Кіріспе

Американдық актриса (1906–1985) американдық қоғамдық қайраткер

Мэри Луиза Брукс (14 қараша 1906 – 8 тамыз 1985) – 1920-1930 жылдардағы американдық киноактриса. Ол бүгінде флэппер мәдениетінің иконасы ретінде танылады, оның бір себебі – мансабының шарықталу кезеңінде ол танымал болған боб шаш үлгісі. 15 жасында Брукс би карьерасын бастап, Денишон би және байланысты өнер мектебінде гастрольде болды, онда ол Тед Шонмен бірге өнер көрсетті. Жұмыстан босатылғаннан кейін, ол Джордж Уайттың «Скандалдарында» хор қызы ретінде және Нью-Йорктегі Зигфелд Фоллиесінде жартылай жалаңаш биші ретінде жұмыс істеді. «Фоллиесте» билеген кезде Брукс Paramount Pictures продюсері Уолтер Уэнгердің назарына ілігіп, студиямен бес жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол «Өмір сұрағандар» (1928) фильмінде басты рөлге ие болғанға дейін, әртүрлі Paramount фильмдерінде эпизодтық рөлдерде ойнады. Осы кезеңде ол актриса Марион Дэвиспен жақын дос болып, Сан-Симеондағы Уильям Рэндольф Херсттің Херст сарайындағы элиталық әлеуметтік ортасына қосылды. Голливудтағы орташа рөлдеріне қанағаттанбаған Брукс 1929 жылы Германияға барып, оны халықаралық деңгейде танымал еткен үш көркем фильмде түсті: «Пандораның жәшігі» (1929), «Жоғалған қыздың күнделігі» (1929) және «Мисс Еуропа» (1930); алғашқы екеуін Г.В. Пабст түсірді. 1938 жылға қарай ол 17 үнсіз және 8 дыбысты фильмде ойнады. Актерлік қызметтен зейнетке шыққаннан кейін ол қаржылық қиындыққа тап болып, ақылы эскорт қызметін көрсетуге мәжбүр болды. Келесі 20 жыл бойы ол алкоголизммен күресіп, өзіне қол жұмсауға бейім болды. 1950 жылдары киносүйер қауым оның фильмдерін қайта жаратқаннан кейін, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін Брукс өзінің кино мансабы туралы мақалалар жаза бастады; оның терең ойлы эсселері зор құрметке ие болды. Ол 1982 жылы «Голливудтағы Лулу» атты естеліктер кітабын жариялады. Үш жылдан кейін 78 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Брукс Канзас штатының Черривейл қаласында, заңгер Леонард Портер Брукстың қызы ретінде дүниеге келді. Әкесі көбінесе заңдық істерімен айналысып, уақыты болмайтын. Ал анасы – Руд, талантты пианист, балаларына Дебюсси мен Равельдің соңғы туындыларын орындап, оларға кітап пен музыкаға деген сүйіспеншілікті ұялатты. Брукс балалық шағындағы туған жерін «қонақ бөлмеде дұға оқып, амбарда инцест жасайтын» орта батыстың әдеттегі қауымдастығы ретінде сипаттады. Луиза тоғыз жасында көрші жігіттің жыныстық зорлығына ұшырады. Оқиғаның өзіндегі физикалық ауыртпалықтан бөлек, бұл жағдай оның ересек өмірінде де, мансабында да психологиялық зиян келтіре берді. Осы ертедегі зорлық-зомбылық оны кейіннен шынайы махаббатқа қабілетсіз екенін мойындауға итерді. Ол бұл адамды былай деп түсіндірді: «Мен үшін жақсы, жұмсақ мінезді ерлер жеткіліксіз болды – үстемдік ете білу қасиеті болуы керек еді». Көп жылдар өткен соң, Брукс анасына осы оқиғаны айтқанда, анасы Луизаның «оны азғынға салып алғанын» айтты. 1919 жылы Брукс отбасымен Канзастағы Индипенденс қаласына көшіп, 1920 жылы Уичитаға қоныс аударды. Брукс өзінің сахналық мансабын биші ретінде бастады, 1922 жылы 15 жасында Лос-Анджелестегі Денишон би және оған байланысты өнер мектебінің қазіргі заманғы би труппасына қосылды. Труппаның негізін қалаушылары – Рут Сент-Денис және Тед Шон, сондай-ақ жас Марта Грэм болды. Әлемді шарлаған труппаның мүшесі ретінде Брукс бір маусымды Лондон мен Парижде өткізді. Денишон труппасымен екінші маусымында ол Шонмен бірге ойнаған бір туындыда басты рөлге ие болды. Бірақ бір күні Брукс пен Сент-Денис арасындағы ұзақ уақыт бойы шиеленісіп келген қақтығыс жарылып, Сент-Денис 1924 жылдың көктемінде Бруксты труппадан бірден шығарып жіберді. Ол басқа мүшелердің алдында: «Мен сені жұмыстан босатамын, өйткені сен өміріңді күміс табаққа салып ұсынылғандай алып қоюды қалайсың» деді. Бұл сөздер Брукске қатты әсер етті. 1949 жылы жоспарланған автобиографиялық романының жоспарын жасағанда, он және соңғы тарауға «Күміс табақ» деген ат қойды. Брукс жұмыстан шығарылған кезде 17 жаста болды. Констанс пен Джоан Беннеттің әпкесі Барбара Беннеттің көмегімен Брукс Джордж Уайттың «Скандалдарында» хор қызы ретінде бірден жұмысқа орналасты, содан кейін 1925 жылы Амстердам театрында 42-ші көшеде «Цигфелд Фолиз» қойылымында жартылай жалаңаш биші ретінде өнер көрсетті. «Фолиз» фильмдеріндегі жұмысының нәтижесінде Брукс Paramount Pictures студиясының продюсері Уолтер Уэнгердің назарына ілікті. Уэнгер 1925 жылы оны студиямен бес жылдық келісімшартқа қол қойды. Көп ұзамай Брукс Уэнгер ұйымдастырған коктейль кешінде киножұлдыз Чарли Чаплинмен танысты. Чаплин Бродвейдегі Странд театрында «Алтын аштық» (1925) фильмінің премьерасы үшін қалада болды. Чаплин мен Брукс сол жазда екі ай бойы махаббатқа берілді, ал Чаплин Лита Грейге үйленген болатын. Олардың қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін Чаплин оған чек жіберді, бірақ ол оған алғыс хат жазудан бас тартты.

