Кіріспе

Француз суретшісі

Густав Кайлеботт (Gustave Caillebotte; 19 тамыз 1848 – 21 ақпан 1894) – француз суретшісі, импрессионистер тобының мүшесі және демеушісі болған. Бірақ, ол топтағы көптеген суретшілерге қарағанда реалистік стильде сурет салған. Кайлеботт өнердің бір түрі ретінде фотосуретке ерте қызығушылық танытқан.

Ерте өмір

Густав Кайлеботт 1848 жылғы 19 тамызда Париждегі жоғары топқа жататын отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Марциал Кайлеботт (1799–1874) отбасының әскери тоқыма бизнесінің мұрагері болды, сонымен қатар Сена сауда сотының судьясы қызметін атқарды. Гюставтың әкесі Гюставтың анасы Селесте Дофренге (1819–1878) тұрмысқа шығар алдында екі рет жесір қалған. Селестеден кейін Гюставтан басқа тағы екі ұлы болды: Рене (1851–1876) және Марциал (1853–1910). Гюстав Париждегі Сен-Денис көшесіндегі үйінде дүниеге келді және 1866 жылға дейін сонда тұрды, содан кейін әкесі 77 Миромесниль көшесінде үй салдырды. 1860 жылдан бастап Кайлеботт отбасы жазда Парижден оңтүстікке қарай шамамен 19 шақырым жерде орналасқан Ерре қаласында, Ерре өзенінің жағасында тұра бастады. Әкесі Марциал Кайлеботт аталған жерде үлкен мүлік сатып алған еді. Осы шамада Гюстав сурет салу мен бояумен айналыса бастады. Кайлеботт 1868 жылы заң ғылымын бітірді және 1870 жылы заңгерлік практикамен айналысуға лицензия алды, сонымен қатар ол инженер де болды. Білімін аяқтағаннан кейін ол Франко-пруссия соғысына шақырылып, 1870 жылдың шілдесінен 1871 жылдың наурызына дейін Сенаның Ұлттық гвардиясының мобильді бөлімінде (Garde Nationale Mobile de la Seine) қызмет етті.

Даму

Соғыстан кейін Кайлеботт суретші Леон Боннаның студиясына баруды бастады, онда ол сурет салуды қалысқан түрде зерттеді. Ол салыстырмалы түрде қысқа мерзімде өзінің ерекше стилін дамытты және алғашқы студиясын ата-анасының үйінде ашты. 1873 жылы Кайлеботт Эколь де Бё-Артс мектебіне қабылданды, бірақ көп уақыт өткізбеді. 1874 жылы ол әкесінің мүлкін мұраға алды, ал аман қалған ұлдары 1878 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін отбасылық мүлікті бөлісті. Густав және оның бауыры Еррдегі үйді сатып, Париждегі Гаусман бульварына көшіп орналасты. 1874 жылға қарай Кайлеботт Академиядан тыс жұмыс істейтін бірнеше суретшімен, соның ішінде Эдгар Дега және Джузеппе де Ниттиспен танысып, достық қарым-қатынас орнатты және 1874 жылғы бірінші импрессионистік көрмеге қатысты (бірақ өзі қатыспады). «Импрессионистер» – сондай-ақ «Тәуелсіздер», «Жанжалшылар» және «Нысаналылар» деп аталды – жыл сайынғы Салондарда көрсететін академиялық суретшілерден бөлініп шықты. Оның тақырыбы, ағаш еден дайындап жатқан жұмысшылардың бейнесі (бұл суретшінің жеке студиясы болған деп есептеледі) кейбір сыншылар тарапынан «вульгарлық» деп бағаланды және бұл 1875 жылғы Салонның оны қабылдамауының себебі болуы мүмкін. Сол кездегі өнер ортасы жұмысшы табынан тек шаруаларды немесе фермерлерді ғана лайықты тақырыптар деп санады. Бүгінде картина Париждегі Орсе мұражайында сақталуда. Дега стиліне ұқсас, реалистік стильдегі екінші нұсқасы да көрсетілді, бұл Кайлеботтың техникалық мүмкіндіктерін және бір тақырыпты әртүрлі интерпретациялау қабілетін көрсетеді.

