Кіріспе

BBC Radio 4 бағдарламасы

Desert Island Discs – BBC Radio 4 арнасындағы радиошоу. Ол алғаш рет 1942 жылдың 29 қаңтарында BBC Forces бағдарламасында эфирге шықты. Әр апта сайын бағдарламаға шақырылған "аралда қалған" деп аталатын қонақтан сегіз аудиожазбаны (көбінесе, бірақ міндетті емес, музыка), бір кітап және бір сүйікті затты таңдау сұралады. Олар өмірі мен таңдауларының себептерін талқылай отырып, егер шөл аралында тасталған жағдайда осыларды алып кететіндей болады. Бағдарламаны Рой Пломли ойлап тапты және алғаш рет ұсынды. 2018 жылдан бері бағдарламаны Лорен Лаверн жүргізеді. 3000-нан астам бөлім жазылды, кейбір қонақтар бірнеше рет қатысты, ал кейбір бөлімдерде бірнеше қонақ болды. Екі санатқа да жататын қонақтың мысалы – Боб Монкхаус, ол 1955 жылдың 12 желтоқсанында әріптес жазушысы Денис Гудвинмен бірге, ал 1998 жылдың 20 желтоқсанында жеке қатысты. Desert Island Discs 2017 жылы 75 жылдығын тойлағанда, The Guardian бағдарламаны радио классикасы деп атады. 2019 жылдың ақпан айында телерадио саласының сарапшылары оны барлық уақыттағы ең ұлы радио бағдарлама деп мойындады.

Формат

Қонақтар өздерін шөл аралында тастап кеткендей елестетіп, сегіз аудио жазбаны (бастапқыда граммофон пластинкалары) алып кетуге таңдайды; олардың таңдаулары туралы әңгімелесу олардың өмірін қайта қарауға мүмкіндік береді. Олар таңдаған жазбалардан үзінділер немесе, егер жазба қысқа болса, толық шығарма ойнатылады. Бағдарлама соңында олар ең жоғары бағалаған бір жазбаны таңдайды. Қонақтарға Шекспирдің толық шығармаларымен қатар, Киелі кітап немесе басқа да тиісті діни немесе философиялық еңбектер беріледі. Содан кейін олармен бірге алып кету үшін үшінші кітапты таңдаулары сұралады. Чарльз Диккенс пен Джейн Остин жиі таңдалатын авторлардың қатарында. Макулярлық дегенерациясы бар актриса Джуди Денч баспа түріндегі кітаптың орнына аудиокітап алуға рұқсат алды. Қонақтар сондай-ақ бір сәнді затты таңдайды, ол жансыз болуы керек және аралдан қашуға немесе сыртқы әлеммен байланыс орнатуға көмектеспеуі тиіс. Рой Пломли осы ережелерді қатаң сақтады. Дегенмен, ол Кенттік Майкл ханшайымына, оның үй жануары – мысығын алуға ерекше рұқсат берді. Бірақ, кейінгі жүргізушілер ережелерге көбірек еркіндік берді; Джон Клизге Майкл Пэйлинді өлтіріп, салып қойған жағдайда онымен бірге алуға рұқсат етілді. Сәнді заттардың мысалдарына шампан мен фортепиано жатады, соңғысы ең көп сұралатын сәнді заттардың бірі. 1985 жылы Пломли қайтыс болғаннан кейін, бағдарламаны 1986 жылдан 1988 жылға дейін Майкл Паркинсон, 1988 жылдан 2006 жылға дейін Сью Лоули және 2006 жылдан 2018 жылға дейін Керсти Янг жүргізді.