Парамаунт фильмдері

Брукс өзінің экрандық дебютын 1925 жылы "Естен кеткен ерлердің көшесі" деген үнсіз фильмде ойнаған. Көп ұзамай ол бірнеше жылдар бойы үнсіз жеңіл комедиялар мен флэппер фильмдерінде әйелдің басты рөлін ойнады, басқалары арасында Адольф Менжу және В. С. Филдс. 1925 жылы кішігірім рөлдерінен кейін Paramount және MGM екеуі де оған келісімшарт ұсынды. Ол кезде Брукс Paramount Pictures компаниясының басшысы және актриса Джастин Джонстонның күйеуі Уолтер Уэнгермен ара-тирі қарым-қатынаста болған. Вангер оны Paramount келісімшартына тек өзімен қарым-қатынасы болғандықтан ғана қол жеткізген деген аңыздардан аулақ болу үшін MGM келісімшартын қабылдауға көндіруге тырысты. Оның кеңестеріне қарамастан, ол Парамаунттың ұсынысын қабылдады. Осы уақыт ішінде Брукс 1928 жылы Говард Хоукстың үнсіз достық фильмі "Ар порттағы қыз" фильміндегі маңызды вампирлік рөлі үшін Еуропада табынушылыққа ие болды. Оның ерекше боб шашы трендті бастауға көмектесті, және көптеген әйелдер өздерінің шаштарын өзі мен басқа кино жұлдызы Колин Мурдың үлгісіне еліктеп жасады. Бастапқы дыбыстық фильмдегі "Өмір сұлулары" (1928) драмасында Брукс "бір күндіз таңертең оны зорлауға тырысқан" асырап алған әкесі өлтірілген ауыл қызының рөлін ойнады. Қылмыс орнында босқындар (Ричард Арлен) кездеседі және Бруксты жас бала ретінде маскаралап, заңнан қашып, онымен "желкен жолға" шығады. Олар босқын лагерінде, немесе "жунглиде" басқа босқынмен (Уоллас Бири) кездеседі. Брукстің маскасы көп ұзамай ашылып, ол өзін қатыгез, жыныстық құмарлықпен жүретін ерлер әлеміндегі жалғыз әйел ретінде табады. Бұл фильмнің көп бөлігі Мексика шекарасына жақын Жакумба тауларында түсірілді, ал бум микрофонын бұл фильм үшін режиссер Уильям Веллман ойлап тапты, оған фильмдегі алғашқы эксперименталды сөйлейтін көріністердің бірі қажет болды. "Өмір сұлулары" фильмінің түсірілімі Брукс үшін ауыр сынақ болды. Өндіріс кезінде ол каскадермен бір түндік қарым-қатынаста болды, ол келесі күні Брукс продюсермен өткен демалыс күндері, яғни Джек Пикфордпен бірге болған кезде жыныстық аурумен ауырып қалды деген жалған уәде таратты. Сонымен қатар, Брукстің оның серіктесі Ричард Арленмен қарым-қатынасы нашарлады, өйткені Арлен Брукстің сол кездегі күйеуі Эдди Сазерлендтің жақын досы болды және Брукстің айтуынша, Арлен оның экипаж мүшелерімен кездейсоқ байланыстарына көңілі толмады. Осы шиеленістердің арасында Брукс Веллмен бірнеше рет қақтығысты, оның режиссерлік стилін тәуекелге салуы оны қозғалып жатқан пойызға барғанда өлтіре жаздады. "Өмірдің жалмауы" фильмінің түсірілімі аяқталғаннан кейін көп ұзамай Брукс "Канари қазасы" (1929) атты қылмыс туралы фильм түсіре бастады. Осы уақыт аралығында ол бай, атақты адамдармен араласып кетті. Ол Сан-Симеон қаласындағы Хёрст замогында медиа-магнат Уильям Рэндольф Хёрст пен оның сүйіктісі Марион Дэвистің үйінде жиі қонақ болатын, Дэвистің лесбиянка немересі Пепи Ледеррмен жақын дос болған. Ледрермен бірге көңіл көтере жүріп, Брукс онымен қысқа уақыт жыныстық қатынаста болды. Достық қарым-қатынаста болған бір сәтте Хёрст пен Дэвис Ледерердің лесбияндығы туралы біледі. Хёрст Ледерердің есірткіге тәуелділігі үшін психикалық ауруханаға түсуін қамтамасыз етті. Мекемеге келгеннен бірнеше күн өткен соң, Ледерердің ең жақын досы және серігі аурухананың терезесінен секіріп, өз-өзіне қол жұмсады. Бұл оқиға Бруксті қатты күйзетті және оның Голливуд пен Батыс жағалауға деген қанағаттануына себеп болды. Голливуд "саласын" жек көретін Брукс, Paramount-та одан жоғары жалақы алудан бас тартқаннан кейін, одан бас тартты. Оның бас тартуын естіген оның досы және сүйіктісі Джордж Престон Маршалл онымен бірге Еуропаға жүзуге кеңес берді. "Канари қазасы" фильмінің соңғы күні Брукс Paramount Pictures-тен шығып, Пабст үшін жұмыс істеу үшін Голливудтан Берлинге кетті. Тек отыз жылдан кейін ғана бұл бүлікшіл шешім оның мансабы үшін ең пайдалы болып көрінді, ол оның үнсіз фильмдер аңызы және тәуелсіз рухы ретінде өлместігін қамтамасыз етті. Paramount-ты қабылдамау оның Голливудтағы жұмысын толық аяқтамаса да, Германиядан оралғаннан кейін Paramount-қа The Canary Murder Case (1929) фильмінің дыбыстық қайта түсірілімдері үшін қайта келуден бас тартқаннан кейін оны ресми емес қара тізімге енгізді. Оның бас тартуына ашуланған студия Брукс дауысы дыбысты фильмдерге жарамсыз деп мәлімдеді және фильм үшін Брукс дауысын дубляждау үшін басқа актриса Маргарет Ливингстонды жалдады.

