Тұтынудың шектен шығуы және табиғатқа тигізетін зияны

Кіріспе

Ресурстарды қолданудың жүктемеден асып кетуі – тұтынушының қолда бар тауарлар мен қызметтерді шамадан тыс пайдаланып, оларды толықтыра алмайтын немесе қайта қолдануға ынтасы болмайтын жағдайды сипаттайды. Микроэкономикада бұл тұтынушының маргиналдық шығыны олардың маргиналдық пайдасынан артық болатын нүкте ретінде қарастырылуы мүмкін. Артық тұтыну термині өте күмәнді және бірыңғай анықтамасы жоқ. Ол, табиғи ресурстарды ортаға зиян келтіретін деңгейге дейін қолданғанда, шамадан тыс пайдаланумен мағынасы бірдей болып табылады. Дегенмен, жалпы экономикалық мағынада қолданғанда, артық тұтыну барлық тауарлар мен қызметтерге, тіпті адам жасаған заттарға да қатысты болуы мүмкін, мысалы, "алкогольді шамадан тыс тұтыну алкогольдік улануға әкелуі мүмкін". Артық тұтынуды қазіргі әлемдік экономиканың тұтынушылдық, жоспарлы қартаю, экономикалық материализм және басқа да тұрақсыз бизнес-моделдер сияқты бірнеше факторлары тудырады және оны тұрақты тұтынумен салыстыруға болады. "Артық тұтыну" деп санау үшін қажетті табиғи ресурстың мөлшерін анықтау қиын, себебі жүйенің тұрақты сыйымдылығын анықтау үшін көптеген өзгермелі шарттарды ескеру қажет. Жүйенің жалпы сыйымдылығы аймақтық және бүкіл әлемдік деңгейде болады, яғни кейбір аймақтарда ресурстардың көп болуына байланысты, басқа аймақтарға қарағанда белгілі бір ресурстарды тұтыну деңгейі жоғары болуы мүмкін, бірақ бұл артық тұтыну болып есептелмейді. Кез келген аймақта немесе экологиялық жүйеде ұзақ мерзімді артық тұтыну үрдісі табиғи ресурстардың азаюына, одан әрі қоршаған ортаның нашарлауына әкелуі мүмкін. Алайда, бұл сөзді адамның қоршаған ортаға тигізетін әсеріне қатысты қолданғанда ғана дұрыс. Экономикалық мағынада қолданғанда, бұл нүкте тұтынушының маргиналдық шығыны олардың маргиналдық пайдасына тең болған кезде анықталады. Госсеннің азаятын пайдалылық заңы бойынша, осы сәтте тұтынушы келесі затты/тауарды тұтыну/сатып алудың құны олардан алатын пайдасынан (бақыт немесе қанағаттанғандық) артық екенін түсінеді, сондықтан бұл тұтынушының әл-ауқатына оң әсер етпейді. Экологиялық мағынада қолданғанда, артық тұтыну туралы пікірталас көбінесе халық санының өсуі және адамның дамуымен байланысты қарастырылады: жоғары өмір сүру сапасын талап ететін адамдардың көбеюі қазіргі уақытта ресурстарды көп өндіруді қажет етеді, бұл климаттың өзгеруі және биологиялық әртүрліліктің жоғалуы сияқты экологиялық проблемаларға әкеледі. Қазіргі уақытта бай, "дамыған" елдердің халқы адамзаттың көп бөлігін құрайтын (7,9 миллиард адам) дамушы елдердің халқынан шамамен 32 есе көп ресурстарды тұтынады. Алайда, дамушы елдер тұтынушылар нарығы болып табылады. Бұл елдер сатып алу қабілетін жылдам арттырып жатыр және 2030 жылға қарай Азия, Америка және Африкадағы қалаларды қамтитын "Global South" тұтыну өсімінің 56% құрауы күтілуде. Бұл, егер қазіргі үрдістер жалғаса берсе, салыстырмалы тұтыну деңгейі осы дамушы елдерге қарай ығысады, ал дамыған елдерде тұтыну деңгейі бірқалыпты болады дегенді білдіреді. Тұрақты даму мақсатының 12-сы "жауапты тұтыну және өндіріс" – артық тұтынудың салдарына қарсы күресуге бағытталған негізгі халықаралық саясат құралы болып табылады.