Стиль

Жан-Франсуа Милле мен Густав Курбе сияқты алдыңғы буын суретшілерімен қатар, оның замандасы Дегадай, Кайлеботт шындықты оның бар болғанындай және оның көзімен көрінгендей бейнелеуге ұмтылды, суреттеудің ішкі театрлық сипатын азайтуды мақсат етті. Мүмкін, көптеген әріптестерімен тығыз байланысы болғандықтан, оның стилі мен техникасы туындыларында айқын түрде өзгеріп отырады, бір стильге толық берілмей, тәжірибе жасағандай көрінеді. Кейде ол Деганың бай түсті реализміне жақын (әсіресе интерьерлік көріністерінде); ал кейде импрессионистердің "көзбен көрінуші шындыққа" ұмтылысын бөлісіп, Ренуар мен Писсарроға ұқсас импрессионистік пастельдің жұмсақтығы мен еркін соққыларын қолданады, бірақ оның палитрасы азырақ. Бұл суреттерге тән еңкейген жазықтық – Каиллеботттың туындыларының ерекшелігі, ол жапондық гравюралар мен жаңа фотография технологиясының ықпалында болуы мүмкін, бірақ оның фотография қолданғанына дәлел жоқ. Каиллеботттың туындыларында жиі кездесетін кесу және "жақындату" тәсілдері оның фотографияға деген қызығушылығының нәтижесі болуі мүмкін, бірақ перспективалық эффекттерге деген терең қызығушылығынан туындауы да ғажап емес. Каиллеботттың көптеген туындыларында биік тұрғыдан көрініс бейнеленген, соның ішінде "Қардағы шатырлар көрінісі" (1878), "Жоғардан көрінген бульвар" (1880) және "Қозғалыс аралшасы" (1880).

Тақырыптар

Кейльботт көптеген үй және отбасылық көріністерді, интерьерлерді және портреттерді суреттеді. Оның көптеген суреттерінде отбасы мүшелері бейнеленген; «Жас адам терезеде» (Jeune Homme à la fenêtre) (1876) Ренеді Миромесниль көшесіндегі үйде көрсетеді; «Апельсин ағаштары» (Les Orangers) (1878) Марциал кенже мен оның туысы Зоэді Ерредегі отбасылық меншіктің бағында бейнелейді; ал «Ауылдағы портреттер» (Portraits à la campagne) (1875) Каиллеботттің анасы, оның әпкесі, туысы және отбасы досы бар. Тамақ ішу, карта ойнау, фортепиано ойнау, оқу және тігу көріністері бар, олардың барлығы жоғары сыныптың жабық өмірінің тыныш рәсімдерін бейнелейтін, тыныш, көзге түспес түрде орындалған. Еррестегі ауыл көріністері жайлы өзенде қайықпен жүзуге, балық аулауға және жүзуге, сондай-ақ оның ауыл үйінің айналасындағы тұрмыстық көріністерге назар аударады. Ол көбінесе Ренуарды еске түсіретін жұмсақ импрессионистік техниканы ауылдың тыныш табиғатын жеткізу үшін қолданды, бұл оның қалалық суреттерінің жалпақ, тегіс штрихтарына қарама-қайшы келеді. «Жоғарғы шапкалы кемеші» (1877) шығармасында ол Манедің «Кеме қатынасы» (1874) шығармасына қарағанда әлдеқайда реалистік және қызықтырақ түрде, қайықтағы жолаушының көзқарасын, қайықтағы жолдасына және өзенге қарағандай етіп, тиімді түрде бейнелейді. Кейльботт өзінің Париж қаласындағы суреттерімен танымал, мысалы, «Еуропа көпірі» (Le Pont de l'Europe) (1876) және «Париж көшесі; Жаңбырлы күн» (Rue de Paris; temps de pluie, сондай-ақ La Place de l'Europe, temps de pluie) (1877). Соңғысы оның жұмыстарының ішінде ерекше тегіс түстері мен фотореалистік әсері үшін ерекше, бұл картинаға ерекше және заманауи көрініс береді, Эдвард Хоппер сияқты американдық реалистерге ұқсас. Оның көптеген қалалық картиналары олардың асыра сілтелген, терең перспективасының есесінен, өте даулы болды. «Балкондағы адам» (1880) шығармасында ол көрерменді балақтыны өзінің кейіпкерімен бөлісуге және қаланың көрінісін алыстан байқауға шақырады, бұл үшін де ерекше перспективаны пайдаланады. Кез келген бір стильге адал болмай, Каиллеботттің сол кезеңде жасалған басқа да көптеген қалалық картиналары, мысалы «The Place Saint Augustin» (1877) әлдеқайда импрессионистік. Оның натюрморттары негізінен тағамдарға арналған, кейбіреулері дастарқанда жеуге дайын, ал кейбіреулері сатып алуға дайын, мысалы, ол ет дүкенінде еттен жасаған суреттер сериясында. Ол сондай-ақ, 1890 жылдары кейбір гүлдік натюрморттарды жасаған. Ол өзінің тақырыптарын толықтырып, бірнеше жалаңаш суреттерді суреттеді, соның ішінде «Homme au bain» (1884) және «Диванға жалаңаш» (1882), ол реализмде қоздырғыш болғанымен, көңіл-күйінде екіұшты – ашық эротикалық емес, сондай-ақ сол дәуірдегі көптеген әйелдердің жалаңаш суреттеріне тән мифологияны білдірмейді.