Еуропалық фильмдер

Брукс Маршалл мен оның ағылшын үй ішілік қызметшісінің ілесіп Еуропаға саяхаттады. Ол кезде неміс киноиндустриясы Голливудтың жалғыз ірі бәсекелесі болды, ал Берлинде орналасқан киноиндустрия өзінің өзіндік бейнесін өте сәнді "эксклюзивті клуб" ретінде көрсететін "Фильмвельт" ("фильм әлемі") деп аталды. Веймар Германиясына келгеннен кейін ол 1929 жылы Пабст режиссерінің жаңа объективтілік кезеңінде түсірілген "Пандораның қорапшасы" үнсіз фильмінде ойнады. Пабст "Фильмвельт" кино әлемінің жетекші режиссерлерінің бірі болды, ол "жаратылыстың шыңына жеткен" кино әлемін бейнелейтін нәзік, сәнді фильмдерімен танымал болды. "Пандораның қорапшасы" фильмі Франк Ведекиндтің екі пьесасына негізделген ("Ергеист" және "Die Büchse der Pandora"), ал Брукс орталық кейіпкер Лулудың рөлін ойнайды. Бұл фильм қазіргі заманғы жыныстық нормаларға деген ашық көзқарасымен, соның ішінде экрандағы лесбиянканың алғашқы ашық бейнеленуімен ерекшеленеді. Брукстің "Пандораның қорапшасындағы" рөлі оны жұлдыз етті. Лулу рөлін ойнауға лайықты актрисаны іздеген Пабст Марлен Дитрихті "өте ескі және тым айқын" деп қабылдамады. Бруксті таңдағанда, ол танымал емес, бірақ екінші реттік рөлдерде ғана көрінетін, Пабст айналасындағылардың кеңесіне қарсы болды. Брукс еске алады: "Біз "Пандораның қорапшасын" жасаған кезде, Пабст мырза 43 жастағы адам еді, ол мені кез-келген тақырыптағы білімімен таң қалдырды. Мен оны таң қалдырдым, өйткені мен барлық тақырыптар бойынша ештеңе білмедім, менің жиырма екінші туған күнімді Лондон көшесінде сыралы тоймен атап өттім". Брукс өзінің "Пандораның қорапшасын" Германияда түсіру тәжірибесі жағымды болды деп мәлімдеді. "Пандораның қорапшасы" фильмінің түсірілімі аяқталғаннан кейін Брукс Пабстпен бір түндік қарым-қатынаста болды, ал режиссер Бруксты қайтадан Маргарет Бёме кітабының негізінде өзінің дау тудыратын әлеуметтік драмасында ("Жоғалған қыздың күнделігі", 1929) түсірді. "Жоғалған қыздың күнделігін" орындағанда Брукс 9 жасында зорлық-зомбылық көргенін, содан кейін анасы өзін зорлық-зомбылық жасағаны үшін кінәлағандығын еске алды. Кейін ол сол күні "жоғалғандардың" бірі болғанын еске алды. "Жоғалған қыздың күнделігін" түсірудің соңғы күні Пабст Бруксқа Голливудқа қайтып бармауға, оның орнына Германияда қалып, мансабын маңызды актриса ретінде жалғастыруға кеңес берді. Пабст Брукстің мансабына деген бейқам көзқарасы "Люлу сияқты" кедейлікпен аяқталады деп алаңдаушылық білдірді. Ол Брукске Маршалл мен оның "бай америкалық достары" оның мансабы тоқтаған кезде одан бас тартатынын ескертті. Брукстің неміс фильмдерін көрермендер мен сыншылар алғаш рет көрген кезде, оның натуралистік актерлік стиліне таң қалды. Көршілер театрдан шығып, "Ол актерлік өнер көрсетпейді! Ол ештеңе істемейді!" дейтін. 1920 жылдардың аяғында кино көрермендері сахналық стильге тән тән тілі мен бет-әлпетіне үйренген. Брукс актерлік стиліне өте мұқият қарады, өйткені ол актерлердің денелері мен бет-әлпеттерінің жақын суреттері мұндай асырауларды қажетсіз қылатынын түсінді. Өз әдісін түсіндіріп, Брукс актерлік өнер "көздің және дененің сипаттамалық қозғалысынан емес, ой мен жанның бір түрлі қатал оқшаулануда берілетін қозғалысынан тұрады" деді. Бұл жаңаша стиль қазіргі заманғы кино актерлері әлі де қолданып келеді, бірақ сол кезде ол көрермендерді таң қалдырды, олар ол мүлдем актерлік қызмет атқармайды деп ойлады. Кейінірек кино сыншысы Роджер Эберт осы әдісті қолдану арқылы "Брукс таңғажайып болуы мүмкін көріністі көрсете отырып, ең заманауи және тиімді актерлердің бірі болды" деп жазды. Пабсттың екі фильміндегі рөлдері Бруксты халықаралық жұлдыз етті. Кино сыншысы және тарихшы Молли Хаскеллдің айтуынша, фильмдер "оның жануарлық сезімталдығын ашып көрсетті және оны экранның ең эротикалық кейіпкерлерінің біріне айналдырды - "Жоғалған қыздың күнделігі" фильмінде жалаңаш күлкісімен "төңкерілгенін" мойындаған, ал күнәсін сәбиден де көбірек сезінбейтін, "Пандораның қорапшасында" ер адамдарды ақылдан адастыратын, қара қалпақты жас қызға айналдырды". 1929 жылдың аяғында ағылшын кино сыншысы және журналист Седрик Белфраж Пабстпен Брукстың Еуропадағы кино жұмысы туралы мақала үшін сұхбат берді, ол 1930 жылдың ақпанында шыққан америкалық айлық "Motion Picture" журналында жарияланды. Белфраждың айтуынша, Пабст Брукстің АҚШ-тан тыс актерлік жетістіктерін оның көрінеу тән немесе инстинктивті "еуропалық" сезімталдығына байланысты деп санайды. Белфарж Брукстің Голливуд туралы пікірін түсіндіріп, Пабсттің бұл пікірді бірінші қолынан білгенін айтты. "Осы жердің аты-жөнін ғана естігенде оны құлайды" деді ол. Ол жалғастырды: "Оның ұсақ-түйектері, жалықтырушылығы, монотондығы, ақымақтығы - жоқ, жоқ, бұл Луиза Брукске лайық емес". Германиядағы фильмдерінің сәттілігінен кейін Брукс тағы бір еуропалық фильмде түсті, "Еуропа мисс" (1930), итальяндық режиссер Аугусто Женинаның француздық фильмі.

