Кіріспе
Велосипед спорты
Тау велосипеді – бұл арнайы жасалған тау велосипедтерін пайдалана отырып, көбінесе қиын өңірде, жолдан тыс велосипед тебу спорты. Тау велосипедтері басқа велосипедтермен ұқсастықтары бар, бірақ қиын жағдайда беріктігі мен өнімділігін арттыру үшін жасалған ерекшеліктерге ие, мысалы, амортизация ретінде қолданылатын ауа немесе серіппелі амортизаторлар, үлкен және енірек дөңгелектер, мықтырақ кадр материалдары және механикалық немесе гидравликалық дискілі тежегіштер. Тау велосипедін әдетте келесі санаттарға бөлуге болады: кросс-кантри, трейл, алл-маунтин, эндуро, даунхилл және фрирайд.
Туралы
Спортқа шыдамдылық, арқа және қарын бұлшықтарының күші, тепе-теңдік, велосипедті басқару дағдылары және өзіне сенімділік қажет. Кәсіби жүргізушілер тік, қиын төмен түсулерді де, биік көтерілімдерді де меңгереді. Фрирайд, таудан түсу және топырақтан секіру сияқты жағдайларда, әуедегі маневрлер табиғи нысандар мен арнайы құрылған секірулер мен пандустардан орындалады. Тау велосипедшілері жолдан тыс жолдарда жүреді, мысалы, бір жолды жолдарда, елді мекендерден алыс жолдарда, велосипед парктерінің кең жолдарында, өрт сөндіру жолдарында. Кейбір жолдар қызығу үшін секірулер, иісті бұрыштар және тік құлаулармен жабдықталған. Эндуро және тау шаңғы велосипедтерімен жүретіндер жазда ашық болатын шаңғы курорттарына барып, таудан түсуге арналған жолдармен жүреді, велосипедтерімен жоғары көтерілу үшін шаңғы лифтілерін пайдаланады. Көбінесе жүргізушілер өркениеттен алыс болғандықтан, бұл спортта өзіне сенімділік маңызды. Жүргізушілер велосипедті жөндеуді және тесік дөңгелекті ауыстыруды үйренеді, соның арқасында жолда қалып қоймайды. Көптеген жүргізушілер су, тағам, жол бойында жөндеуге арналған құралдар және жарақат алған жағдайда қолдануға алғашқы медициналық жәрдем жинағы бар рюкзак алып жүреді. Ұзақ сапарларда топтап жүру жиі кездеседі. Тау велосипедімен бағдарлау – картаны пайдаланып жол табу дағдысын қосады.
XIX ғасырдың аяғы
Жолдан тыс жүру үшін арнайы өзгертілген велосипедтердің ең алғашқы мысалдарының бірі – 1896 жылдың тамыз айында Миссула, Монтанадан Йеллоустоунға жасаған Буффало әскерлерінің экспедициясы.
1900-жылдар 1960-жылдар
Велосипедтермен жол жарысын жүргізетін велосипедшілер қыс айларында жаттығу үшін циклокросспен айналысып, жолдан тыс жерлерде велосипед тепеді. 1966 жылы Орегон штатында Chemeketan клубының мүшесі Д. Гвинн қиын өңірлерде жүруге арналған велосипед жасады. Ол оны қолданылатын жеріне сәйкес "тау велосипеді" деп атады. Бұл атаудың алғаш рет қолданылуы болуы мүмкін. 1968 жылы Англияда мотоцикл сынақтарын жүргізетін Джефф Аппс жолдан тыс велосипедтердің дизайнымен тәжірибе жасауды бастады. 1979 жылға қарай ол Англияның оңтүстік-шығысындағы ылғалды және лайлы жолдарға ерекше бейімделген, жеңіл велосипед жасады. Олар 2 дюйм × 650b Nokian қар дөңгелектерімен және 700x47c (28 дюйм) нұсқасымен жасалған. Бұл велосипедтер 1984 жылдың соңына дейін Cleland Cycles таңбасымен сатылды. Cleland дизайнына негізделген велосипедтерді 1990 жылдардың басына дейін English Cycles және Highpath Engineering де сатты.
