times, Arvanites had only very imprecise notions about how related or unrelated their language was to Albanian. Since Arvanitika is almost exclusively a spoken language, Arvanites also have no practical affiliation with the Standard Albanian language used in Albania, as they do not use this form in writing or in media. The question of linguistic closeness or distance between Arvanitika and Albanian has come to the forefront especially since the early 1990s, when a large number of Albanian immigrants began to enter Greece and came into contact with local Arvanitic communities. Since the 1980s, there have been some organized efforts to preserve the cultural and linguistic heritage of Arvanites. The largest organisation promoting Arvanitika is the "Arvanitic League of Greece" (Αρβανίτικος Σύλλογος Ελλάδος). Arvanitika is currently considered in danger of extinction due to it having no legal status in Greece. The language is also not available at any level of the educational system in Greece. Social changes, government policies, and public indifference have also contributed to the decline of the language. These words in Arvanitika have their related counterpart in the pejorative term shqa used by Northern Albanians for Slavs. With participation in the Greek War of Independence and the Greek Civil War, this has led to increasing assimilation amongst the Arvanites. The common Christian Orthodox religion they shared with the rest of the local population was one of the main reasons that led to their assimilation. Although sociological studies of Arvanite communities still used to note an identifiable sense of a special "ethnic" identity among Arvanites, the authors did not identify a sense of 'belonging to Albania or to the Albanian nation'. Relations between Arvanites and other Albanian speaking populations have varied over time. During the onset of the Greek war of Independence, Arvanites fought alongside Greek revolutionaries and against Muslim Albanians. while some Muslim Albanian speakers in the region of Bardounia remained after the war, converting to Orthodoxy. In recent times, Arvanites have expressed mixed opinions towards Albanian immigrants within Greece. Negative views are perceptions that Albanian immigrants are "communists" arriving from a "backward country", or an opportune people with questionable morals, behaviors and a disrespect for religion. Other Arvanites during the late 1980s and early 1990s expressed solidarity with Albanian immigrants, due to linguistic similarities and being politically leftist. Relations too between Arvanites and other Orthodox Albanian speaking communities such as those of Greek Epirus are mixed, as they are distrusted regarding religious matters due to a past Albanian Muslim population living amongst them. Amongst the wider Greek speaking population however, the Arvanites and their language Arvanitika were viewed in past times in a derogatory manner. These views contributed toward shaping negative attitudes held by Arvanites regarding their language and thereby increasing assimilation. In post dictatorial Greece, the Arvanites have rehabilitated themselves within Greek society through for example the propagation of the Pelasgian theory regarding Arvanite origins. However, this theory has been rejected by modern scholars and it is seen as a myth. In the 1990s, the Albanian president Sali Berisha raised a question about an Albanian minority in Greece, but the Arvanite cultural associations reacted angrily to his statement.

Қарақ

Фара (φάρα, албан тілінде «тұқым», «ұрпақтар» дегенді білдіреді, протоалбан тілінен *pʰarā) – албан тайпалық фис жүйесіне ұқсас тектік модель. Арваниттер негізінен Осман империясы тұсында фараларда (φάρες) ұйымдастырылған. Бастапқы ата-бабасы – соғыс батыры, және фара оның атымен аталған. Арваниттік ауылда әр фара генеалогиялық жазбаларды (тіркеу кеңселерiн де қараңыз) сақтауға жауапты болған, олар жергілікті кітапханаларда бүгінгі күнге дейін тарихи құжаттар ретінде сақталған. Әдетте, арваниттік ауылда бірнеше фара болған, кейде олар мүдделер қақтығысына түсетін фратрияларға біріккен. Бұл фратриялар ұзаққа созылмады, себебі әр фара басшысы фратрия басшысы болуға ниеттенген және ешкімнің басшылығын қабылдағысы келмеген.

Әйелдердің рөлі

Әйелдер дәстүрлі арванит қоғамында салыстырмалы түрде беделді орынға ие болды. Әйелдер өздерінің фараларына қатысты қоғамдық мәселелерде өздерінің пікірін білдіріп, көбінесе қару ұстады. Жесірлер күйеулерінің мәртебесі мен құқықтарын мұраға алып, осы арқылы, мысалы Ласкарина Бубулина сияқты, фара ішінде жетекші рөлдерге ие болатын.

Дін қызметкерлері

Афина архиепископы Иероним II, қазіргі Афина архиепископы.