Америкаға оралу

Еуропаға көңілі толмаған Брукс 1929 жылдың желтоқсанында Нью-Йоркке қайтып келді. 1931 жылы Голливудқа оралғанда, ол екі танымал фильмге түсті: «Құдайдың әйелдерге берген сыйы» (1931) және «Жарнамаға ақы төлеу тиімді» (1931). Бірақ оның актерлік шеберлігі сыншылар тарапынан көп назарсыз қалды, сондай-ақ оның ресми емес «қара тізімге» енуіне байланысты басқа жұмыс ұсыныстары да кемеңгерлік етпеді. «Канари қазасы» фильмінің дыбыстық нұсқасын қайта түсіруден жалғыз бас тартқан актер ретінде Брукс «ешбір ірі студия оны фильмге түсірмейді» деген сенімге келді. Алдындағы «Өмір сұлулары» фильміндегі келіспеушіліктеріне қарамастан, Уэлман Брукске өзінің жаңа «Халық жауы» фильмінде Джеймс Кагнимен бірге басты рөлді ойнауды ұсынды. Брукс Нью-Йоркте Маршаллды көру үшін Уэлманның ұсынысынан бас тартты, ал оның орнына осы қызықты рөл Жан Харлоуға берілді, ол кейін жұлдызды биіктерге көтерілді. Кейін Брукс бұл рөлден бас тарту себебін «Голливудты жек көргендіктен» деп түсіндірді, бірақ өмірінде Бруксті жақсы білген кинотарихшысы Джеймс Кард, Брукс «жалпы қызығушылық танытпады. Ол Маршаллға көбірек қызықты». Биограф Барри Пэрис пікірінше, «Public Enemy-ден бас тарту Луиза Брукстің кино мансабының нақты аяқталуын білдірді». Ол Колумбия Пикчерс студиясынан аптасына 500 доллар жалақы ұсынылғаннан кейін Голливудқа оралды, бірақ Бак Джонстың вестерніне кастинг үшін экрандық сынақтан бас тартқаннан кейін ұсыныстан бас тартылды. Ол сол кезде тағы бір фильм түсірді – екі рулонкадан тұратын комедиялық қысқа фильм «Винди Райли Голливудқа барады» (1931), режиссері – «Уильям Гудрич» псевдонимімен жұмыс істеген, Голливудтан қуылған Фэтти Арбакл. Брукс 1932 жылы банкротқа ұшырады және күнкөрісі үшін түнгі клубтарда билеуге мәжбүр болды. 1936 жылы ол киноға қайта оралуға тырысты және «Empty Saddles» батыс фильмінде шағын рөл ойнады, бұл Колумбия студиясына оны 1937 жылғы «When You're in Love» мюзиклінде хордың балеринасы ретінде пайда болу шартымен экрандық сынаққа шақыруға мүмкіндік берді. 1937 жылы Брукс Роберт Флоримен Парамаунт студиясындағы жеке әңгімеден кейін «Жарлы және жеткілікті түрде риза актрисаларға жұмыс беруге маманданған» режиссердің «Қаршылар патшасы» фильмінде шағын рөл алды. Алайда, түсірілімнен кейін Брукстың эпизодтары қиылып тасталды. Одан кейін Брукс тағы екі фильмде ойнады, соның ішінде 1938 жылғы «Оверленд сахнасының шабуылшылары» батыс фильмінде Джон Уэйнмен бірге романтикалық рөлді ойнады, оның ұзын шашы оны Лулу күндерінен мүлдем танылмайтын етіп жасады. Фильм туралы газеттер мен сауда басылымдарындағы сын-пикирлерде Брукске сыншылар аз көңіл бөлді. 1938 жылдың қыркүйегіндегі «The Film Daily» журналының шолуында бір мысал келтіріледі, онда оның есімі тек «Луиза Брукс әйелдердің тартымды кейіпкері ретінде көрінеді» деп айтылған. «Variety» – елдегі жетекші ойын-сауық басылымы да оның шолуында оған аз ғана орын берді. «Луиза Брукс – әдемі әйел, оның істеуге ештеңесі жоқ, тек иығына дейін түсетін тік шашты киюі керек», – деп жазады ол.