1970-1980 жылдар
АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында спорттың тууына үлес қоса білген бірнеше топтар болды. Калифорнияның Марин округі мен Колорадоның Крестед-Батте қалаларында велосипедшілер велосипедтерді жетілдіріп, жолдан тыс жүруге бейімдеді. 1960 жылдардың соңынан 1970 жылдардың соңына дейін Мариндегі тау жолдарында еркін сырғанау үшін ауыр крейсерлік велосипедтер, 1930 және 1940 жылдардағы Schwinn велосипедтері жақсы тежегіштермен және кең дөңгелектермен жабдықталды. Ол кезде велосипедтер салыстырмалы түрде қарапайым, бір жылдамдықты рельсті тежегіштермен жабдықталған болатын. Қазіргі тау велосипедтерінің алғашқы нұсқалары Schwinn, Colson және басқалар жасаған рамаларға негізделген. Schwinn Excelsior геометриясының арқасында таңдаулы рама болды. Бұл ерте велосипедтер ақырында көп жылдамдықты берілістермен, барабан немесе дискілі тежегіштермен және мотокросс немесе BMX стиліндегі рульдермен жабдықталды, осылайша "klunkers" пайда болды. "Тау велосипеді" термині пайда болғанша, бұл термин етістік ретінде де қолданылды. Көп жылдамдықты және барабанды тежегіштерді klunker-ге бірінші болып орнатқан адам – Калифорния штатының Купертино қаласынан Рас Махон. Ол бұл велосипедті циклокросс жарыстарында пайдаланды. Таулық өрт жолдарындағы ерте таудан түсу жарыстары нәтижесінде арзан тежегіштердегі май күйіп кетіп, жарысқа қатысушылар әр жарыстан кейін подшипниктерді "қайта жинауға" мәжбүр болды. Фэрфакста (Калифорния) өткен алғашқы таудан түсу жарыстары, "Repack Races" тау велосипеді технологиясындағы алғашқы жаңалықтарға және телеарналардың кешкі бағдарламасы арқылы спортты ұлттық деңгейде таныстыруға себеп болды. "Репак" деп аталатын өрт жолы әлі де бар және оған кіруге болады. Спорт Калифорнияда Марин округінің Тамалпайс тауында пайда болды. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында ғана жол велосипедтері өндірушілері жоғары технологиялық жеңіл материалдардан тау велосипедтерін жасауды бастады. Джо Бриз 1978 жылы алғашқы арнайы тау велосипедін жасады деп есептеледі. Том Ричи кейіннен Гарри Фишер, Чарли Келли және Том Ричидің серіктестігімен құрылған "MountainBikes" компаниясы үшін рамалар жасады. Рама құрастыруда тәжірибелі дәнекерлеуші Том Ричи алғашқы велосипедтерді де жасады. Компанияның үш серіктесі ақырында серіктестігін бұзып, компания Fisher Mountain Bikes болып қайта құрылды, ал Том Ричи жеке рама шеберханасын ашты. Алғашқы тау велосипедтері негізінен кең дөңгелектерге мүмкіндік беру үшін кеңейтілген рамасы мен вилкасы бар (ауыр құбырлары және басқа геометриясы бар) жол велосипедтерінің рамаларынан тұрды. Рульдер де ерекшеленді, олар жол велосипедтеріне орнатылатын иілген рульдер емес, тік, көлденең орнатылған рульдер болды. Сондай-ақ, алғашқы тау велосипедтерінің кейбір бөліктері BMX велосипедтерінен алынды. Отис Гай және Кит Бонтрагер де үлес қосты. Том Ричи алғашқы тұрақты түрде қол жетімді тау велосипедінің рамасын жасады, оны Гари Фишер мен Чарли Келли жабдықтады және MountainBikes компаниясы сатты (кейін Fisher Mountain Bikes болып өзгертілді, содан кейін Trek сатып алды, қазір Trek-тің "Gary Fisher Collection" атымен сатылады). Алғашқы екі жаппай өндірілген тау велосипеді 1980 жылдардың басында сатылды: Specialized Stumpjumper және Univega Alpina Pro. 1988 жылы "The Great Mountain Biking Video" бейнефильмі шықты, одан кейін тағы да көп бейнефильмдер пайда болды. 2007 жылы "Klunkerz: A Film About Mountain Bikes" фильмі жарық көрді, ол Солтүстік Калифорниядағы тау велосипедінің қалыптасу кезеңіндегі тарихын баяндады. Сонымен қатар, 1980 жылдардың ортасында Лагуна Радс атты тау велосипедшілерінің тобы клуб құрып, Лагуна Бичтің (Калифорния) жағалау төбелерін зерттей бастады. Индустрия өкілдері бұл фрирайд қозғалысының бастауы деп санайды, өйткені олар велосипед жолдары жоқ төбелер мен тауларды көтеріліп-түсіп жүрді. Лагуна Радс 1986 жылдан бері жыл сайынғы ең ұзақ таудан түсу жарысын өткізіп келеді. Ол кезде велосипед индустриясы тау велосипедтерін бағаламады, оларды қысқа мерзімді әуесқойлық деп есептеді. Атап айтқанда, Schwinn және Fuji сияқты ірі өндірушілер барлық жердегі велосипедтің маңыздылығын және "қиын спорт түрлерінің" болашақ өрлеуін көре алмады. Оның орнына, алғашқы жаппай өндірілген...
1990-2000 жылдар
1990 жылдар мен 21 ғасырдың алғашқы онжылдығында тау велосипедтері аз танымал спорт түрінен кең таралған әрекетке айналды. Тау велосипедтері мен жабдықтары, бұрын тек арнайы дүкендерде немесе тапсырыспен алуға болатын, енді стандартты велосипед дүкендерінде қолжетімді болды. 21 ғасырдың алғашқы онжылдығының ортасында тіпті кейбір универмагтарда толық аспалы және дискілі тежегіштері бар арзан тау велосипедтерін сата бастады. 21 ғасырдың алғашқы онжылдығында тау велосипедтерінің бағыттарына "барлық тау велосипеді", 29er және 1x жетек (бірақ алғашқы жаппай өндірілген 1x жетегі 2012 жылы Sram's XX1 болды) кірді. "Барлық тау велосипедтері" қиын жағдайларда төмен түсуге және жақсы басқарылуға арналған, сонымен қатар көтерілу үшін тиімді педальмен жүруге мүмкіндік береді, кросс-кантри велосипедтері мен таудан түсуге арналған велосипедтер арасындағы қашықтықты қысқартуға бағытталған. Олардың ерекшелігі – артқы амортизатордың жүріс мөлшері. 29er велосипедтері 700c өлшемді дөңгелектерді пайдаланады (көптеген жол велосипедтері сияқты), бірақ олар кеңірек және кемінде екі дюйм (50 мм) ені бар дөңгелектерге арналған; үлкен диаметрлі дөңгелек кедергілерді оңай айналып өтеді және дөңгелектің жақсы тірек алаңын қамтамасыз етеді, бірақ сонымен қатар ұзын дөңгелек базасын құрайды, бұл велосипедті маневрлеуге қиынрақ етеді және аспаның жүріс кеңістігін азайтады. Бір жылдамдықты жетек – бұл қарапайымдыққа оралу, ол жетек компоненттері мен ауыстырғыштарды жоққа шығарады, бірақ оған күшті жүргізуші талап етіледі.