Resource use exceeding carrying capacity

Overconsumption describes a situation where a consumer overuses their available goods and services to where they can't, or don't want to, replenish or reuse them. In microeconomics, this may be described as the point where the marginal cost of a consumer is greater than their marginal utility. The term overconsumption is quite controversial in use and does not necessarily have a single unifying definition. When used to refer to natural resources to the point where the environment is negatively affected, it is synonymous with the term overexploitation. However, when used in the broader economic sense, overconsumption can refer to all types of goods and services, including manmade ones, e. g. "the overconsumption of alcohol can lead to alcohol poisoning". Overconsumption is driven by several factors of the current global economy, including forces like consumerism, planned obsolescence, economic materialism, and other unsustainable business models and can be contrasted with sustainable consumption. Defining the amount of a natural resource required to be consumed for it to count as "overconsumption" is challenging because defining a sustainable capacity of the system requires accounting for many variables. The total capacity of a system occurs at both the regional and worldwide levels, which means that certain regions may have higher consumption levels of certain resources than others due to greater resources without overconsuming a resource. A long term pattern of overconsumption in any given region or ecological system can cause a reduction in natural resources that often results in environmental degradation. However, this is only when applying the word to human impacts on the environment. When used in an economic sense, this point is defined as when the marginal cost of a consumer is equal to their marginal utility. Gossen's law of diminishing utility states that at this point, the consumer realizes the cost of consuming/purchasing another item/good is not worth the amount of utility (also known as happiness or satisfaction from the good) they'd receive, and therefore is not conducive to the consumer's wellbeing. When used in the environmental sense, the discussion of overconsumption often parallels that of population size and growth, and human development: more people demanding higher qualities of living, currently requires greater extraction of resources, which causes subsequent environmental degradation such as climate change and biodiversity loss. Currently, the inhabitants of high wealth, "developed" nations consume resources at a rate almost 32 times greater than those of the developing world, who make up the majority of the human population (7.9 billion people). However, the developing world is a growing consumer market. These nations are quickly gaining more purchasing power and it is expected that the Global South, which includes cities in Asia, America, and Africa, will account for 56% of consumption growth by 2030. This means that if current trends continue relative consumption rates will shift more into these developing countries, whereas developed countries would start to plateau. Sustainable Development Goal 12 "responsible consumption and production" is the main international policy tool with goals to abate the impact of overconsumption.