Құрметті қонақтар

Бірінші аралға шалынып қалған адам Вик Оливер болды, және Селия Джонсон, Артур Аски, Тревор Нанн, Джон Шлезингер, Кеннет Уильямс, Терри Воган, Брайан Рикс, Дэвид Аттенборо, Джон Мортимер, Адель Ли, Делия Смит және Стивен Фрай сияқты бірнеше адам бірнеше рет аралға шалынып қалды. Алғашқы 60 жылда ең көп сұралған музыкалық туынды Бетховеннің Тоғызыншы симфониясының соңғы бөлімі – "Қуанышқа ода" болды. Ең әйгілі хабарламалардың бірі – 1958 жылы Элизабет Шварцкопфтың өзінің жеті жазбасын таңдауы. Бұл рекордты кейіннен британдық пианист Дам Мура Лимпани 1979 жылғы 28 шілдеде бағдарламаға екінші рет келгенде, оның барлық сегіз таңдауы да өзінің жазбаларынан болғанда бұзды. 1970 жылдардың басында Алистер Маклин қонақ ретінде таңдалды, бірақ оның орнына, сол атқа ие болған Онтарио туристік бюросының Еуропалық бөлімінің басшысы қателікпен шақырылды. 1981 жылдың қаңтар айында принцесса Маргарет шоуда аралға шалынып қалған ретінде пайда болды.

Ашылу тақырыбы

Пломли бастапқыда әр бағдарламаны ашу және жабу үшін "жағада толқындардың сыны және теңіз құстарының дауысы" дыбыстарын пайдалануды қалаған. Алайда, BBC-дегі танымал жазбалар бағдарламаларының басшысы Лесли Проун бұл дыбыстардың анық еместігіне алаңдап, музыка да қолданылуын талап етті. Пломли және сериалдың продюсері Фредерик Пиффард Эрик Коутстың (1951 жылы бағдарламада болған) "Уйқылы лагуна жанында" атты туындысын таңдады. Бұл ән 1942 жылы алғаш рет эфирге шыққаннан бері қолданылып келеді. Музыкаға шағалаайлардың дауысы 1964 жылы тропикалық құстардың дыбыстары қолданылған кезеңнен басқа уақыттарда ілесіп келді.

Авторлық құқық мәртебесі

2009 жылдың қыркүйек айының соңына дейін Desert Island Discs бағдарламасын BBC iPlayer сервисінде тыңдау мүмкін болмады, бұл сервис көптеген бағдарламаларды эфирден кейін бір аптаға дейін тыңдауға мүмкіндік береді. Бағдарламаның сайтында 2006 жылы The Sunday Times газетінде жазылғандай, бұл құқықтық мәселелерге байланысты болды. 2009 жылдың 27 қыркүйегінде бағдарламаның iPlayer арқылы трансляциялануына келісім шарттары қол жеткізілгені жарияланды. iPlayer арқылы қолжетімді болған алғашқы эпизод Барри Манилоумен болды. Кейіннен бағдарлама подкаст ретінде де қолжетімді болды, алғашқысы 2009 жылдың 29 қарашасында Morrissey қатысқан эпизодтан басталды. Дегенмен, музыкалық құқықтарды реттеу мәселелеріне байланысты, подкаст нұсқаларындағы музыкалық таңдаулар шамамен 30 секундқа дейін ғана ойнатылды (ал кейде, бағдарламаның тиісті бөлімінде жүргізуші хабарлағандай, қолжетімсіз де болуы мүмкін). 2011 жылдың 30 наурызында BBC бағдарламаның архивінен 500-ден астам эпизодты iPlayer арқылы онлайн тыңдауға қойды. Содан бері жаңа және ескі көптеген эпизодтар қосылды. Қонақтардың сұранысы бойынша бірнеше фрагменттер сақталды, мысалы, Альфред Хичкок өзінің "Тұрған бақ" (1925) және "Ребекка" (1940) фильмдері туралы, киноиндустрияның өзгеруі туралы ойын білдіріп, сондай-ақ жақын арада түсірілуге тиіс "Психо" (1960) фильмі туралы қысқаша әңгімелеген фрагмент. 2022 жылы бұрын жоғалған деп есептелген 90-нан астам жазбаны аудио коллекционері Ричард Харрисон қайта тапты. Бұл жазбалар 1952-1988 жылдар аралығында жасалған және сол дәуірдің көптеген белгілі тұлғаларын, соның ішінде Бинг Кросби, Марго Фонтейн және Джеймс Стюартты қамтиды. Бұл жазбалар BBC Sounds арқылы, iPlayer-дің аудио контенті үшін мұрагері арқылы трансляцияға қолжетімді болды. 2023 жылы 1973 жылдың 10 наурызынан бастап Вероника Веджвуд қатысқан қосымша эпизод табылды.