2000-2020 жылдар
29 дюймдік дөңгелектердің өсу үрдісінен кейін, тау велосипеді қауымдастығында дөңгелек өлшеміне қатысты тағы да басқа бағыттар пайда болды. Кейбір жүргізушілер маневрлеуді жақсарту үшін мотоцикл сияқты, артқы дөңгелекке қарағанда алдыңғы дөңгелектің үлкен болуын қалайды. Мұндай велосипедтерге «муллет» велосипеді дейді, олар көбінесе алдынан 29 дюймдік, артынан 27,5 дюймдік дөңгелектермен жабдықталады. Тау велосипедтеріндегі тағы бір қызықты бағыт – топырақтан секіру немесе қалалық велосипедтерді қатты сайманмен жабдықтау. Бұл велосипедтер әдетте 4–5 дюймдік иілгіш сайманды пайдаланады. Соның нәтижесінде шыққан велосипед бастапқы велосипед сияқты бірдей мақсаттарда қолданылады. Қатты сайманға ауысудың ең көп айтылатын себебі – жүргізушінің күшін жерге тиімді жеткізу қабілетін арттыру, бұл трюктер жасау үшін маңызды. 21-ші ғасырдың басында тау велосипедіне бағытталған курорттардың саны арта бастады. Көбінесе олар шаңғы курорттарымен бірге орналасқан немесе олардың бір бөлігі болып табылады, ал кейбіреулері тасталған зауыттардың бетон қадамдары мен платформаларын кедергілерден өту жолы ретінде қайта жабдықтайды, мысалы, Ray's MTB Indoor Park сияқты. Тау шаңғысы курорттарында жазғы маусымда велосипедтерге бейімделген лифттер, әртүрлі қиындық деңгейлеріндегі жолдар және велосипедтерді жалға алу мүмкіндігі қарастырылады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан АҚШ-та тау велосипедтерінің танымалдылығы күрт өсті, кейбір сатушылар 1000 АҚШ долларынан арзан велосипедтердің барлығы сатылып кеткенін хабарлады.
Велосипед
Тау велосипедтері басқа велосипедтерден ерекшеленеді, ең алдымен, олардың құрылымында беріктікті арттыруға және қиын жерлерде өнімділікті жақсартуға бағытталған мүмкіндіктер қарастырылған. Көптеген қазіргі заманғы тау велосипедтерінің аспалы жүйесі, 26, 27.5 немесе 29 дюймдік дөңгелектері (әдетте 1.7 мен 2.5 дюйм аралығында ені бар) және тік отыруға мүмкіндік беретін, кең, тегіс немесе сәл көтеріңкі рульдері болады, бұл жүргізушіге жақсырақ бақылау ұсынады. Олардың кішкентай, күшейтілген, көбінесе кең түтіктерден жасалған рамасы бар. Дөңгелектерде әдетте айқын протектор болады және олар тау велосипедтеріне қарағанда мықтырақ дөңгелек жиектеріне орнатылады. Басқа велосипедтермен салыстырғанда, тау велосипедтері гидравликалық дискілі тежегіштерді де пайдаланады. Сонымен қатар, тік беткейлерге көтерілуді және кедергілерді жеңуді жеңілдету үшін оларда төмендетілген беріліс қатынасы бар. Педальдар қарапайым платформалық педальдардан (мұнда жүргізуші жай ғана аяқ киімді педальге қояды) бастап, клипсіз педальдарға дейін (мұнда жүргізуші педальге механикалық түрде бекітілетін клиттері бар арнайы аяқ киімді пайдаланады) түрленеді.