Экономикалық өсу

Кейде экономикалық өсім шамадан тыс тұтынуға ықпал етеді деп саналады. Экономикалық өсімді сақтап тұру үшін көбірек ресурстар қажет ететіндіктен, оны шамадан тыс тұтынудың катализаторы ретінде қарастыруға болады. Қытайда осы құбылысты анық байқауға болады. Қытайдың ЖІӨ-сі 1978 жылдан бері күрт өсті, ал энергия тұтынуы 6 есеге артты. 1983 жылға қарай Қытайдың тұтынуы табиғи ресурстарының биосыйымдылығынан асып, шамадан тыс тұтынуға алып келді. Соңғы 30-40 жылда Қытайда ластану, жердің деградациясы және жаңартылмайтын ресурстардың таусылуы айтарлықтай ұлғайды, бұл оның айқын экономикалық өсуімен үндеседі. Басқа да қарқынды дамып келе жатқан елдерде де осыған ұқсас ресурстарды шамадан тыс тұтыну тенденциясы байқалатыны белгісіз. Worldwatch институтының мәліметінше, Қытай мен Үндістан, олардың өркендеп жатқан экономикаларымен қатар, АҚШ – жаһандық биосфераны қалыптастыратын үш планеталық күшке жатады. "Әлемнің жағдайы 2005" есебінде екі елдің жоғары экономикалық өсуі ауқымды ластанудың шындығын көрсеткені айтылады. Есепте әлемнің экологиялық сыйымдылығы Қытай, Үндістан, Жапония, Еуропа және АҚШ-тың, сондай-ақ әлемнің қалған бөлігінің мүдделерін тұрақты түрде қанағаттандыру үшін жеткіліксіз екендігі көрсетілген. 2019 жылы 150-ден астам елдің 11 000 ғалымы қол қойған климаттық дағдарыс туралы ескертуде экономикалық өсім "материалдарды шамадан тыс өндіру және экожүйелерді шамадан тыс пайдаланудың" басты қозғаушы күші екені, және оны "биосфераның ұзақ мерзімді тұрақтылығын сақтау үшін дереу шектеу қажет" делінген. Сондай-ақ 2019 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Биологиялық әртүрлілік және экожүйелік қызметтер жөніндегі үкіметаралық ғылыми-саяси платформасы жариялаған Биологиялық әртүрлілік және экожүйелік қызметтер туралы жаһандық бағалау есебінде адам қызметінің салдарынан бір миллионға дейін өсімдік және жануар түрлерінің жоғалу қаупі бар екені анықталды. Осы ретте, болашаққа бағытталған саясаттың маңызды элементі – жаһандық қаржылық және экономикалық жүйелердің эволюциясы, қазіргі экономикалық өсімнің шектеулі парадигмасынан бас тартып, жаһандық тұрақты экономика құру.

Economic growth is sometimes seen as a driver for overconsumption. Economic growth can be seen as a catalyst of overconsumption due to it requiring greater resource input to sustain the growth. China is an example where this phenomenon has been observed readily. China’s GDP increased massively from 1978, and energy consumption has increased by 6 fold. By 1983, China’s consumption surpassed the biocapacity of their natural resources, leading to overconsumption. In the last 30–40 years, China has seen significant increases in its pollution, land degradation, and non renewable resource depletion, which aligns with its considerable economic growth. It is unknown if other rapidly developing nations will see similar trends in resource overconsumption. The Worldwatch Institute said China and India, with their booming economies, along with the United States, are the three planetary forces that are shaping the global biosphere. The State of the World 2005 report said the two countries' high economic growth exposed the reality of severe pollution. The report states that
The world's ecological capacity is simply insufficient to satisfy the ambitions of China, India, Japan, Europe, and the United States as well as the aspirations of the rest of the world in a sustainable way. In 2019, a warning on the climate crisis signed by 11,000 scientists from over 150 nations said economic growth is the driving force behind the "excessive extraction of materials and overexploitation of ecosystems" and that this "must be quickly curtailed to maintain long term sustainability of the biosphere." Also in 2019, the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services published by the United Nations' Intergovernmental Science Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, which found that up to one million species of plants and animals are at risk of extinction from human activity, asserted that

A key element of more sustainable future policies is the evolution of global financial and economic systems to build a global sustainable economy, steering away from the current limited paradigm of economic growth.