Экономикалық қиындықтар

Брукстің киноактриса ретінде мансаптық мүмкіндіктері 1940 жылға қарай күрт төмендеді. Сол жылдың мамыр айындағы федералдық халық санағы бойынша, ол Батыс Голливудтағы 1317 Солтүстік Фэрфакс даңғылында айына 55 долларлық пәтерде тұрып, журнал үшін мәтін жазушы болып жұмыс істеді. Бірақ көп ұзамай Брукс жұмыссыз қалды және тұрақты табыс табуға үміттеніп, шаршады. Осы кезеңде ол "маған тек жыныстық қатынасқа түскісі келетін ер адамдар ғана қызығушылық танытты" деп түсінді. Бұл ойды Брукстің көп жылдық досы, Paramount компаниясының бас директоры Уолтер Уэнгер де растады, ол оған Голливудта қалса, "қосымша қызметпен айналысуға" ұшырауы мүмкін екенін ескертті. Уэнгердің ескертуін естіген соң, Брукс Пабсттің бұрынғы болжамын есіне алды: егер ол Голливудта мансабы тоқтап қалса, оны қандай қиын жағдайлар күтіп тұрғанын айтқан еді. "Мен оның [Пабсттің] сөздерін қайта естідім – олар маған тікелей жетіп келді. Осы жолы мен заттарымды жинап, Канзасқа қайтып кеттім". Брукс өскен Уичитаға қысқа ғана уақытқа оралды, бірақ бұл қаламаған оралу "басқа бір тозаққа" айналды. "Мен әкемнің үйіне, Уичитаға зейнетке шықтым", - деп еске алды ол кейін. "Бірақ мен сол жердегі адамдардың маған бұрын елден шығып табысқа жеткенім үшін, немесе енді олардың арасында сәтсіздікке ұшырағаным үшін наразылық білдіретінін анықтап алдым". Брукс өзі мойындағандай, "Мен олармен әбден ынтымақтаспадым" және "Мен өзімнің әлеуметтік сәтсіздігіме өмір бойына қарғыс тартқанмын деп мойындауым керек". Би студиясын ашуға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін ол Нью-Йоркке оралды. Ол онда радиодағы мыластандыру операларында актер және әңгімеші ретінде қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін Манхэттендегі Saks Fifth Avenue дүкенінде сатушы болып жұмыс істеді. 1948-1953 жылдар аралығында Брукс бірнеше бай клиенттермен куртизанкалық мансабын бастады. Қаржылық жағдайы нашарлаған Брукс Нью-Йорктегі эскорт агенттігінде тұрақты жұмыс істей бастады. Осы қиын кезеңді еске алып, Брукс өзінің естеліктерінде өзін-өзі өлтіру туралы жиі ойланғанын жазды: Брукс кейінгі жылдарын "ішімдік ішумен және эскорттық қызмет көрсетумен" өткізді, шағын Нью-Йорк пәтерінде бейтаныс және кедейлікте өмір сүрді. Осы уақытқа дейін "барлық бай және атақты достары оны ұмытып кеткен". Осы жағдайға ашуланған ол Гётенің "Фауст" эпикалық пьесасынан алынған "Ешкінің үстінде жалаңаш" деген тақырыппен өмірбаяндық естелік жазуға тырысты. Сол автобиографияны жылдар бойы жазып жүріп, Брукс барлық қолжазбаны жағып, жойды. Уақыт өте келе ол көбірек ішімдік ішіп, өзін-өзі өлтіруге бейімділігі күшейді.