Қорғау құралдары
Жеке саяхатшылардың қорғаныс деңгейі әртүрлі болады және жылдамдыққа, жол жағдайына, ауа райына және көптеген басқа факторларға, соның ішінде жеке таңдауға байланысты. Апат болу ықтималдығы немесе оның ауырлығы артатын жағдайларда қорғаныс маңыздырақ болады. Көптеген жағдайларда техникалық емес жүру үшін шлем мен қолғап жеткілікті саналады. Тау велосипедтерінде толық бет қорғаныш шлемдері, көзілдіріктер және брондалған костюмдер немесе күртелер жиі қолданылады, себебі олардың қосымша көлемі мен салмағы үлкен және жиі болатын апаттардың қаупін азайтуға көмектеседі. Шлем. Шлемді, түрлі нысанда, тау велосипедшілері арасында кеңінен қолданады. Негізгі үш түрі бар: кросс-кантри, дөңгелек скейтборд стилі ("жартылай қабықша" немесе "скейт стилі" деп атайды) және толық бет шлемі. Кросс-кантри шлемдері жеңіл және жақсы желдетіледі, сонымен қатар ұзақ уақыт бойы, әсіресе ыстық ауа райында терлегенде киюге ыңғайлы. XC жарыстарында көптеген велосипедшілер жеңілдігімен және аэродинамикалық қасиеттерімен танымал жол жарысы стиліндегі шлемдерді қолданады. Скейтборд шлемдері басқа шлемдерге қарағанда қарапайым және әдетте арзан; басқа бөлігін жақсы жауып, ұсақ сызаттар мен соққылардан сақтайды. Жол велосипедтерінің шлемдерінен айырмашылығы, скейтборд шлемдері әдетте қалың, берік пластиктен жасалған қабыққа ие, оны ауыстыру қажет болғанға дейін бірнеше соққыға төтеп бере алады. Мұның айырбасы – олар әлдеқайда ауыр және аз желдетіледі (ашықтырады), сондықтан төзімділікке негізделген саяхаттарға жарамсыз. Толық бет шлемдері (BMX стилі) қорғаныстың ең жоғары деңгейін қамтамасыз етеді және скейтборд стилінен мықтырақ болады, сонымен қатар бетті қорғау үшін иек қорғанышы бар. Бұл типтің ең басты мәселесі – салмақ, бірақ қазіргі кезде олар көбінесе жақсы желдетіледі және көміртек талшығы сияқты жеңіл материалдардан жасалады. (Іек қорғанышы бар толық бет шлемдері кейбір жерлерде қолжетімді, бірақ бұл конструкцияларда ескерілуі тиіс келісімдер бар.) Барлық шлемдер ең төменгі стандарттарға сәйкес болуы керек, сондықтан SNELL B.95 (Америкалық стандарт), BS EN 1078:1997 (Еуропалық стандарт), DOT немесе "моторлы рейтингтер" нарыққа еніп келеді. Шлемді таңдау көбінесе саяхатшының жеке таңдауына, апатқа ұшырау ықтималдығына және шлемнің қандай ерекшеліктеріне мән беретініне байланысты. Жарыс шараларында және велосипед парктерінде шлем кию міндетті, көптеген ұйымдар толық бет шлемін қашан және қайда кию керектігін де белгілейді. Дене бронясы мен қорғағыштар, көбінесе "броня" деп аталады, апат болған жағдайда аяқ-қол мен денеді қорғауға арналған. Бастапқыда таудан төмен жүретін, еркін жүретін және секіру/көше жүретін жүргізушілер үшін жасалған және сатылған болса да, дене бронясы жолдар тік және техникалық жағынан күрделі болғандықтан тау велосипедінің басқа салаларына да тарады (осылайша жарақат алу қаупі де артты). Қорғағыштар тізе мен шынтаққа арналған қарапайым неопрен жеңдерден бастап, бүктелген пластикалық қабықтар мен төсемдерден тұратын күрделі, буыны бар комбинацияларға дейін жетеді, олар бүкіл аяқ-қолды немесе бүкіл денеді жабады. Кейбір компаниялар дене қорғаныш күртелерін, тіпті денені толық қорғайтын костюмдерді ұсынады, олар дене жабынының артуы және төсемдерді сенімді ұстауы арқылы жақсырақ қорғауды қамтамасыз етеді. Дене жоғарғы бөлігін қорғайтын көптеген құрылғыларға арқа сүйегін қорғайтын пластикалық немесе металлдан күшейтілген пластикалық пластиналар кіреді, олар көбік төсемдермен жабылады және артқа қарай қозғалып, иілгіштікке ие болу үшін біріктіріледі. Кейбір тау велосипедшілері сондай-ақ BMX стиліндегі дене бронясын, мысалы кеуде пластиналарын, іш қорғаушыларын және арқа пластиналарын қолданады. Жаңа технологияның арқасында Leatt Brace сияқты толық бет шлемдерімен қауіпсіз бекітілетін мойын қорғаушыларының саны артты. Қорғаныстың артуы мен салмақтың артуы/қозғалыс қабілетінің төмендеуі арасында жалпы байланыс бар, бірақ әртүрлі стильдер бұл факторларды әртүрлі теңестіреді. Әртүрлі саяхатшылар әртүрлі жағдайларда әртүрлі қорғаныс деңгейін қажет деп санайды. Кейбір саяхатшылар арқа сүйегін қорғауға арналған Camelbak сияқты сулы көк қуыс ішегін омыртқаға жақын ұстайтын рюкзактарды қолданады. Жақында, эндеро жарыстарының көбеюімен қатар, арқалық гидратациялық жүйелер де арқалық қорғанышымен сатылады. Алайда, қорғауға қатысты тек анекдоттық дәлелдер бар. Қолғаптар жүру кезінде ыңғайлылықты арттырады, қысым мен сүрінуді азайтады және қолды сызаттардан қорғайды. Олар қолдың артқы жағына немесе алақанына соққанда, немесе қолды құлау кезінде тірегенде қорғаныс береді және қолды, саусақтарды және