Кіріспе

Ресейлік госпитальдық рыцарьлар дәстүрі – бұл Санкт-Джон орденінің Ресей православиелік Ұлы приоратымен байланысын жалғастыратынын мәлімдейтін қайырымдылық ұйымдарының жиынтығы. Орден 1798 жылы Наполеонның Египетке жасаған жорығы кезінде Мальтаны басып алғаннан кейін пайда болды. Мальта бекінісіндегі Ұлы магистр Фердинанд фон Хомпеш қауіпті болжай алмады және оған дайындық жасамады. Орден азайған күйде өмір сүруін жалғастырды және билікке оралу үшін Еуропа үкіметтерімен келіссөздер жүргізді. Ресей императоры Санкт-Петербургте көптеген рыцарьларға пана берді, бұл Ресейлік госпитальдық рыцарьлар дәстүрінің қалыптасуына және Ресей императорлық ордендерінде мойындалуына әкелді. Алғыс айту ретінде рыцарьлар Фердинанд фон Хомпештің қызметтен алынғанын жариялады және император Павел I жаңа Ұлы магистр болып сайланды. Орденнің үздіксіздігі Папалық тарапынан да бекітілді, бірақ британдықтардың Ресейдің Жерорта теңізінде бекініп қалуынан қорқуы және көптеген рыцарьлардың православиелік христиандар болуына байланысты, Орден де-факто дәстүрлі Орденге айналды, бірақ де-юре Мальтаның Әскери және Ең Қадірлі Орденімен немесе Санкт-Джон Орденінің (Бранденбургтік бейіліктерімен) бірдей мойындалмады. Ресейлік госпитальдық рыцарьлар дәстүріне жататынын мәлімдейтін ұйымдар көбінесе экюменикалық болып табылады және әртүрлі христиан конфессияларынан суға шомылдырылған христиандарды қабылдайды.

Шығу тегі

Бекті Жерард Иерусалимнің Сент-Жохан орденін бұрынғы бенедиктиндік госпитальерлерден (Госпитальерлер) ерекшеленетін жаңа орден ретінде құрды. Ол Иерусалимге саяхат жасайтын қажыларды медициналық көмекпен және қорғаумен қамтамасыз етті. Бірінші крест жорығының сәтті аяқталуынан кейін, ол тәуелсіз монах орденіне айналды, ал кейін жағдайға қарай әскери мінез қалыптасып, рыцарлық орденге ұласты. 1312 жылы орденнің Бас приораты Родосқа көшіп, онда тәуелсіз билікке ие болды, содан кейін 1530 жылы Мальтаға егеменді/вассалдық билікке ие болып көшті.

17 ғасыр

1698 жылы Ұлы Петр фельдмаршал Борис Шереметьевтің басшылығымен Мальтаға делегация жіберді, Мальта рыцарларының және олардың флотының жаттығуларын және мүмкіндіктерін бақылау мақсатында. Шереметьев рыцарьлармен болашақ бірлескен жобалар мүмкіндігін де зерттеді, оның ішінде түріктерге қарсы әрекеттер және болашақта Ресей теңіз базасын құру мүмкіндігі де қарастырылды. Мальтадан аттанған бұрын елші Шереметьев дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, орденнің Бағышталу рыцары дәрежесіне ие болды.

18 ғасыр

Мальта рыцарлары мен Ресей тәжі арасындағы ерекше қарым-қатынас 18 ғасырда да жалғасты. 1766 жылдан 1769 жылға дейін Екатерина Ұлы көптеген көрнекті ресейлік теңіз офицерлерін Мальта рыцарларынан арнайы оқытуға жіберді.