Қайта табу

1955 жылы француз кинотарихшылары, мысалы Анри Ланглои, Брукстің фильмдерін қайта жаңғыртып, оны тіпті Марлен Дитрих пен Грета Гарбодан да асқан, теңдесі жоқ актриса деп жариялады, бұл оның өзіне қызық болды деседі. Осы жаңғыру 1957 жылы Луиза Брукс кинофестивалінің өтуіне және оның туған еліндегі беделінің қайта жаңаруына әкелді. Осы кезеңде Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Джордж Истман үйінің кино кураторы Джеймс Кард Бруксті Нью-Йорк қаласында "уединен өмір сүріп жатқанын" анықтады. 1956 жылы ол Бруксті Джордж Истман үйінің кино қорына жақын жерге көшуге көндірді, онда ол киноны зерттеп, өзінің бұрынғы мансабы туралы жаза алатын еді. Кардтың көмегімен ол танымал кино жазушысына айналды. Брукс 14 жасынан бастап көп ішетін болса да, кино туралы ойлы эсселерді кино журналдарында жазу арқылы өзінің екінші мансабын бастады. Оның 1982 жылы жарық көрген және қазірге дейін басылып келе жатқан "Lulu in Hollywood" атты жазбалар жинағын кино сыншысы Роджер Эберт "қажетті кино кітаптарының санатындағы ең бағалысының бірі" деп атады. Өмірінің соңғы жылдарында Брукс сирек интервью берді, бірақ кинотарихшылары Джон Кобал мен Кевин Браунлоупен ерекше қарым-қатынаста болды. 1970 жылдары ол Гари Конклиннің продюсерлік және режиссерлік жұмысымен жасалған "Берлиннің естеліктері: Веймар мәдениетінің құлдырауы" (1976) және Браунлоу мен Дэвид Гиллдің "Голливуд" (1980) деректі фильмдері үшін кеңінен сұхбаттасты. "Люлу в Берлине" (1984) – Ричард Ликок пен Сьюзан Волл түсірген тағы бір сирек фильмдік интервью, ол оның қайтыс болғаннан бір жыл бұрын шықты, бірақ он жыл бұрын түсірілген. 1979 жылы кино жазушысы Кеннет Тайнан оны "Қара қалқандағы қыз" атты эссесінде бейнеледі, атауы оның бала кезінен бері киген шашына сілтеме жасайды. 1982 жылы жазушы Том Грейвс Брукстің шағын пәтеріне сұхбат алуға кірді және кейіннен "Менің Луиза Брукспен өткізген түсім" деген мақаласында олардың көбінесе қиын және шиеленіскен әңгімесі туралы жазды.