буынды қалың беттерде сызаттардан сақтайды. Әртүрлі стильдегі қолғаптар бар, олардың әртүрлі өлшемдері, пішіндері, саусақ ұзындығы, алақан төсемі және бронясы бар. Пластик панельдермен қолдың буындарын және артқы жағын қорғау тау велосипедінің экстремалды түрлерінде жиі кездеседі. Көбінесе бұл таңдау мен қажеттілікке байланысты. Тау велосипедшілері көбінесе бірінші жәрдем жиынтығын алып жүреді, осылайша олар кесіктерді тазалай алады, жараларды жасай алады және сынған аяқ-қолдарды бекіте алады. Бас, ми және омырқа жарақаттары жылдамдық артаған сайын жиірек болады. Бұлардың барлығы өмір сапасындағы тұрақты өзгерістерге әкелуі мүмкін. Тәжірибелі тау велосипеді жетекшілері күдікті омырқа жарақаттарымен күресуге дайын болуы мүмкін (мысалы, құрбанды қозғалмайтын күйде ұстап, мойынды тік ұстау). Ауыр жарақат алған адамдарды тасымалдау үшін тасымалдағыш, жерге лайықты моторлы көлік немесе тікұшақ қажет болуы мүмкін. Қорғаныш жабдықтары жарақаттардан толығымен сақтай алмайды. Мысалы, шлем кигеніне қарамастан, шаңқау болуы мүмкін, ал омырқа төсемі мен мойын тірегі қолданғанда да омырқа жарақаттары болуы мүмкін. Жоғары технологиялық қорғаныш жабдықтарын қолдану қаупін сезінуге әкелуі мүмкін, сонда кейбір велосипедшілер қауіпті тәуекелдерге баруға дайын болуы мүмкін. Өйткені жарақат алу қаупінің ең маңызды факторы кинетикалық энергия, ал кинетикалық энергия жылдамдықтың квадратына пропорционалды, жылдамдықты екі есеге арттыру жарақат алу қаупін төрт есеге арттыруы мүмкін. Сол сияқты, жылдамдықты үш есеге арттыру қаупі тоғыз есеге арттырады, ал жылдамдықты төрт есеге арттыру қаупі он алты есеге артады деп күтуге болады. Жылдамдықтың артуы реакция уақытының өзгеруіне байланысты қосымша қауіпті тудырады. Жылдамдық жоғары болғандықтан, саяхатшы реакция уақытында үлкен қашықтықты жүзеді, бұл қауіпсіз реакция жасау үшін аз қашықтық қалдырады. Бұл, өз кезегінде, жарақат алу қаупін одан әрі арттырады. Жалпы, қорғаныш жабдықтары әрқашан жарақаттардың пайда болуын болдырмаса да, мұндай жабдықтарды қолдану орынды, сондай-ақ оларды жарамды күйде ұстау да қажет. Тау велосипеді ашық ауада жүргізілетіндіктен, күн сәулесінен ультракүлгін сәулелер келеді, ал ультракүлгін сәулелер пластик бөлшектерін бұзуы белгілі. Сондықтан, жалпы ереже бойынша, велосипед шлемін бес жыл сайын ауыстыру керек, немесе ол зақымдалғандай көрінсе, одан да ертерек ауыстыру керек. Сонымен қатар, егер шлем апатқа ұшыраған немесе басқа түрлі соққыға ұшыраған болса, оны көрінбейтіндей болса да дереу ауыстыру керек.
Велосипедпен жүгіру
Cross Country (XC) - жалпы алғанда, әртүрлі жер бедерлерінде көтерілістер мен түсілімдерді қамтитын, нүктеден нүктеге немесе шеңбер бойымен жүруді білдіреді. Типтік XC велосипедінің салмағы шамамен 9–13 килограмм (20–30 фунт) және алдыңғы, кейде артқы амортизацияға ие. Кросс-кантри тау велосипеді басқа түрлерге қарағанда физикалық күш пен шыдамдылыққа көбірек баса назар аударады, ал олар жоғары техникалық дағдыны қажет етеді. Кросс-кантри тау велосипеді – жазғы Олимпиада ойындарындағы тау велосипедінің жалғыз түрі.
Жол
Трейл-байктерде әдетте алдыңғы аспаның жүрісі 120-130 мм аралығында болады. Көбінесе демалыс үшін, ресми жарыстар үшін емес қолданылады.
Толық тау
Барлық тау велосипедтерінің алдыңғы аспасының жүрісі 140-150 мм аралығында болады. Олар эндеро велосипедтеріне қарағанда төбеден түсетінде жылдамдық пен тұрақтылыққа көбірек назар аудармайды, соның салдарынан төбеге көтерілуде тиімділігі артады.
Эндюро
Эндуро велосипедтерінде XC модельдеріне қарағанда орташа ходы бар аспалар мен мықтырақ компоненттер болады, әдетте толық аспалы рамада 160–180 мм ходымен, бірақ шығу мен түсуге қолайлы салмақта. Эндуро жарыстары DH жарыстарының элементтерін қамтиды, бірақ эндуро жарыстары әлдеқайда ұзаққа созылады, кейде бір күндік болады және уақытпен өлшенетін түсу кезеңдерін (әдетте кезеңдер деп аталады) байланыстыру үшін альпинистік бөлімдерді қамтиды. Әдетте, әрбір шығудың басына жетуге белгілі бір уақыт лимиті қойылады, ал түсу кезеңдерін аяқтағандар ең жылдам уақыт бойынша реттеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген ұзақ қашықтыққа жүретін XC жарыстары төзімділік ерекшелігін көрсету үшін жарыс атауларында "эндуро" деген сөзді қолданған. Кейбір ұзақ жылдардан бері өткізіліп келе жатқан жарыстар осы дәстүрді сақтап қалды, кейде бұл Enduro World Series форматымен шатасуға себеп болады. Эндуро жарысы – барлық деңгейдегі спортшыларға арналған жарыс ретінде қарастырылған. Эндуро жарыстарына көптеген әуесқойлар қатысса да, бұл спорт Сам Хилл немесе Изабе Курдурье сияқты жоғары деңгейдегі спортшыларды қызықтырады.