19 ғасыр 1917 жылғы Қазан төңкерісі

1802 жылы Корпус де Паждың миссиясы (1759 жылы камералық паждарды даярлау мектебі ретінде құрылған) Санкт-Джон орденінің идеалдарына негізделген әскери академияға дейін кеңейтілді. 1810 жылы мектеп Иерусалимнің қасиетті Иоанн орденінің сарайына көшірілді. Бұл мектеп Санкт-Петербургтегі осы жерде жүз жылдан астам уақыт (революцияға дейін) жалғасты. Бұдан кейін не болғаны туралы пікірлер әртүрлі. Ресейдің Александр I-нің 1810–1811 жылдардағы императорлық жарлықтарынан кейін Ресейдің Ресейлік Ұлы Приориясының меншігі мемлекет меншігіне айналды, ал сол кезге дейін мұрагерлік комендатуралардың меншік негізі жоқ болды. Жеке орыс ордені бар деген пікірдің жақтаушылары мұны Санкт-Джонның орыс дәстүрін Рим католиктерінің негізгі штабынан салықтық және құқықтық бөліну ретінде қарастырады. 1802 жылдың мамыр айында лорд Сент-Хеленс (Ресейдің сотындағы британдық министр) Хон. Артур Пейджетке (Австрия сотының төтенше елшісі және өкілетті министрі) Ресей императоры Ресей монастырын "тәуелсіз және жеке Қоғам" етіп жасамақшы екенін айтты, бұл "орденнің негізгі табысын құрайтын кірістің оннан тоғыз бөлігін" алып тастаған болар еді! 1802 жылы император бұл әрекетті жасамағанымен, 1810 жылы қажеттілік тәуелсіздікке мәжбүр етті. Тіршілік етудің жақтаушылары 1810 жылдан бастап орыс орденінің пайда болғанын және ол неміс Йоханниттер орденіне, Йоханни дәстүріне ұқсас, бірақ заңды түрде бөлек екенін айтады. Бұны жеке ресейлік орденді құру деп түсіндіруге қарсы болғандар император Александр I Ресейдің Ұлы Приориясын және/немесе 1810 жылғы Жарлыққа негізделген орденді жойды, ең аз дегенде, комендатуралардың мәнін алып тастағандықтан. Жақтастары бұны дұрыс оқымағандық деп санайды, тіпті В. А. Дуров сияқты орыс авторларын да адастырады. 1810 жылғы Ukase 24.134 – 26 ақпан 1810 жылғы Жарлықта орденнің мүлкін алып тастаған, атап айтқанда, орден әлі де жалғасуы керек және "орденді ұстау мен басқарумен байланысты барлық шығындар Мемлекеттік қазынадан төленуі керек" деп көрсетілген. Қарсыластары бұл сөз император мойындаған Италиядағы Мальта орденіне қатысты деп айтады. Сол кезеңнен кейінгі Сот Альманахтарында Иоанн ордені әлі де тізімделген, Александр Павлович "қорғаушы" ретінде көрсетілген. 1813 жылғы "Альманахта" Ресейдің Ұлы Приориясының жалпы мүшелері 853, ал Католиктердің Ұлы Приориясы 152 адамнан тұратын. Орыстанда тағы 21 мүше өмір сүріп, 1000-нан астам мүшеге қызмет көрсетті. Алайда, ешқандай жаңа мүшелердің Ресейдің қандай да бір орденіне қабылданғаны туралы ешқандай құжаттандырылған дәлел жоқ. Сондай-ақ, император Пауылдың жарғысында көрсетілген реттік мүшелікке және командирлікке иелік ету үшін талаптарға сай келетін ресейліктердің ешқандай дәлелі жоқ. Сондай-ақ, 1810 жылдан кейін Ресейдің Ұлы Приориясының қандай да бір лауазымды адамдарының сақталған дәлелі жоқ. Мүмкін, ең маңыздысы, император Александр немесе оның мұрагерлері осындай институттың қорғаушылары, ұлы шеберлері немесе ұлы приорлары ретінде өздерін қол қойған немесе атаған құжаттары жоқ. 1817 жылы тағы бір жарлық шығарылды, ол әскери офицерлерге медальдарды киюге тыйым салды, өйткені олар оларды Ресейден тыс жерден Рим католиктік орденінің шетелдік сот орындаушысынан алды, ол кезде Ресейде ресми түрде жоқ еді. Мұндай жарлық Рим католик емес Ресейдің Ұлы Приориясының мүшелеріне қатысты шығарылмаған, ал шын мәнінде керісінше болды. Ресей дәстүрін зерттеген Мальта әскери орденінің жетекші француз сот орындаушыларының бірі өз кітабында төмендегідей ескерту жасады: "Оған қарамастан, патшалар мұрагерлік қолбасшылардың ұрпақтарының үлкен ұлдарына сән-салтанат киюге ерекше рұқсат берді. Мұндай рұқсатты 1867 жылғы 19 қазандағы әскери қызмет туралы жазбадан алуға болады. (Де Таубе. 43-бет) Демидофтың есімін оның тұқым қуалаушы қолбасшы ретінде Готский альманахында (1885 ж., 467-бет және 1923 ж., 556-бет) және Санкт-Петербург альманахында, 1913/14 ж. 178-бет" Пьерредон, граф Мари Анри Тьерри Мишель де, Histoire Politique de l'Ordre Souverain de Saint Jean de Jerusalem, (Орден де Мальта) 1789 à 1955, 2-том, 197-бет. 1912 жылы Ұлы патша сарайындағы өтініштер бөлімінде No 96803 жылы граф Александр Владимирович Армфельдтке Иерусалимнің қасиетті Иоанн орденінің белгілерін киюге рұқсат беріледі, бұл құқық оның өлімінен кейін оның ұлына беріледі. Орыс дворяндарының портреттері киген белгілері Ордені Сент-Джонның бүкіл 19 ғасырда, ал мүшелерінің тізімдері табылды Сот альманахтарында 19 ғасырдың басынан бастап 20 ғасырға дейін. Орденнің Ресейде 19-шы ғасырдан бастап 20-шы ғасырға дейін бар екенін дәлелдейтін мәліметтер бар; алайда, бұл тек нұсқаулықтардағы және т.б. екіншілік мәліметтер арқылы, ал емес бастапқы көздер арқылы ғана. Кейбір бұл еңбектер:

