Кіріспе

Дамушы эмбрионды қоршап, қорғайтын ең ішкі қабықша. Амнион (амниондар немесе амния) – адам және басқа да түрлердің эмбриондары алғашқы кезде қалыптасқанда тығыз жабатын мембрана. Ол амниотикалық сұйықтықпен толады, нәтижесінде амнион кеңейіп, дамушы эмбрионды қорғау үшін қажетті ортаны қамтамасыз ететін амниотикалық қапшыққа айналады. Амнион, хорион, сары қабық және аллантоис эмбрионды қорғайды. Құстарда, дернәсілдерде және монотремаларда қорғаныш қапшығы қабықшамен жабылады. Қаптамалы және плаценталы сүтқоректілерде ол жатырдың ішінде орналасады. Амнион – Amniota кладының ерекшелігі, оған дернәсілдер, құстар және сүтқоректілер жатады. Амфибиялар мен балықтарда амнион болмайды, сондықтан олар анамиоттар (амниоты жоқ) деп аталады. Амнион сыртқы жағынан экстраэмбрионалды соматикалық мезодермадан, ал ішкі жағынан экстраэмбрионалды эктодермадан немесе трофобласттан пайда болады.

Этимология

Дәстүрлі түрде, амнион термині ежелгі грек тілінен шыққан ἀμνίον : amníon, 'кішкентай қозы', ἀμνός : amnós, 'қозы' сөзінің кішіртілген түрі деп есептелген. Бұл ағылшын тіліндегі 'yean' етістігімен – жас тудыру (әдетте қозы) – байланысты. Дегенмен, бұл этимология дұрыс болмауы мүмкін, себебі бұл термин Крит аралындағы Амнисоста құлшылық етілген ежелгі грек босандыру құдайына сілтеме жасауы ықтимал.

Адамда

Адам эмбрионында амнионның қалыптасуының ең алғашқы кезеңдері байқалған жоқ; зерттелген ең жас эмбрионда амнион жабық қап түрінде болды және ішкі жасуша массасында қуыс ретінде пайда болады. Бұл қуысты жалпақ ектодермалық жасушалардың бір қабаты – амниотикалық ектодерма жауып тұрады, ал оның төменгі жағы эмбрионалдық дискінің призмалық ектодермасынан тұрады. Амниотикалық ектодерманың сыртында соматоплеврамен байланысқан және дене сабағы арқылы хорионның мезодермалық қабығымен жалғасқан мезодерманың жұқа қабаты орналасқан. Алғаш пайда болғанда амнион эмбрион денесімен жанасып тұрады, бірақ төртінші немесе бесінші аптада амниотикалық сұйықтық (амнион суы) жинала бастайды. Бұл сұйықтық көлемі артып, амнионның кеңеюіне және соңында хорионның ішкі бетіне жабысуына себеп болады, нәтижесінде коэломның қосымша эмбрионалдық бөлігі жойылады. Амниотикалық сұйықтықтың көлемі жүктіліктің алтыншы немесе жетінші айына дейін артады, содан кейін азая бастайды; жүктіліктің соңында шамамен 1 литрге жетеді. Амниотикалық сұйықтық жүктіліктің соңғы кезеңдерінде ұрықтың еркін қозғалуына мүмкіндік береді, сондай-ақ сыртқы жарақаттардан қорғайды. Оның құрамында екі проценттен кем қатты заттар бар, олар несепнәр, басқа да қосымша заттар, бейорганикалық тұздар, аздаған мөлшерде белок және көбінесе қанттың іздерінен тұрады. Амнион суының бір бөлігін ұрық жұтатыны ұрықтың асқазан-ішек жолынан тері қабыршақтары мен шаштардың табылуымен дәлелденген.

Клиникалық маңызы

Экстраамниотиялық жүктілік – амнионның жарылуы салдарынан туындайтын сирек жағдай, нәтижесінде ұрық экстраэмбрионалды қуыста дамиды.

Қолдану

Амниотиялық мембрана жазылмайтын жараларды емдеу үшін биологиялық жабын ретінде қолданылады. Осы мақсатта, кесарево тілігінен плацента алынып, мұқият стерильді жағдайда амниотиялық мембрана бөлініп, қапталып, коммерциялық саудаға түсіріледі. Саудадағы жарамды өнімдерде ВИЧ және гепатит сияқты вирустық инфекциялардың жұғуын болдырмау үшін донордың (ананың) қаны тексеріледі. Өнімдер әдетте өндірілген елдің Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының ережелеріне сәйкес стерильдік және эндотоксин сынақтарынан өтеді.