Кіріспе

Амниоттардағы ұрықтың дамуындағы қапшық – ұрық мембраналарының екі қабаты және олардың құрамы. Амнион қапшығы, сондай-ақ су қапшығы немесе мембраналар деп аталады, ол амниоттардағы эмбрион және кейіннен ұрықтың дамуындағы қапшық. Бұл жұқа, бірақ берік, мөлдір мембраналар жұбы, туғанға дейін эмбрионды (кейіннен ұрықты) ұстап тұрады. Осы мембраналардың ішкісі – амнион, амниоттық қуысты қоршап, онда амниоттық сұйықтық пен эмбрион болады. Сыртқы мембрана – хорион, оның ішінде амнион орналасқан және ол плацентаның бір бөлігі болып табылады. Сыртқы жағынан амнион қапшығы сары қуыспен, аллантоиспен және көкбез арқылы плацентамен байланысады. Сары қуыс, амнион, хорион және аллантоис – эмбрионның сыртында орналасқан төрт эмбрионнан тыс мембраналар, олар дамитын эмбрионға қоректік заттармен және қорғаныспен қамтамасыз етуге қатысады. Олар ішкі жасушалық массадан пайда болады; бірінші болып сары қуыс қалыптасады, содан кейін дамып келе жатқан эмбрионның үстінен өсетін амнион пайда болады. Амнион жүктілік дамуының барлық кезеңінде маңызды эмбрионнан тыс мембрана болып қалады. Үшінші мембрана – аллантоис, ал төртіншісі – хорион, ол шамамен бір айдан кейін эмбрионды қоршап, содан кейін амнионмен бірігеді. Амниоцентез – жүктіліктің 15 және 20 апталары аралығында ұрықтың дамуы кезінде қапшықтан сұйықтық алынып, хромосомалық аномалияларды және ұрықтық инфекцияларды жүктілік алдындағы диагностикалау үшін қолданылатын медициналық процедура.

Құрылымы

Амниотиялық қуыс – ұрық пен амнион арасындағы амниотиялық сұйықтықты қамтитын жабық кеңістік. Амниотиялық қуыс амниотиялық бүктеме бөліктерінің бірігуі нәтижесінде қалыптасады, ол бастапқыда бас жағында, кейіннен ұрықтың қаудалық және бүйірлік бөліктерінде пайда болады. Амниотиялық бүктеме ұрықтың жонында өсіп, бірігіп, амниотиялық қуысты құрайды.

Даму

Екінші аптаның басында ішкі жасуша массасында қуыс пайда болады, ал ол кеңейген кезде амниотикалық қуысқа айналады. Амниотикалық қуыстың еденін эпибласт құрайды. Эпибласт эпибластық диск пен трофобласт арасында миграциялайды. Осылайша эпибласт жасушалары эмбриобласт пен трофобласт арасында миграциялайды. Еден эпибластан тұрады, ол кейін эктодермаға айналады, ал эмбриобласт пен трофобласт арасында қалған жасушалар амниобласттар (жазық жасушалар) деп аталады. Бұл жасушалар да эпибластан шығады, ол эктодермаға айналады. Амниотикалық қуыс амнион деп аталатын қосымша ұрықтық мембранамен қоршалған. Бластоцисттің енуі (имплантациясы) дами келе, эмбриобласта, яғни амниотикалық қуыстың бастамасында кішкентай кеңістік пайда болады. Көп ұзамай амниогендік (амнион құрайтын жасушалар) – амниобласттар эпибластан бөлініп, амнионды жауып, амниотикалық қуысты қоршайды. Эпибласт амниотикалық қуыстың еденін құрайды және шеттерінен амнионмен жалғасады. Гипобласт экзокоэломиялық қуыстың төбесін құрайды және жұқа экзокоэломиялық мембранамен жалғасады. Бұл мембрана гипобластпен бірге алғашқы сары қабықты құрайды. Ұрықтық диск енді амниотикалық қуыс пен алғашқы сары қабықтың арасында орналасқан. Сары қабық эндодермасының жасушалары қосымша ұрықтық мезодерманы – амнион мен сары қабықты қоршап тұратын дәнекер тінді құрайды.

Туу

Егер туғаннан кейін толық амниотиялық қапшық немесе оның ірі бөліктері нәрестені жауып тұрса, мұны каул дейді. Жарыққа қарағанда амниотиялық қапшық жылтыр әрі өте тегіс, бірақ берік болады. Бала ананың жатырынан шыққаннан кейін, кіндік, плацента және амниотиялық қапшық босану кезінде шығарылады.

Функция

Амниотиялық қапшық және оның ішіндегі сұйықтық ұрықты қоршап, оны серіктейді. Бұл кіндік және ұрық арасындағы оттегі сияқты қажетті заттардың алмасуы жүзеге асатын орын. Ол ұрықтың жатыр қабырғаларында еркін қозғалуына жағдай жасайды. Сондай-ақ, ұрыққа суда жүзуге мүмкіндік береді.

Клиникалық маңызы

Хориоамнионит – амнион қабының қабынуы (хорио + амнион + итис), көбінесе инфекция салдарынан туындайды. Бұл жаңа туған сәбилердің сепсисіне алып келуі мүмкін қауіпті фактор. Босану кезінде баланың тууы үшін амнион қабының жарылуы қажет. Бұл мембраналардың жарылуы (ROM) деп аталады. Әдетте, ол мерзімі келгенде, босану барысында немесе босанудың бастапқы кезеңінде өздігінен болады. Мембраналардың ерте жарылуы (PROM) – босанудың басталуына дейін амнионның жарылуы. Мембраналардың жасанды бұзылуы (AROM), сондай-ақ амниотомия деп те аталады, амниокок немесе амникот қолданылып клиникалық жағдайда орындалуы мүмкін, босануды қозғау немесе жеделдету үшін. Амниоцентез жасау үшін амнион қабы тесілуі керек. Бұл салыстырмалы түрде стандартты процедура, бірақ өте сирек жағдайларда амнион қабының инфекциясына әкелуі мүмкін. Инфекция көбінесе қынап арқылы таралады.