Кейінгі өмірі

1881 жылы Кайлеботт Аргентейльдің жанында, Сена өзенінің жағасындағы Пети-Женневильерде мүлік сатып алды және 1888 жылы тұрақты түрде сол жерге көшіп барды. Ол 34 жасында өнер туындыларын көрсете беруді тоқтатты және бау-бақша шаруашылығымен, яхталар жасаумен және оларды жарысқа қатыстырумен айналысты. Көп уақытын ағасы Марсиал және досы Огюст Ренуармен бірге өткізді. Ренуар Пети-Женневильерге жиі келіп, өнер, саясат, әдебиет және философия тақырыптарында кең ауқымды пікірталас жүргізді. Кайлеботт Ренуардың 1881 жылғы «Кемемен саяхаттаушылардың түскі асы» картинасы үшін модель болды. Кайлеботт ешқашан үйленбесе де, одан он бір жас кіші және одан төмен әлеуметтік топтан шыққан Шарлотта Бертьемен жақын қарым-қатынаста болған көрінеді. Ол оған айтарлық мөлшерде жылдық төлем қалдырды. Кайлеботт қалалық және үй тұрмысын бейнелеген суреттерімен танымал болғанымен, өліміне дейін үйінің маңындағы ауылдық жерлердің көптеген көріністерін салды. 1890 жылдардың басында Кайлеботт үлкен холсттарда жұмыс істеуді тоқтатқанда, оның суретшілік мансабы күрт баяулады. 1894 жылы 45 жасында Кайлеботт Пети-Женневильердегі бағында жұмыс істеп жүргенде өкпесінің қабынуынан қайтыс болды. Ол Париждегі Пэр-Лашез зиратына жерленді. Көп жылдар бойы, өйткені өзінің туындыларын сату арқылы өмірін қамтамасыз ету қажеттілігі болмағандықтан, Кайлеботт суретші ретінде емес, өнерді қолдаушы ретінде танылды. Бірақ, оның қайтыс болғаннан кейін 70 жыл өткен соң, өнер тарихшылары оның өнер саласына қосқан үлесін қайта бағалай бастады. Оның перспективаны өзгертудегі шеберлігі оны өзінен асып түскен әріптестерінен ерекшелендіреді. Оның өнері 1950 жылдарға дейін ұмытылып, оның ұрпақтары отбасылық коллекцияны сата бастағанда ғана қайта жаңғырды. 1964 жылы Чикаго өнер институты «Париж көшесі; Жаңбырлы күн» картинасын сатып алды, бұл американдықтардың оған деген қызығушылығын арттырды. 1970 жылдары оның туындылары қайтадан көрмелерге қойылып, сыншылар тарапынан жаңаша бағаланды. Ұлттық өнер галереясы (Вашингтон, округ) және Кимбелл өнер мұражайы (Форт-Уорт, Техас) 2015–2016 жылдары Кайлеботт картиналарының ірі ретроспективті көрмесін ұйымдастырды.

