Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын теологы (1684–1768)
English theologian (1684–1768)
Натаниел Ларднер (6 маусым 1684 – 24 шілде 1768) – ағылшын пресвитериан пасторы және теологы.
Nathaniel Lardner (6 June 1684 – 24 July 1768) was an English Presbyterian minister and theologian.
Өмір
Ларднер 1684 жылы Кент қаласындағы Хокхерстте дүниеге келген. Ол Ричард Ларднердің (1653–1740), тәуелсіз пастордың, және Саутварк саудагері Натаниел Коллиердің немесе Коллиердің қызының үлкен ұлы болды. Оның әпкесі Элизабет Дэниел Нилге тұрмысқа шықты, ол Ларднермен Утрехтте бірге оқыған. Лондон, Утрехт және Лейденде пресвитериан дінін үйреніп, 1709 жылы уағыздауға лицензия алды, бірақ жетістікке жете алмады. 1713 жылы ол сэр Джордж Требидің жесірі, леди Требитің отбасына ұстаз және үй шапқыны ретінде кірді, 1721 жылға дейін сонда қызмет етті. 1724 жылы ол Лондонның Олд-Жюри пресвитериан шіркеуінде сейсенбі кешкі лекция оқуға тағайындалды, ал 1729 жылы Кручд Фрайрс пресвитериан қауымының көмекші пасторы болды. 1743 жылы Абердиндегі Маришал колледжінен докторлық диплом (D. D.) алды. Ол 1768 жылдың 24 шілдесінде Хокхерстте қайтыс болды.
Lardner was born at Hawkhurst, Kent in 1684. He was the elder son of Richard Lardner (1653–1740), an independent minister, and of a daughter of Nathaniel Collyer or Collier, a Southwark tradesman. His sister Elizabeth married Daniel Neal, who studied with Lardner in Utrecht. After studying for the Presbyterian ministry in London, and also at Utrecht and Leiden, he took license as a preacher in 1709, but was not successful. In 1713 he entered the family of Lady Treby, widow of Sir George Treby, as tutor and domestic chaplain, where he remained until 1721. In 1724 he was appointed to deliver the Tuesday evening lecture in the Presbyterian chapel, Old Jewry, London, and in 1729 he became assistant minister to the Presbyterian congregation in Crutched Friars. He was given the degree of D. D. by Marischal College, Aberdeen, in 1743. He died at Hawkhurst on 24 July 1768.
Шығармалары
1769 жылы анонимді «Естеліктер» томы жарық көрді, ал Эндрю Киппистің өмірбаяны 1788 жылы алғаш рет жарияланған Ларднердің еңбектері жинағының алдына қойылды. Оның басты еңбегінің толық атауы – қазір ескіргенімен, оның авторын ерте христиан әдебиеті саласындағы заманауи сын-зерттеулердің негізін қалаушы деп санауға құқылы ететін – «Жаңа Келісім тарихының сенімділігі; немесе Құтқарушымыз бен Оның елшілерінің замандастары болған, не олардың дәуірінде өмір сүрген ежелгі авторлардың мәтіндерімен расталған Жаңа Келісімнің негізгі фактілері». 1727 жылы 2 томдық 1-бөлім жарық көрді, 1733 жылы 12 томдық 2-бөлімнің жариялануы басталды және 1755 жылы аяқталды. 1730 жылы 1-бөлімнің екінші басылымы шықты, ал қосымшалар мен өзгерістер де жеке жарияланды. «Апостолдар мен жазбашылар тарихы, Жаңа Келісім авторлары» деген тағы бір аталымы бар «Қосымша» 3 томдық (1756–1757) болып шықты және 1760 жылы қайта басылды. Ларднердің басқа еңбектері: «Христиандық аянның шындығына ежелгі яһуди және басқа діндердің куәліктерінің үлкен жинағы», түсіндірмелер мен байқаулармен (4 том, кварто, 1764–1767); «Мәсіхтен кейінгі екі ғасырдың еретиктері тарихы», 1780 жылы автордың өлімінен кейін жарияланды; және көптеген уағыздар.