Alzog, The Reverend Dr Johannes Baptist. Translated by The Reverend Dr F. J. Pabisch and the Reverend Thomas S. Byrne, Manual of Universal Church History, R. Clarke & Co. Cincinnati Ohio, 1874 Volume II. Brière, L. de la. a Knight of Malta, writing in L'Ordre de Malte, le Passé, le Présent, Paris, 1897. Burke, Sir Bernard (ed). The Book of Orders of Knighthood and Decorations of Honour of all Nations. Hurst and Blackett, London 1858. Chambers's Encyclopædia, W. and R Chambers, London 1863, Vol V. Page 729. De Taube, Professor Baron Michel. L'Empereur Paul I de Russie, Grand Maître de l'Ordre de Malte, et son Grand Prieuré Russe, Paris 1955. Karnovich, Eugeme, Knights of Malta in Russia, St Petersburg, 1880. Leiber, Francis (Editor) Encyclopædia Americana, Carey and Lea, Philadelphia, 1832. Volume XI. Loumyer, Jean Francis Nicholas, Histoire, Costumes et Decorations de tous les Ordres de Chevalerie et Marques d'Honneur, Brussels Auguste Wahlen 1844. Magney C de, Recueil Historique des Ordres de Chevalerie, Paris 1843. Maigne, W. Dictionnaire Encyclopédique des Ordres de Chevalerie, Paris 1861. Romanoff, Grand Duke Nicolas Mikhailovitch, Portraits Russes, St. Petersburg; Tome I, Fascicle 1, Fascicle 2, Fascicle 3, Fascicle 4, 1905, Tome II, Fascicle 1, Fascicle 2, Fascicle 3, Fascicle 4, 1906, Tome III, Fascicle 1, Fascicle 2, Fascicle 3, Fascicle 4, 1907, Tome IV Fascicle 1, Fascicle 2, Fascicle 3, Fascicle 4, 1908, Tome V Fascicle 1, Fascicle 2, Fascicle 3, Fascicle 4, 1909. Yate, Arthur C, The Future of Rhodes, article in the Journal of the Central Asian Society Vol. I, 1914 Part II, The Central Asian Society, London 1914.