Тұтынушылық

Тұтынушылық – тауарлар мен қызметтерді үнемі арттырып отыратын мөлшерде сатып алуға ынталандыратын әлеуметтік және экономикалық жүйе. Әлемдік халық тұрақты түрде тұтынатын тауарлар мен қызметтердің кең спектрі бар. Оларға азық-түлік және сусындар, киім-кешек және аяқ киім, тұрғын үй, энергия, технология, көлік, білім беру, денсаулық сақтау және жеке күтім, қаржылық қызметтер және басқа да пайдалы қызметтер жатады. Осы тауарлар мен қызметтерді өндіруге қажетті ресурстар орынды деңгейден асып кетсе, онда ол шамадан тыс тұтыну болып есептеледі. Дамып келе жатқан елдер тұтынушылар қатарына жылдам еніп жатқандықтан, оларда болып жатқан өзгерістерге ерекше назар аудару қажет. Әлемдік банк мәліметтері бойынша, табысқа қарамастан, ең көп тұтыну тамақ, сусындар, киім-кешек және аяқ киімге қатысты. 2015 жылғы мәлімет бойынша, әлемдегі ең ірі бес тұтынушы нарығы – АҚШ, Жапония, Германия, Қытай және Франция. Жоспарланған және сезімдік ескіру – тұтыну тауарларының шамадан тыс тұтыну себебін түсіндіретін маңызды фактор. Өндірістің бұл факторы қысқа мерзімді пайдаланудан кейін тастауға арналған өнімдерді жобалаумен байланысты. Сезімдік ескіру мода және технология салаларында кең таралған. Осы әдіс арқылы өнімдер ескіріп, белгілі бір уақыт аралығында ауыстырылады. Технологиялардың немесе сәндік жинақтардың жиі жаңаруы – маркетингтік әрекеттердің нәтижесінде туындаған сезімдік ескірудің бір түрі болып қарастырылады. Белгілі бір уақыттан кейін немесе пайдаланғаннан кейін бұзылуға арналған өнімдер жоспарланған ескіру деп саналады.

Байлық

2020 жылғы ғылымшылар тобының жазған "Мүсіліктің ескертуі" атты мақаласына сәйкес, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері "капиталистік, өсуге бағытталған экономикалық жүйелердің" бекінуі байлықтың артуымен қатар "үлкен теңсіздіктердің, қаржылық тұрақсыздықтардың, ресурстарды пайдаланудың және маңызды жерді қолдайтын жүйелерге экологиялық қысымның күрт өсуіне" әкелді. Әлемдегі ең бай азаматтар, "супер бай тұтынушылар" деп аталатын, капиталистік класс өкілдерімен байланысты, олардың тұтыну үлгілері арқылы қоршаған ортаға тигізетін зиянға ең жауапты. Авторлардың пікірінше, кез келген тұрақты әлеуметтік және экологиялық жол экономикалық өсуге бағытталған көзқарастың шеңберінен шығуды және супер байлардың шамадан тыс тұтынуын азайтуды, жай ғана "жасылдандыруды" емес, қамтуы керек. Олар осы мақсатқа жету үшін салық салу (әсіресе экологиялық салықтар), жасыл инвестициялар, ең төменгі кіріс кепілдігі және жұмыс уақытын қысқарту сияқты капитализм шеңберінде жүзеге асырылатын реформалық саясатты қабылдауды немесе дегровт, эко-социализм және эко-анархизммен байланысты радикалды көзқарастарға жүгінуді ұсынады, бұл "капитализмнен және/немесе қазіргі орталықтандырылған мемлекеттерден бас тартуды" білдіреді.

