Кіріспе

Дипп (фр. Djɛp; норманд. Dgieppe) – Францияның Нормандия аймағындағы Сейн-Маритим департаментіндегі жағалау коммунасы. Дипп – Аркс өзенінің құйып кіретін жеріндегі Ла-Манш бұғазындағы теңіз порты. Англияның Ньюхейвен қаласына жүйректі паром қызметі іске қосылған. Дипп шашақтарымен әйгілі, сонымен қатар танымал құмды-жартасты жағажайы, 15 ғасырға салынған қамал және Сен-Жак және Сен-Реми шіркеулері бар. Сцие өзенінің сағасы Дипптің батысында, Хото-сюр-Мерде орналасқан. Дипп қаласының тұрғындары француз тілінде Диппуа (ер) және Диппуаз (әйел) деп аталады.

Тарих

1030 жылы шағын балықшы елді мекені ретінде алғаш рет тіркелген Дипп, жүз жылдық соғыс кезінде маңызды мақсат болды. 16 ғасырда Диппте француз картографиясының ең жетілген мектебі орналасқан. Францияның ең көрнекті кемешілері Мишель ле Вассер мен оның інісі Томас ле Вассер 1564 жылғы 20 сәуірде Ле-Хаврден Флоридаға аттанған Рене Гулен де Ладонниер экспедициясына қатысу үшін шақырылған кезде Диппте тұрды. Бұл экспедиция нәтижесінде Жаңа дүниедегі алғашқы француз колониясы – Каролина форты салынды. Екі жыл бұрын, Жан Рибо, жергілікті гугенот капитанының басшылығымен Гулен де Ладонниер қатысқан тағы бір экспедиция, қазіргі Оңтүстік Каролинадағы Шарльфорттың негізін қалады. Дипп 17 ғасырда корольдіктің маңызды порты болды. 1553 жылғы 6 шілдеде Англиядағы протестанттық үкіметтің соңына нүкте қойылып, король Эдуард VI қайтыс болғаннан кейін Джон Нокс, Мэри I-нің католик қуғынынан қашу үшін Англиядан кетіп, достарының рұқсатымен туған жері Шотландияға оралды. Бірнеше ай Диппте болғаннан кейін ол саяхатын жалғастырып, Женеваға барды, онда Джон Кальвинмен танысты. 1632 жылғы 23 шілдеде Дипптен 300 колонист Жаңа Францияға аттанды. 1685 жылы Нант эдиктының жойылғаннан кейін Дипп 3000 гугенот азаматын жоғалтты, олар шетелге қашқан. Дипп соғыс кезінде маңызды нысана болды және 1694 жылы ағылшын-голландиялық теңіз шабуылынан көп бөлігі қирады. 1696 жылдан кейін қала француз классикалық стилінде Вентабрен архитекторымен қайта салынды, ол оған теңіз порты үшін ерекше ерекшеліктер берді. 1824 жылы Шарль X-тің келіні, Берри герцогинясының келгенінен кейін ол теңіз жағалауындағы курорт ретінде танымал болды. Ол жақында жаңартылған қалалық театрдың, әсіресе Камиль Сен-Сенспен байланысты болған Petit Théâtre (1825) құрылысын ынталандырды. Осы кезде қала мэрлік мәртебеге ие болды және 1787 жылы "Дипп мэрі" Н. Нил болды. 19 ғасырдың соңында Дипп ағылшын суретшілері арасында жағажай курорты ретінде танымал болды. Артур Саймонс сияқты көрнекті әдебиетшілер Францияның авангардтық сәндерін қадағалап, "маусым" кезінде бірнеше апта бойы қалуға ұнады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Диппе 1940 жылы Францияның құлауынан кейін неміс әскери-теңіз күштері мен армиясы басып алды. Мүмкін болатын одақтастардың жағаға түсуіне қарсы жағалауды тиімді қорғау үшін немістер жағажайға жақын орналасқан мавр стиліндегі казиноны қиратты. Казиноның қиратылуы Диппе шабуылы барысында ғана басталған еді. Бұл шабуыл одақтастар үшін қымбатқа түсетін сабақ болды. 1942 жылдың 19 тамызында одақтас әскерлер, негізінен 2-ші канадтық жаяу әскер дивизиясынан, қаланы қысқа мерзімге басып алып, барлау мәліметтерін жинау және Люфтвафені ашық шайқасқа тарту мақсатымен Диппеге түсті. Одақтастар 1400-ден астам қаза тапты, оның 907-сі канадтық, ал 1946 канадтық әскері тұтқынға алынды – бұл 1944-1945 жылдардағы 11 айлық Солтүстік-Батыс Еуропа кампаниясындағы армия жоғалтқан тұтқындардан көп. Дегенмен, ешқандай маңызды мақсатқа қол жеткізілмеді. Жақында жүргізілген зерттеулер шабуылдың неміс шифрлеу машиналарын құрау бөліктерін алуға бағытталған үлкен барлау операциясының жасырын бөлігі болғанын көрсетеді. 1940 жылғы шайқастарда тұтқынға алынған аймақтың француз әскерлері Диппе шабуылынан кейін неміс оккупациялық билігінің сыйлығы ретінде аймаққа қайтарылды, олар Диппедегі француз азаматтарының мінез-құлқы дұрыс болды және шайқас кезінде портты қорғауға кедергі келтірмеді деп есептеді. Порт Нормандия шайқасы аяқталғанға дейін неміс күштерінің гарнизонында қалды. Тамыздың соңында Бірінші канадтық армия жақындағанда, гарнизон порт үшін шайқасқа түскімсіздік танытып, шегінді. Диппе 1944 жылдың 1 қыркүйегінде 2-ші канадтық жаяу әскер дивизиясының әскерлері тарапынан азат етілді. 3 қыркүйекте бүкіл дивизия қайта ұйымдастыру үшін тоқтады және жеңіс шеруі өтті; 2-дивизияның барлық негізгі бөлімшелерін көрсететін топтар дивизияның таулы полктерінің бірлескен сырнайлары мен барабандарының артынан 10 қатармен жүрді. Диппе шабуылында қаза тапқандарды құрметтеу үшін жақын жердегі канадтық әскери зиратында еске алу рәсімі өтті.