Некелер мен қарым-қатынастар

1926 жылдың жазында Брукс В.С. Филдспен бірге түсірген фильмінің режиссері Эдди Сазерлендке тұрмысқа шықты, бірақ 1927 жылы Джордж Престон Маршаллға ғашық болып қалды. Ол Маршаллмен танысқаннан кейін, бұл кездесуді өміріндегі ең шешуші кездесу деп атады. 1928 жылдың маусым айында Маршаллмен қарым-қатынасының дамуына байланысты Сазерлендтен ажырасты. Сазерленд Брукстің ажырасуына қатты ренжіп, ажырасқаннан кейінгі бірінші түні ұйықтау дәрілерін көп мөлшерде ішіп, өмірін құртуға тырысты. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Брукс Джордж Престон Маршаллмен ара-тұра жақын қарым-қатынаста болды, кейін бұл қарым-қатынасты зорлық-зомбылыққа ұшырату деп сипаттады. Маршаллдың 1927 мен 1933 жылдар аралығында "жиі жақындығында болғаны және үнемі кеңесшісі болғаны" айтылады. Маршалл оған бірнеше рет үйленуге ұсыныс жасады, бірақ олар бірге болғанда оның көптеген махаббаттастары болғанын білгеннен кейін және оның адал бола алмайтынына сенгеннен кейін, киноактриса Корин Гриффитке үйленді. 1925 жылы Брукс Нью-Йорктің әйгілі суретшісі Джон де Мирджанды оның ашық-шашық студиялық портреттерін жариялауға тыйым салу үшін сотқа берді, бұл сот ісі оны танымал етті. 1933 жылы ол Чикаголық миллионер Диринг Дэвиске, Натан Смит Дэвис-тің ұлына тұрмысқа шықты, бірақ бес айлық некеден кейін 1934 жылдың наурыз айында "саламаттасуға келмей, тек ниеттерін жазып қалдырып" кенеттен тастап кетті. Кардтың сөзіне қарағанда, Дэвис "басқа бір сәнді, жақсы киінген жанкүйер" ғана еді, басқа ештеңе емес. 1938 жылы олар ресми түрде ажырасты. Өмірінің соңында Брукс бұрынғы екі некесінің де махаббатсыз болғанын және өмірінде ешкімді сүймегенін мәлімдеді: "Шындығында, мен ешқашан ғашық болған емеспін. Егер мен бір еркекті сүйген болсам, оған адал бола алар ма едім? Ол маған жабық есіктің артында сенер ме еді? Мен күмәнданамын". Екі рет үйленгеніне қарамастан, ол бала туған жоқ, өзін "Сүйіспейтін Брукс" деп атады. Оның көптеген махаббаттарының арасында CBS телеарнасын құрған жас Уильям С. Пейли де болды. Пейли Брукске өмірінің соңына дейін ай сайын шағын жәрдемақы төлеп тұрды, бұл жәрдемақы оны бір кезде өзін-өзі өлтіруден сақтап қалды. 1953 жылдың қыркүйек айында Брукс католик дініне кірді, бірақ 1964 жылы шіркеуден шықты.

Жыныстық қатынас

Өзінің мойындауынша, Брукс жыныстық жағынан азат болған әйел еді, тәжірибе жасаудан қорқа немесе тартынбады, тіпті өнер фотосуретіне жалаңаш түскен, ал көптеген кино өнерпаздарымен араласуы туралы әңгімелер аңызға айналған, бірақ оның көп бөлігі болжам ғана. Брукс өзінің жыныстық қатынасы туралы әңгімелерді қоздыруды ұнататын, Пепи Ледерр және Пегги Фейрс сияқты лесбиян және бисексуал әйелдермен достық қарым-қатынас құрған, бірақ қарым-қатынасқа түсуден бас тартқан. Ол кейбір лесбияндық қарым-қатынастарын мойындады, соның ішінде Грета Гарбомен бір түндік кездесуі болған. Кейін ол Гарбоны еркек сияқты, бірақ "шырайлы және мейірімді жанкүйер" деп сипаттады. Осының барлығына қарамастан, ол өзін лесбиян деп те, бисексуал деп те санамады:

Биограф Барри Пэрис айтуынша, Брукс "еркектерге анық басымдық берген", бірақ ол өзінің лесбиян екендігі туралы қауесеттерді жоққа шығармады, себебі ол олардың қызықтыруын ұнатты, бұл оның сәулесін күшейтті, және ол жеке өзі әйелдердің әсемдігін бағалады. Пэрис Брукс "әйелдерді гомосексуал ер адамның жақсы көретіндей, емес, лесбиянның жақсы көретіндей жақсы көргенін" айтады. Луизаның басты қағидасы – гетеросексуалдық, гомосексуалдық немесе бисексуалдық емес, ол – жай ғана сексуалдық қатынас.

Өлім

1985 жылғы 8 тамызда Брукс көп жылдар бойы жамбас буынының дегенеративті артриті мен өкпе эмфиземасынан зардап шегіп, Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы пәтерінде жүрек талмасынан қайтыс болды.

Мұра

1985 жылы қайтыс болғаннан бері Брукс туралы романда, комикстерде, музыкада және кинода маңызды сілтемелер кездеседі.

Фильм

Брукс 1972 жылы Боб Фосс түсірген «Кабарет» фильміндегі Салли Боулз сияқты кино кейіпкерлеріне шабыт берді. Лиза Миннелли Боулз рөлін сомдай отырып, Брукстің 1920 жылдардағы бейнесіне негізделген «Лулу макияжы мен тік қалқан сияқты шаш үлгісімен» кейіпкерді жаңаша ойлап тапты. Сонымен қатар, Джонатан Демменің «Жабайы нәрсе» фильмінде өзін «Лулу» деп атайтын, боб шаш киетін және осал феталь әйел (Мелани Гриффит) бейнеленген, ал 1992 жылғы «Өлім оған жарасады» фильмінде Изабелла Росселини Брукстен шабыттанған Лизе фон Роман рөлін ойнайды. 1994 жылы Нора Эфронның «Аралас гайкалар» фильмінде Лив Шрайбер шашының кесілуі, мінез-құлқы және бет-әлпеті жағынан Бруксқа өте ұқсайтын кейіпкерді сомдайды. Соңғы кезде, 2018 жылы PBS телеарнасы «Сүйемелдеуші» фильмін шығарды, ол Брукстің Нью-Йоркке алғаш келгенін көрсетеді және актриса ретіндегі мансабының құлдырауына ишара жасайды. Фильмде Хейли Лу Ричардсон мен Элизабет МакГоверн ойнайды.