Әсерлер

Ашық тұтынудың негізгі салдары – планетаның көтере алатын жүгінің азаюы. Шамадан тыс және тұрақты емес тұтыну, қоршаған ортаның ұзақ мерзімді көтере алатын жүгінен асып түседі (экологиялық шамадан тыс), соның салдарынан ресурстардың таусылуына, қоршаған ортаның нашарлауына және экожүйенің денсаулығының төмендеуіне әкеледі. 2020 жылы ғалымдардың халықаралық тобы зерттеу жариялап, шамадан тыс тұтынудың тұрақтылыққа ең үлкен қауіп екенін мәлімдеді. Зерттеуге сәйкес, экологиялық дағдарысты шешу үшін өмір салтын түбегейлі өзгерту қажет. Зерттеу авторларының бірі Джулия Штайнбергердің айтуынша: «Жаман жағдайды ушықтыратын климаттық дағдарыстан өзімізді қорғау үшін біз теңсіздікті азайтуымыз және байлықтың, оған ие болғандардың жақсы екені туралы түсінікке қарсы тұруымыз керек». Форум жетекшісі профессор Клаус Шваб «капитализмді түбегейлі өзгертуге» шақыруда. 2020 жылы Scientific Reports журналында жарияланған зерттеуде халық санының өсуі мен орманды жою ресурстардың жалпы тұтынуын бағалау үшін қолданылды. Зерттеуде егер тұтыну алдағы бірнеше онжылдықтарда қазіргі деңгейде жалғаса берсе, адамзаттың толық немесе жақысқан толық жойылуына әкелуі мүмкін екені ескертілді. Зерттеуде «зұлымдыққа толы оқиғалар, мысалы, жаһандық соғыс немесе табиғи апаттар, баршаның алаңдауын тудырса да, планеталық ресурстарды салыстырмалы түрде баяу тұтыну адамзат өркениеті үшін өлім қаупі ретінде сезілмеуі мүмкін» делінген. Одан сақтану үшін адамзат экономиканың басымдығын қамтамасыз ететін өркениеттен «экожүйенің мүддесін оның құрамдас бөліктерінің жеке мүддесінен жоғары қоятын, бірақ сонымен қатар жалпы қоғамдық мүддеге сәйкес келетін» «мәдени қоғамға» өтуі керек. Қазіргі заманғы өмірдің шамадан тыс тұтынуы экономиканың құлдырауына және қаржылық тұрақсыздықтың күшеюіне әкелуі мүмкін. Кейбіреулер шамадан тыс тұтыну «жоғарғы таптың» болуына мүмкіндік береді, ал басқалары сыныптық теңсіздікте шамадан тыс тұтынудың рөлімен келіспейді. Халық саны, даму және кедейлік – барлығы шамадан тыс тұтынумен байланысты; олардың бір-бірімен өзара әрекеттесуі күрделі. Осы күрделіліктің салдарынан экономикалық теңсіздік тұрғысынан тұтынудың рөлін анықтау қиын. Ұзақ мерзімде бұл әсерлер азайып бара жатқан ресурстар үшін қақтығыстардың күшеюіне және ең жаман жағдайда Мальтус катастрофасына әкелуі мүмкін. Жер саясаты институтының Лестер Браун былай деді: «Біздің қазіргі тұтыну деңгейімізді сақтау үшін 1,5 Жер қажет. Экологиялық тұрғыдан алғанда, әлем шамадан тыс тұтыну режимінде». 2012 жылы АҚШ-тың өзі әлемдегі ресурстардың 30%-ын пайдаланған, егер барлық адам осы деңгейде тұтынатын болса, мұндай өмір салтын сақтау үшін 3,5 планета қажет болар еді. Ресурстар тез сарқылып жатыр, шамамен 1/3-і таусылып кеткен. Дамушы елдерде жаңа тұтыну нарықтары пайда болуда, олар әлем халқының үлкен бөлігін құрайды, сондықтан бұл көрсеткіш одан әрі өсуі мүмкін. Сьерра Клубының мүшесі Дейв Тилфордтың сөзіне сәйкес, «әлем халқының 5 пайызынан кем АҚШ-та қағаздың үштен бір бөлігін, мұнайдың төрттен бір бөлігін, көмірдің 23 пайызын, алюминийдің 27 пайызын және мыстың 19 пайызын пайдаланады». BBC хабарлағандай, Дүниежүзілік банк жүргізген зерттеуде «америкалықтар жылына бір адамға шаққанда 16,5 тонна көмірқышқыл газын шығарады. Салыстырмалы түрде Эфиопияда бір тұрғынға шаққанда 0,1 тонна парниктік газ шығарылады». 2021 жылы Frontiers in Conservation Science журналында жарияланған зерттеуде жалпы тұтынудың өсуі жақын болашақта және одан да кейін жалғасатыны, негізінен, байлықтың және халық санының өсуіне байланысты екені көрсетілді. Авторлар «адамның өсіп келе жатқан саны мен оны қосатын шамадан тыс тұтынуды болдырмау үшін этикалық немесе басқа жол жоқ» десе де, шамадан тыс тұтынудың теріс әсерін азайту үшін адам құқықтары саясатын іске асыру арқылы туу көрсеткіштерін төмендету және қазіргі тұтыну үлгілерін тежеу мүмкін екенін айтады.