An anonymous volume of Memoirs appeared in 1769; and a life by Andrew Kippis is prefixed to the edition of the Works of Lardner, first published in 1788. The full title of his principal work—a work which, although now out of date, entitles its author to be regarded as the founder of modern critical research in the field of early Christian literature—is The Credibility of the Gospel History; or the Principal Facts of the New Testament confirmed by Passages of Ancient Authors, who were contemporary with our Saviour or his Apostles, or lived near their time. Part 1, in 2 octavo volumes, appeared in 1727; the publication of part 2, in 12 octavo volumes, began in 1733 and ended in 1755. In 1730 there was a second edition of part 1, and the Additions and Alterations were also published separately. A Supplement, otherwise entitled A History of the Apostles and Evangelists, Writers of the New Testament, was added in 3 volumes (1756–1757), and reprinted in 1760. Other works by Lardner are A Large Collection of Ancient Jewish and Heathen Testimonies to the Truth of the Christian Revelation, with Notes and Observations (4 volumes, quarto, 1764–1767); The History of the Heretics of the two first Centuries after Christ, published posthumously in 1780; and a considerable number of occasional sermons.
Теология
Ларднер Самуэль Кларктың Исаны бағынышты ету пікіріне қарсы шықты, онда мәңгілік Логос адам Исаның денесінде бірігеді, бұл үштікке (Троицаға) қарама-қарсы тұрады. Ларднер одан әрі Жаңа Өсиеттің Исаның немесе оның құрамындағы кез келген элементтің Мәриям жүкті болғанға дейін бар болғанын үйретпейтінін дәлелдеді. Ларднердің пікірінше, Жақып 1:1-дегі Логос – Құдайдың бір қасиеті ретінде түсінілуі керек, ол метафоралық түрде "адам Исада етке айналды", ал дәстүрлі алдын ала бар екенін дәлелдейтін басқа да мәтіндер Мәсіхтің туғанға дейін болмауымен үйлеседі. Ларднер Киелі кітапта "рух" сөзінің қолданылуын талдап, оның Құдайға немесе Құдайдың түрлі қасиеттеріне, іс-әрекеттеріне немесе сыйларына сілтеме жасайтынын қорытындылады. Бұл көзқарас негізінен социниандық болды.
Lardner made a case against the subordinationism of Samuel Clarke in which the eternal Logos unites with a human body in the man Jesus, opposed to the Trinitarian view. Lardner went further to argue that the New Testament does not teach that Jesus or any element within him pre existed Mary's pregnancy. According to Lardner the Logos of John 1:1, was to be understood as a divine attribute, which metaphorically “became flesh” in the man Jesus, and other traditional pre existence proof texts are interpreted in ways consistent with Christ's not existing before his conception. Lardner analyzes the use of “spirit” in the Bible and concludes that it refers to God, or to various of God's properties, actions, or gifts. This view was essentially Socinian.
Желі құру
Ол Томас Секкермен тығыз байланыста болды, Эдвард Уоддингтонмен хат алмасты, континенттік ғалымдармен және Жаңа Англияның дін қызметкерлерімен кең әдеби хат алмасты. Оның ағылшын дін өкілдерімен жазысқандарының ішінде Джон Брекелл, Сэмюэл Чандлер, Филип Доддридж және Генри Майлз болды. Ол сондай-ақ Уэльстің деист және моральдық философы Томас Морганмен да хаттасты, олардың пікірлері мүлдем басқаша болғанмен, Морган Ларднерді әділ санаған.
He was in close relations with Thomas Secker, exchanged letters with Edward Waddington, and had a large literary correspondence with continental scholars, and with the ministers of New England. Among his English dissenting correspondents were John Brekell, Samuel Chandler, Philip Doddridge, and Henry Miles. He corresponded also with Thomas Morgan the Welsh deist and moral philosopher, of very different views but who found Lardner impartial.