Романдар

Брукстің кино кейіпкері Адольфо Биой Касареске әдеби шабыт көзі болды, ол 1940 жылы жазылған «Морелдің өнертабысы» ғылыми фантастикалық романында Фаустинаға ғашық болған адам туралы жазды, ол тек 3D проекциясы ғана. 1995 жылғы сұхбатта Касарес Фаустинаның тікелей Луиза Брукске деген сезімінен туынды екенін, ол «кинодан тым ерте кетіп қалды» деді. «Морелдің өнертабысы» романының ғылыми фантастикалық элементтерінен айырылған бөліктері Ален Реснестің 1961 жылғы «Мариенбадтағы соңғы жыл» фильміне негіз болды. Нил Гейманның «Американ құдайлары» романында Чернобог Бруксты барлық уақыттардағы ең ұлы киножұлдыз деп атайды. Али Смиттің 2011 жылғы «Ол жерде, бірақ үшін» романында Брук Байуд кейіпкері кешкі ас дастарқанында Луиза Брукс есімімен аталғаны белгілі болды, бірақ Брукс есімімен ойнау салдарынан кеш қонақтары оны Дебби Флуд немесе Луиза Вудвард деп жаңылысты. Ки Лонгфеллоу 2011 жылы жарық көрген «Худини жүрегі» романында Бруксты басты кейіпкердің көріп тұрған түсіндегі нақты тұлға ретінде пайдаланды. Брукс 2012 жылы Лаура Мориартидің «Шаперон» романында маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді. Гейл Форманның «Бір күн ғана» және «Бір жыл ғана» романдарында басты кейіпкер «Лулу» деп аталды, себебі оның шашы Брукске ұқсас. 1987 жылы голландиялық автор Виллем Фредерик Германс Луиза Брукс рөл атқаратын «Сағатшылардың қасиеттісі» атты кітап жариялады.

Комикстер

Брукс сонымен қатар графикалық әлемде маңызды ықпал етті. Ол Джон Х. Стрибелдің ұзақ жылдар бойы жарық көрген "Дикси Дуган" газеттік комиксіне шабыт берді. Комикс 1920 жылдардың соңында басталып, 1966 жылға дейін жарияланды. Ол жазушы Дж. П. Макэвойдың Брукстің Бродвейдегі "Follies" әртісі ретінде өткен күндеріне негізделген "Show Girl" атты сериялық романынан және кейіннен сахналық мюзиклінен өркендеді. Брукс сонымен қатар 1965 жылы жарық көрген және көп жылдар бойы жарияланған, марқұм Гвидо Крепакстің "Валентина" эротикалық комикс кітаптарына да шабыт берді. Крепакс өмірінің соңында Брукспен дос болып, үнемі хабарласып тұрды. Тағы бір комикс суретшісі Хьюго Пратт та оны кейіпкерлерді жасау үшін шабыт етіп алды, тіпті кейіпкерлерге оның есімін қойды. Басқа комикстерде Брукстің ерекше шаш үлгісі қолданылды. Брукс Трейси Батлердің "Lackadaisy" комикс сериясындағы Айви Пеппер кейіпкерінің визуалды прототипі болды. Соңғы кезде суретші Рик Гири 2015 жылы "Луиза Брукс: детектив" атты графикалық роман жариялады, онда Брукс "фильмдегі мансабы тоқырағаннан кейін" 1940 жылы туған жері Канзасқа оралып, кісі өлтірушілік қылмыстарды шешетін жеке тергеуші болады.

Музыка

Брукс бірнеше әндерде еске алынған. 1991 жылы британдық жаңа толқын тобы Orchestral Manoeuvres in the Dark Брукс фильміне арнап "Пандораның қорабы" әнін шығарды. Сол сияқты, Soul Coughing-тің 1998 жылғы "St. Louise Is Listening" әнінде Брукске қатысты бірнеше сілтеме бар, ал келесі жылы Marillion тобы шығарған "Interior Lulu" әні Брукс туралы айтады және оны алғашқы шумағында атайды. 2011 жылы американдық металл тобы Metallica және әнші-күйші Лу Рид "Lulu" атты қос альбом шығарды, оның мұқабасында Брукс сияқты манекен бейнеленген. Натали Мерчанттың 2014 жылы шыққан, өзімен аттас альбомындағы "Lulu" әні Брукске арналған өмірбаяндық суреттеме.