A fundamental effect of overconsumption is a reduction in the planet's carrying capacity. Excessive unsustainable consumption will exceed the long term carrying capacity of its environment (ecological overshoot) and subsequent resource depletion, environmental degradation and reduced ecosystem health. In 2020 multinational team of scientists published a study, saying that overconsumption is the biggest threat to sustainability. According to the study, a drastic lifestyle change is necessary for solving the ecological crisis. According to one of the authors Julia Steinberger: “To protect ourselves from the worsening climate crisis, we must reduce inequality and challenge the notion that riches, and those who possess them, are inherently good.” The research was published on the site of the World Economic Forum. The leader of the forum professor Klaus Schwab, calls to a "great reset of capitalism". A 2020 study published in Scientific Reports, in which both population growth and deforestation were used as proxies for total resource consumption, warns that if consumption continues at the current rate for the next several decades, it can trigger a full or almost full extinction of humanity. The study says that "while violent events, such as global war or natural catastrophic events, are of immediate concern to everyone, a relatively slow consumption of the planetary resources may be not perceived as strongly as a mortal danger for the human civilization." To avoid it humanity should pass from a civilization dominated by the economy to a "cultural society" that "privileges the interest of the ecosystem above the individual interest of its components, but eventually in accordance with the overall communal interest." The scale of modern life's overconsumption can lead to a decline in economy and an increase in financial instability. Some argue that overconsumption enables the existence of an "overclass", while others disagree with the role of overconsumption in class inequality. Population, Development, and Poverty all coincide with overconsumption; how they interplay with each other is complex. Because of this complexity it is difficult to determine the role of consumption in terms of economic inequality. In the long term, these effects can lead to increased conflict over dwindling resources and in the worst case a Malthusian catastrophe. Lester Brown of the Earth Policy Institute, has said: "It would take 1.5 Earths to sustain our present level of consumption. Environmentally, the world is in an overshoot mode." As of 2012, the United States alone was using 30% of the world's resources and if everyone were to consume at that rate, we would need 3 5 planets to sustain this type of living. Resources are quickly becoming depleted, with about ⅓ already gone. With new consumer markets rising in the developing countries which account for a much higher percentage of the world's population, this number can only rise. According to Sierra Club’s Dave Tilford, "With less than 5 percent of world population, the U. S. uses one third of the world’s paper, a quarter of the world’s oil, 23 percent of the coal, 27 percent of the aluminum, and 19 percent of the copper." According to BBC, a World Bank study has found that "Americans produce 16.5 tonnes of carbon dioxide per capita every year. By comparison, only 0.1 tonnes of the greenhouse gas is generated in Ethiopia per inhabitant." A 2021 study published in Frontiers in Conservation Science posits that aggregate consumption growth will continue into the near future and perhaps beyond, largely due to increasing affluence and population growth. The authors argue that "there is no way—ethically or otherwise (barring extreme and unprecedented increases in human mortality)—to avoid rising human numbers and the accompanying overconsumption", although they do say that the negative impacts of overconsumption can perhaps be diminished by implementing human rights policies to lower fertility rates and decelerate current consumption patterns.

Денсаулыққа әсері

Lancet комиссиясының есебі де солай айтады. Сарапшылар былай деп жазады: "Бүгінгі күнге дейін, нашар тамақтану мен семіздік калорияның өте аз немесе өте көп болуының екі ұшы деп есептелді". "Шындығында, оларды бірдей денсаулыққа зиянды, теңсіздікке негізделген тағам жүйесі тудырады, бұл жүйе тек экономикалық өсуге бағытталған және денсаулық пен әділдікке тигізетін теріс салдарды ескермейді. Климаттың өзгеруі де пайда мен билік туралы осыған ұқсас жағдайды көрсетеді". Ежелгі Римде семіздік – көп тамақтанған және аз қозғалған адамдардың медициналық мәселесі болды, және оның салдары тарих барысында біртіндеп артты. 2012 жылы семіздіктен болатын өлім-жітім аштықтан 3 есе жоғары болды, ал 2017 жылы жылына 2,8 миллион адамды құрады.