Төменгі бағыт
Төменменгі бағыт (DH) – тау велосипедтерін төмен қарай жүргізу. Бұл трассалар үлкен секірулерді (соның ішінде), 3 метрден астам (10+ фут) биіктіктегі құлдырауларды қамтиды және әдетте жоғарыдан төменге дейін өте қиын және тік болады. Көбінесе, жүргізуші велосипедпен емес, шаңғы көтергіші немесе автомобиль сияқты басқа тәсілдермен төмен түсетін жерге жетеді, себебі тау велосипедінің салмағы көтерілуге кедерес жасайды. Өте тік жерлерде (көбінесе жаз айларында шаңғы курорттарында) тау велосипедтерімен төмен түсу – велосипед спортының ең экстремалды және қауіпті түрлерінің бірі. Нағыз төменменгі бағыттағы жарыстарда денеге қорғаныш үшін тізе сақтандырғыштары мен көздікпен толық бетке кигізілетін шлем кию қажет, бірақ жүргізушілер мен жарыскерлер әдетте белгілі бір жерлерде қорғаныш төсемесі бар денеге арналған костюмдердің түрлі нұсқаларын киеді. Төменменгі бағытқа арналған велосипедтерде міндетті түрде алдыңғы және артқы амортизаторлар, үлкен дискілі тежегіштер болады және олардың рамасы басқа тау велосипедтеріне қарағанда ауыр материалдан жасалады. Қазіргі таңдағы тау велосипедтерінің салмағы шамамен 15-18 кг, ал ең қымбат кәсіби велосипедтердің салмағы 12-13 кг-дан кем болуы мүмкін, олар көміртекті бөлшектермен, пневматикалық амортизаторлармен, камерасыз дөңгелектермен және тағы да басқа жабдықтармен жабдықталған. Төменменгі бағыттағы велосипедтердің ходы 150-200 мм аралығында болады және әдетте екі тақталы амортизаторлық вилкамен жабдықталған.
Төрт-кросс/қос слалом
Төрт кросс / қос слалом (4X) – бұл жарыс түрі, онда жүргізушілер жеке трассаларда, қос слалом сияқты, немесе 4X сияқты қысқа слалом трассасында бақ сынасады. Көбінесе жеңіл қатты құйрықты велосипедтер қолданылады, алайда соңғы әлем кубогы толық аспалы велосипедте жеңіліпті. Трасса төмен қарай бағытталған және кішігірім секіргіштер, бұрыштар мен кеңістіктерден тұрады. Кәсіби спортшылар көбінесе тау велосипеді немесе 4X/қос слаломдың біріне қана назар аударады, себебі бұл екеуі өте ерекше. Дегенмен, Седрик Грасия сияқты кейбір жүргізушілер бұрын 4X және DH екеуінде де жарысқан, бірақ 4X өзінің ерекшелігін қалыптастырғандықтан мұндай жағдай сирек кездеседі.
Фрирайд
Фрирайд / Биг Хит / Хукинг, аты айтып тұрғандай, сағатты есепке алмай таудан төмен сырғанаудан бастап, секіруге дейін, «Солтүстік жағалау» стиліндегі (көптеген көпірлер мен бөренелерден жасалған биік жолдар) және жалпы, XC-ден гөрі көбірек шеберлік пен агрессивті техника талап ететін жолдар мен/немесе трюктерді қамтитын «көп нәрсені істеуге» арналған стиль. «Slopestyle» стиліндегі жүру – бұл үлкен биіктіктегі секірулер, каскадты фрирайд және BMX стиліндегі трюктерді біріктіретін, күнделікті кең таралған жанр. Slopestyle трассалары әдетте, құрылған тау велосипеді парктерінде салынады және секірулер, үлкен құлаулар, ширек түтікшелер және басқа да ағаштан жасалған кедергілерді қамтиды. Трассада әрқашан бірнеше бағыттар болады және жүргізушілер өздерінің ерекше дағдыларын көрсету үшін бағыттарды таңдап, төрешілердің бағаларын алу үшін бәсекелеседі. «Стандартты» фрирайд велосипедін анықтау қиын, бірақ оның мінездемелері әдетте 13–18 килограмм (30–40 фунт) салмақты және алдыңғы және артқы амортизацияны қамтиды. Фрирайд велосипедтері әдетте XC велосипедтерінен ауыррақ және жақсы амортизацияланған, бірақ көбінесе, көтерілу қабілетін сақтайды. Велосипедтің жарақаттану деңгейіне бейімдеуі жүргізушінің өзіне байланысты.
Құм секіру
Dirt Jumping (DJ) – бұл велосипедпен пішінді топырақ үйінділерінен секіріп, әуеге көтерілу тәжірибесі. Мақсаты – «ернеуден» өткеннен кейін әуеге ұшып, «дөңгелекке» (knuckle) қауіпсіз қону. Кез келген велосипедпен Dirt Jumping жасауға болады, бірақ көбінесе кішкентай және басқаруға оңайрақ болат рамкалы велосипедтер таңдалады, себебі олармен артқа домалау, қамшымен секіру және үстел жасау сияқты трюктерді орындау жеңіл. Велосипедтердің құрылысы қарапайым болғандықтан, апат болған жағдайда сындыру немесе жарақат алу қаупі төмендейді. Велосипедтер әдетте, қайта-қайта болатын ауыр соққыларға төтеп беру үшін болат сияқты берік материалдардан жасалады.
Сынақтар
Сынақпен жүру – аяқпен жерге тиместен, велосипедпен кедергілердің үстінен секіріп өтуден тұрады. Оны жолдан тыс жерде немесе қалалық ортада орындауға болады. Бұл үшін тамаша тепе-теңдік сезімі қажет. Басты назар – кедергілерді тиімді түрде еңсеру техникаларына беріледі, алайда көшелік сынақтар (байқауға бағытталған сынақтардан өзгеше) Көшелік және DJ өнері сияқты, онда трюктарды стильмен орындау маңызды. Сынақ велосипедтері тау велосипедтерінен мүлдем өзгеше болып көрінеді. Оларда 20", 24" немесе 26" дөңгелектер қолданылады және өте кішкентай, төменгі рамалары болады, кейбір түрлерінде тірек отырғышы болмайды.