Қорғаушы және жинақтаушы

Кейлеботттың 1874 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін және 1878 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін алған айлығы мен мұрасы, оның өнер туындыларын сатуға мәжбүр болмай, сурет салуға мүмкіндік берді. Бұл оған импрессионистер көрмелерін қаржыландыруға және әріптестері мен достарына (Клод Моне, Огюст Ренуар және Камиль Писсарро сияқты) олардың туындыларын сатып алып, тіпті Моне студиясының жалдау ақысын төлеуге де көмектесті. Кейлеботт 1875 жылы алғашқы Моне туындысын сатып алды және осы суретшінің мансабы мен қаржылық тұрақтылығына зор көмек көрсетті. Ол демеушілігінде ұқыпты болды; Жорж Сюрат пен Пол Гогеннің, сондай-ақ Символисттердің еңбектері жоқ еді.

Басқа қызығушылықтар

Сонымен қатар, Кайлеботт өзінің байлығын өте құмар болған хоббилерін қаржыландыруға жұмсады, олардың ішінде марка жинау, орхидея өсіру, яхта салу және тіпті тоқыма дизайны болды (оның картиналарындағы әйелдер, мысалы, «Мадам Бойсьер тоқыма өруде», 1877 ж., және «Мадам Кайлеботттың портреті», 1877 ж., Кайлеботт жасаған үлгілермен жұмыс істеп жатқан болуы мүмкін). Ол қайтыс болғаннан кейін, оның есімі Ерекше филателистер тізіліміне енгізілді, ал оның ағасы Марциалмен бірге құрған коллекциясы қазір Британ кітапханасында сақтаулы.

Кейльботттің коллекциясы

1876 жылы інісі Рене қайтыс болғаннан кейін өзінің өмірі қысқа болатынына көз жеткізген Кейльботт жиырма жасында өсиетін жазды. Француз үкіметі бұл талаптармен келіспеді. 1896 жылдың ақпан айында олар, өсиеттің орындаушысы болған Ренуармен келісімге келді, оған сәйкес отыз сегіз картина Люксембург сарайына жеткізілді. Бұл Франциядағы импрессионистердің жұртшылыққа алғаш рет таныстырылуы болды. Қалған жиырма тоғыз картина (Деганың бір картинасын Ренуар өсиетті орындағаны үшін төлемақы ретінде алды) 1904 және 1908 жылдары француз үкіметіне тағы екі рет ұсынылды, бірақ екеуі де қабылданбады. Үкімет 1928 жылы оларды талап етуге тырысқанда, мұра қалдыру Каиллеботттің бауыры Марсиал Каиллеботттің әйелі тарапынан жоққа шығарылды. Қалған туындылардың бірі – «Тынықтырған шомылушылар» (Bathers at Rest) Альберт К. Барнс сатып алып, қазір Барнс қорында сақталуда. Кейльботттің жеке 40 туындысы Орсе мұражайында сақталған. Оның «Балкондағы адам, Хаусман бульвары» (Homme au balcon, boulevard Haussmann) (1880) картинасы 2000 жылы 14,3 миллион АҚШ долларынан астамға сатылды.