Жасанды энергияны, мысалы, көліктерде шамадан тыс пайдалану денсаулыққа да, планетаға да зиян келтіреді. Белсенді өмір салтын қолдау және отырықшылықты азайту, мысалы, велосипед тебу арқылы, парниктік газдар шығарылымын азайтуға және денсаулықты жақсартуға көмектеседі.

Жалпы бағалау

2010 жылы Халықаралық ресурстар тобы тұтыну мен өндірістің әсеріне қатысты алғашқы жаһандық ғылыми бағалауын жариялады. Зерттеу көрсеткендей, ең елеулі әсерлер экожүйелердің саулығына, адам денсаулығына және ресурстардың азаюына байланысты. Өндіріс көзқарасынан алғанда, ең маңызды әсерді ископай отындарды жағу процестері, ауыл шаруашылығы және балық аулау шаруашылығы көрсетеді. Ал соңғы тұтыну көзқарасынан қарағанда, тұрғын үйлердің көлік құралдарына, баспанаға, тамаққа және энергияны қолдануға байланысты тұтынуы тұтынудың өмірлік циклына ең көп әсер етеді. IPCC-тің бесінші бағалау есебіне сәйкес, қазіргі саясат сақталса, 2100 жылға қарай адамзаттың тұтынуы 2010 жылғы деңгейден жеті есе артады.

Аяқ іздері

Артық тұтыну идеясы экологиялық із идеясымен де тығыз байланысты. "Экологиялық із" термині "биосфераға адамның талғанын өлшеуге арналған ресурстарды есепке алу жүйесін" білдіреді. Қазіргі таңда, мысалы, Қытайдағы бір адамға шаққан экологиялық із АҚШ-тың шамамен жартысына тең, бірақ оның халқы АҚШ-тан төрт есе көп. Егер Қытай АҚШ деңгейіне жетсе, әлемдік тұтыну деңгейі шамамен екі есеге артады деп болжанып отыр. Адамдардың, олардың мал және басқа да үй жануарларына деген сұранысының артуы, мал өсіру, бағу және тұтыну арқылы, әсіресе қоршаған ортаға зиян келтіретін өнеркәсіптік мал шаруашылығы арқылы экологиялық жүктемені арттырады. Жаһандану мен модернизация Қытай және Үндістан сияқты елдерге батыстың тұтыну мәдениетін жеткізді, соның ішінде дәстүрлі өсімдіктерге негізделген диеталарды ығыстырып, етке көп баса назар салатын диеталар енгізілді. Жыл сайын 7 миллиардтан астам адам 166-дан 200 миллиардқа дейін жер және су жануарларын тұтынады. 2018 жылы "Science" журналында жарияланған зерттеуде адам халқының өсуі мен табыстың артуы нәтижесінде ет тұтынудың ұлғаятыны, бұл парниктік газдар эмиссиясын арттырады және биоәртүрлілікті одан әрі төмендетуі мүмкін екені айтылады. 2018 жылы "Nature" журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, ауыл шаруашылығын 90%-ға дейін тұрақты ету үшін ет тұтынуды азайту қажет. 2022 жылғы климаттық сауалнамаға қатысушылардың 56%-ы ең зиянды тұтынуды шектеу үшін көміртегі бюджеті жүйесін қолдайды (30 жасқа дейінгілердің арасында 62%).