Қалалық/көшелік
Urban/Street негізінен қалалық BMX (немесе Freestyle BMX) сияқты, онда жүргізушілер адам жасаған нысандарда немесе олардың үстінен трюктар орындайды. Велосипедтер 24″ немесе 26″ дөңгелектері бар, топырақ секіруге арналған велосипедтермен бірдей. Олар сондай-ақ өте жеңіл, көбінесе [салмақ диапазоны] және әдетте 0–100 миллиметрлік алдыңғы амортизациясы бар қатты құйрықты велосипедтер болып табылады. Топырақ секіру және Trials сияқты, стиль және орындалуға баса назар беріледі.
Жол жүзу
Трейл-айтқышта немесе трейл-байккерлік – танылған, көбінесе жол белгілерімен және санатталған жолдарда, асфальтталмаған жолдарда, орман жолдарында және т.б. жүргізілетін тау велосипедінің әртүрлі және танымал, жарысқа қатыспайтын түрі. Жолдар жеке маршруттар немесе үлкен кешеннің бөлігі – «жол орталықтары» түрінде болуы мүмкін. Жолдың қиындық деңгейі көбінесе жеңіл «отбасылық» жолдардан (жасыл) бастап, техникалық элементтері бар (көк және қызыл) жолдарға дейін, ал одан әрі жоғары деңгейдегі физикалық дайындық пен шеберлік қажет болатын (қара) жолдарға дейін өзгереді. Бұл жолдар тік көтерілістермен және экстремалды төмен түсуге қарағанда қиын техникалық төмендеулермен сипатталады. Қиындық деңгейі артаған сайын жолдарға бұрыштар, тастықтар, тегіс емес беттер, тік құлаулар және секірулер сияқты техникалық элементтер қосылады. Аз қиындыққа ие жолдарға велосипедтің қарапайым конструкциясы да жарауы мүмкін, бірақ «трейл велосипедтері» көтерілу қабілетін және төмен түсудегі жақсы өнімділікті теңестіреді. Олардың аспалы алдыңғы вилкасының ходы әдетте 120–150 мм аралығында болады, ал артқы жағы қатты немесе соған ұқсас аспалы болады. Көптеген техникалық жолдар кросс-кантри, эндуро және тіпті таудан түсу жарыстарына да қолданылады.
Марафон
Тау велосипедімен туризм немесе марафон – тау велосипедімен топырақ жолдарда және бір жолмен ұзақ қашықтыққа жасалатын саяхат. Ұлы бөлініс жолы, Колорадо жолы және басқа да ұзақ қашықтықтағы жолдан тыс велосипед жолдарының танымалдылығы артып келе жатқандықтан, арнайы жабдықталған тау велосипедтері туризм үшін көбірек қолданылуда. Salsa сияқты велосипед өндірушілер тіпті Fargo моделі сияқты тау велосипедімен туристік велосипедтерді жасады. Аралас жердегі велосипедтік туризм немесе қиын жолмен жүру – тау велосипедімен туризмнің бір түрі, бірақ ол бір маршрут бойынша, әртүрлі беттер мен жер бедерін басып өтуді, барлық кезеңдерге лайықты бір велосипедпен жасауды қамтиды. Аралас жердегі туризмнің соңғы кездегі танымалдылығының өсуі, ішінара, велосипед индустриясының арнайы мамандануына қарсы реакция болып табылады. Аралас жерде велосипедпен саяхаттаудың тиімділікке, экономияға және әртүрлі беттерде еркін саяхаттауға бағытталған тарихы бар.
Велосипедпен жүру
Велосипедпен саяхаттау – бұл жеңіл жүктелген, өзін-өзі қамтамасыз ететін, бір немесе бірнеше түнгі тау велосипедімен жүру стилі. Велосипедпен саяхаттау велосипедтік туризмге ұқсас, бірақ екі спорттың да әдетте қолданатын велосипедтері әртүрлі, ал ең басты айырмашылық – жабдықты тасымалдау тәсілінде. Велосипедпен саяхаттауда көбінесе аз жабдық алып жүріледі және кішкентай рама сөмкелері қолданылады, ал велосипедтік туризмде қалталар (панниерлер) пайдаланылады. Типик велосипедпен саяхаттау жиынтығына рама сөмкесі, рульге бекітілетін сумка, орындық астындағы сөмке және рюкзак кіреді. Көбінесе жеңіл және қарапайым кемпингтік жабдықтар мен велосипедті жөндеу жиынтығы қолданылады. Көптеген велосипедпен саяхаттауға арналған жерлерге орман шаруашылығы жолдары немесе тау жолдары арқылы жетеді, сондықтан тау велосипедтері көбінесе қолданылады. Әдетте, велосипедпен саяхаттаушылар күніне 40-120 км (25-75 миль) аралықты жүріп өтеді, себебі жол қиын болуы мүмкін.
Денсаулыққа пайдалы
Велосипедпен жүру және табиғатта жасалатын жаттығулар өзіңе деген сенімділікті арттыратыны және жалпы көңіл-күйдің жақсаруына ықпал ететіні дәлелденген. Тау велосипедімен айналысу психикалық денсаулықты жақсартады, стрессті төмендетеді және қиындықтармен күресу қабілетін арттырады. Табиғи орта мен оның емдік әлеуетінің арасында берік байланыс бар.