20 ғасырлар

Бұл орыс ауруханалық дәстүрі Ресей империясында жалғасты. 1917 жылы революциядан кейін елден кеткен орыс эмигранттары Орденді сақтап қалуға тырысты. 1928 жылдың 24 маусымында Парижде 12 орыс мұрагерлік қолбасшысы Ресейдің Ұлы Приориясының қызметін қайта жандандыру үшін бас қосты. Оларды тағы үш орыс дворяны қолдады, олар да рыцарь дәрежесіне ие болды, сондай-ақ Ресейдің католиктік Ұлы Приориясының мұрагерлік қолбасшысы да болды. Олар 1933 жылға дейін Ұлы князь Александр Михайловичтің, ал 1956 жылға дейін Ұлы князь Андрей Владимировичтің басшылығымен болды, екеуі де «Ұлы Приор» атағын иеленді. 1939 жылы Ұлы князь Андрей мен Кеңес Данияда «Дакия» Приориясын құруға келісті. 1953 жылдың 9 желтоқсанында мұрагерлік қолбасшылар Парижде кездесіп, Ресейдің сүргіндегі Ұлы Приориясы үшін Конституция жасады. 1955 жылдың ақпан айында Парижде орналасқан жер аударылған Ұлы Приория француз заңына сәйкес «Иерусалимдегі Әулие Иоанн орденінің Ресейлік Ұлы Приориясы» ретінде Шетелдік қауымдастық ретінде тіркелді. 1956 жылы Ресейдің Ұлы князі Владимир Кириллович Париж тобының «қорғаушысы» болды, бірақ Ұлы Приор атағынан бас тартты. Командир Николас Чириков 1974 жылға дейін Одақтың деканы болды. Принц Никита Трубецкой кеңестің жалғыз қалған мүшесі болды, бұл Париж тобының ресми түрде тарағанын білдірді. 1958 жылы жұмыс атауы қабылданды: «Иерусалимдегі Әулие Иоанн орденінің Ресейлік Ұлы Приориясының мұрагерлік қолбасшылары мен рыцарьларының одағы». 1975 жылы хатшының қайтысымен бастапқы басшылық құрамы жойылды және Париж тобының юрисдикциясы заңды түрде аяқталды; бірақ Дакья Приориясы (Одақтың заңды бөлігі ретінде танылған) және Ресейдің Ұлы Приориясы қауымдастығымен байланысты мұрагерлік қолбасшылардың ұрпақтары дәстүрді сақтап келгендігі айтылады. Алайда 1977 жылы граф Николай Бобринский және бірнеше мұрагерлік қолбасшылар да осы дәстүрді сақтап қалатындарын мәлімдеді және қазіргі уақытта Әулие Иоанн рыцарьларының православиелік ордені, Ресейдің Ұлы Приориясы болып танылды. Бұл халықаралық қайырымдылық және рыцарлық топ Ресей дәстүрінде Нью-Йоркте орналасқан, 600-дан астам мүшесі бар, оның ішінде бірнеше түпнұсқа мұрагерлік қолбасшылар отбасыларының, Романовтар әулетінің және басқа да патша үйлерінің ұрпақтары бар. Бұл топ Біріккен Ұлттар Ұйымынан үкіметтік емес ұйым/халықаралық ақпараттық департамент ретінде танылған. Павел I Ресей заңымен Ресейдің Ұлы Приориясының мұрагерлік құқығы бар Отбасы қолбасшыларын құрды. Императорлық отбасы мүшелерінің қолдауымен осы қолбасшылардың ұрпақтары Ресей дәстүрін эмиграцияда жалғастырды. Империяның соңғы күндері мен эмиграцияда олар «Мұрагерлік қолбасшылар» деп аталды. Командирлер «Ресейлік Ұлы Приория» құрамында ұйымдастырылды, ол әр түрлі атаулармен жұмыс істеді: «Мұрагерлік қолбасшылар қауымдастығы» (1928), «Мальта орденінің мұрагерлік қолбасшыларының ұрпақтарының ресейлік қайырымдылық қауымдастығы» (1929–1932), «Иерусалимдегі Әулие Иоанн орденінің Ресейлік Ұлы Приориясының қолбасшылары мен рыцарьларының одағы» (1957–1958) және жоғарыда аталған «Одақ» атауы (1958–1975). Бүгінде әртүрлі топтар өздерін Ресейлік Приорияның жалғасы деп санайды. 2014 жылдың шілдесінде Ресейдің Ұлы герцогинясы Мария Владимировна, Романовтар әулетінің мүшесі және Ресей тағына үміткер, оның талаптары Романовтар отбасының кейбір мүшелері тарапынан даулы, өзінің канцеляриясы арқылы мәлімдеме жасап, Әулие Иоанн орденімен байланысты кез келген рыцарлық ордендердің немесе асыл немесе мұрагерлік командериялардың Александр I жарлықтарынан кейін сақталғанын жоққа шығарды, сондай-ақ Ресейдегі Мальта орденінің тарихын және ресми орыс деректемелерін келтірді.

Өзіндік стиль / имитациялық тапсырыстар

Бұл дәстүрдің сақталу тарихы түрлі еліктеуші ұйымдармен қиындыққа толы болды. 1950 жылдардың басында Мальтаның Егеменді Әскери Орденінің американдық қауымдастығы жинаған жол ақысы (кейбір деректерде 50 000 долларға жуық) Чарльз Пишельді 1956 жылы өзінің "Иерусалимнің қасиетті Иоаннның Егеменді Орденін, Госпитальерлер рыцарларын" құруға итермелеген болуы мүмкін. Пишель өзінің ұйымына мифтік тарих беріп, АҚШ-та тұратын немесе сапармен келген ресейлік мұрагерлік қолбасшылар құрған және 1908 жылы негізі қаланған деп мәлімдеу арқылы Мальтаның Егеменді Әскери Орденін еліктеу мәселесінен қашып өтті; бұл жалған мәлімдеме болғанымен, көптеген адамдарды, тіпті кейбір ғалымдарды да жаңылыстырды. Шындығында, оның ұйымының негізі Госпитальерлер рыцарларының нағыз ресейлік дәстүрімен байланысы болмады. Ұйым құрылғаннан кейін, Пишельдің "Орденіне" бірнеше қуғынға ұшыраған орыс дворяндарының мүше болып кіруі оның мәлімдемелеріне сенімділік сыйлады. Осы ұйым және тағы басқалары көптеген өзін-өзі орден деп жариялаған ұйымдардың пайда болуына себепкер болды. Пишель Орденінен тараған екі ұйым Югославияның қайтыс болған королі Петр II және Румыния королі Михаилдың қолдауын алды.