Қарсы іс-қимылдар

Артық тұтыну мәселесінің ең айқын шешімі – материалдардың таусылу қарқынын жайлату. Капиталистік көзқарас бойынша, тұтынудың төмендеуі экономикаға жағымсыз әсер етеді, сондықтан елдер тұтыну деңгейін төмендетуге ұмтылумен қатар, жаңартылатын энергия және қайта өңдеу технологиялары сияқты жаңа салалардың дамуына жағдай жасауы керек және экономикалық жүктеменің бір бөлігін ауыстыруы керек. Кейбір қозғалыстар тұтынуды азайтудың кейбір жағдайларда экономика мен қоғамға пайдалы болуы мүмкін деп санайды. Олардың пікірінше, қазіргі өзгерістерді немесе болашақта туындауы мүмкін өзгерістерді ескере отырып, жаһандық экономикада түбірлі өзгерістер қажет болуы мүмкін. Артық тұтынуды тоқтатуға қатысты қозғалыстар мен өмір салтының таңдаулары: тұтынушылыққа қарсылық, фригандық, жасыл экономика, экологиялық экономика, өсуді тежеу, қарақшылық, өмірді жеңілдету, қарапайым өмір сүру, минимализм, баяу қозғалыс және қолдан келген нәрсені пайдалану. Көптеген адамдар осы қозғалыстардың соңғы мақсаты – денсаулық пен қоршаған орта үшін оңтайлы тұтыну деңгейіне ие тұрақты экономикаға қол жеткізу деп санайды. Соңғы кездегі қоғамдық қозғалыстар біздің тұтынатын тауарлардың санын азайтудың шығармашылық жолдарын ұсынып келеді. Freecycle желісі – бұл қоғамдастықтағы адамдардың басқа тауарлар мен қызметтерге айырбастауға дайын тауарлармен сауда жасауға мүмкіндік беретін желі. Бұл қолдан келген нәрсені пайдаланудың жаңа түрі, бірақ екі тарапқа да пайдалы. Басқа зерттеушілер мен Zeitgeist қозғалысы сияқты ұйымдар жаңа әлеуметтік-экономикалық модельді ұсынады, ол өндірістегі тиімділікті, ынтымақтастықты және жергіліктілікті арттыру арқылы, сондай-ақ тиімді бөлісу, модулділікті арттыру, тұрақтылық және өнімдердің оңтайлы дизайны арқылы ресурстарды тұтынуды азайтуға бағытталған. Ұсынылған шешімдерге тұтынушылардың нарық күштерін пайдаланып, бизнеске тұрақты өндіріс пен өнімдерге көшуге ықпал етуі жатады. Тұтынуды азайтудың тағы бір жолы – бүкіл әлемде отбасылық жоспарлау қызметтерін жақсарту арқылы халық өсімін баяулату. Дамып келе жатқан елдерде 200 миллионнан астам әйелге лайықты қол жеткізілім жоқ. Осы елдерде әйелдердің мүмкіндіктерін арттыру шағын отбасыларға әкелуі мүмкін.

The most obvious solution to the issue of overconsumption is to simply slow the rate at which materials are becoming depleted. From a capitalistic point of view, less consumption has negative effects on economies and so instead, countries must look to curb consumption rates but also allow for new industries, such as renewable energy and recycling technologies, to flourish and deflect some of the economic burdens. Some movements think that a reduction in consumption in some cases can benefit the economy and society. They think that a fundamental shift in the global economy may be necessary to account for the current change that is taking place or that will need to take place. Movements and lifestyle choices related to stopping overconsumption include: anti consumerism, freeganism, green economics, ecological economics, degrowth, frugality, downshifting, simple living, minimalism, the slow movement, and thrifting. Many consider the final target of the movements as arriving to a steady state economy in which the rate of consumption is optimal for health and environment. Recent grassroots movements have been coming up with creative ways to decrease the number of goods we consume. The Freecycle Network is a network of people in one's community that are willing to trade goods for other goods or services. It is a new take on thrifting while still being beneficial to both parties. Other researchers and movements such as the Zeitgeist Movement suggest a new socioeconomic model which, through a structural increase of efficiency, collaboration and locality in production as well as effective sharing, increased modularity, sustainability and optimal design of products, are expected to reduce resource consumption. Solutions offered include consumers using market forces to influence businesses towards more sustainable manufacturing and products. Another way to reduce consumption is to slow population growth by improving family planning services worldwide. In developing countries, more than 200 million women do not have adequate access. Women's empowerment in these countries will also result in smaller families.