Қауіптері
Тау велосипедімен айналысқанда, әсіресе таудан түсу, еркін жүру және топырақтан секіру сияқты қауіпті түрлерінде жарақат алу қаупі бар. Жарақаттар, құмға немесе басқа беттерге құлаудан туындаған кесулер мен сызаттар сияқты жеңіл жарақаттардан бастап, тас, ағаш немесе жолмен соқтығысудан болатын сүйек сыну, бас немесе омыртқа жарақаттары сияқты ауыр жарақаттарға дейін жетеді. Тағы бір қауіп факторы – тау велосипедімен көбінесе далалық немесе алыс аймақтарда жүріледі, сондықтан жарақат алған жағдайда шұғыл көмек кешігуі мүмкін. Қорғау құралдары жеңіл жарақаттардан сақтайды және ауыр соққылардың салдары мен ауырлығын азайтады, бірақ жүргізушіні ауыр соққылар мен апаттардан толығымен қорғай алмайды. Жарақат алу қаупін азайту үшін, велосипедші апаттардың ықтималдығын азайтуға, демек жарақат алу мүмкіндігін азайтуға тырысады: өзінің тәжірибе деңгейіне сәйкес келетін жолдарды таңдау, таңдаған жолмен жүруге жеткілікті күшті екеніне көз жеткізу және велосипедін жақсы техникалық жағдайда ұстау арқылы. Сонымен қатар, тау велосипедін күтіп жөндеу, қарапайым велосипедпен жүруге қарағанда жиі жасалады. Тау велосипеді велосипедтің барлық бөлігіне жоғары талап қояды. Секірулер мен соқтығыстар раманы жарылуына, бөліктерін немесе доңғалақтың шетін зақымдауы мүмкін, ал тік және жылдам төмен түсулер тежегіштің колодкаларын тез тозуына әкелуі мүмкін. 1990 жылдардың соңында көптеген тау велосипедтерінде гидравликалық және механикалық дискілі тежегіштердің кеңінен қолданылуынан бері, тежегіш колодкаларының тозуы, дөңгелек тежегіштеріне арналған дөңгелектерде немесе "V-төменгі тежегіштерде" тежегіштердің дұрыс келмеуі немесе сырғанауы мәселесі туындамайды. Сондықтан, кез келген велосипедші велосипедін ай сайын тексеріп, күтіп-жөндеуі мүмкін болса, тау велосипедшісі велосипедін әрбір сапардан бұрын және кейін тексеріп, дұрыс күтіп-жөндеуі керек.
Қорғаушылық ұйымдар
Тау велосипедшілері спорттың басталған сәттерінен бері жер пайдалану мәселелерімен күресіп келеді. Тау велосипедшілері алғаш жүрген кейбір аймақтарда велосипедпен жүруге қатаң шектеулер қойылған немесе толығымен тыйым салынған. Осындай қарсылықтың нәтижесінде жергілікті, аймақтық және халықаралық тау велосипеді ұйымдары құрылды. Осы ұйымдардың көпшілігі жаңа жолдар салу, бар жолдарды күтіп ұстау және мәселелері бар жолдарға көмек көрсету үшін жұмыс істейді. Ұйымдар жеке меншік иелерінен бастап қалалық саябақтар басқармаларына дейін, мемлекеттік деңгейдегі Табиғи ресурстар департаменті (DNR) және федералдық деңгейдегі мемлекеттік және жеке ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды. Әртүрлі ұйымдар жеке немесе бірлесіп нәтижеге жету үшін жұмыс істейді. Әлеуметтік қорғау ұйымдары білім беру, жолдарды күту күндері және жол патрульдеуі сияқты әртүрлі әдістер арқылы жұмыс істейді. Әлеуметтік қорғау ұйымының білім беру жұмысына мысалдар: жергілікті велосипедшілерді, мүлік басқарушыларды және басқа да пайдаланушылар топтарын жолдарды дұрыс салу және Халықаралық тау велосипеді қауымдастығының (IMBA) «Жол ережелері» туралы біліммен қамтамасыз ету. Жолдарды күту күндері мыналарды қамтуы мүмкін: жаңа жолды белгілеу, кесу және таңбалау, сондай-ақ дауылдан кейін құлаған ағаштарды жою. Жол патрулі – бұл жол пайдаланушыларына (велосипедшілерге де, велосипедші емес адамдарға да) көмек көрсету үшін арнайы оқытылған велосипедші. IMBA – коммерциялық емес әлеуметтік қорғау ұйымы, оның миссиясы – бүкіл әлемдегі тау велосипедшілері үшін жаңа мүмкіндіктер жасау, жақсарту және сақтау. IMBA бүкіл әлемде тау велосипедін қолдау жөніндегі бас ұйым ретінде қызмет етеді және 700-ден астам серіктес тау велосипеді ұйымдарын білдіреді. Бұл ұйым бастапқыда жолдардың жабылуына қарсы күресу үшін құрылған. 1988 жылы Калифорниядағы бес тау велосипеді клубы бірігіп IMBA-ны құрды. Құрылтайшы клубтар: Көшеден тыс велосипедшілер қауымдастығы, Шығыс шығанағының велосипед жолдары кеңесі, Мариннің велосипед жолдары кеңесі, Сакраментоның тау саяхатшылары және Жауапкершілікті ұйымдастырылған тау велосипедшілері.