Соғыстан кейінгі

Дипп, Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы қала, 1946 жылы Дипп шабуылында қаза болған 913 канадтық әскердің есімін арнап қазіргі атауын алды. Халықтың көп бөлігі акадиялық текті.

География

Дипп Нормандия аймағындағы Ақ тас жағалауында жатқан Ко аймағына (Pays de Caux) қарайды. Ол Ла-Манш жағалауында, Руаннан солтүстікке қарай Арк өзенінің құйылатын жерінде орналасқан және Сци өзенінің құйылатын жерінен шығысқа қарай жатыр.

Көлік

SNCF басқаратын Дипп теміржол стансасы Руан Рив Дройтке жиі қатынастар ұсынады. SNCF Серку арқылы Гизорс тармағына автобус қатынасын да жүзеге асырады. Диппте Шығыс Сассекс округінде Оуз өзенінің құйылысында орналасқан ағылшын қаласы Ньюхейвенге тікелей паромдық қатынас бар. Ньюхейвен портына күніне екі рет жүзеге асырылатын қызмет DFDS Seaways компаниясымен француз үкіметінің субсидиясымен берілген концессия негізінде қамтамасыз етіледі. Қызметтер MS Côte D'Albâtre және MS Seven Sisters кемелері арқылы жүзеге асырылады.

Бұрынғы қызметтері

Hoverspeed (Ньюхэвен: күніне үш рет қатынайды). 2004 жылы тоқтатылды. P&O Stena Line (Ньюхэвен: күніне үш рет қатынайды). 1999 жылы тоқтатылды.

Әкімшілік

Дипп қаласының қазіргі мэрі Николя Ланглои. Ол Франция Коммунистік партиясының мүшесі, 2017 жылы сайланды және 2020 жылы қайта сайланды.

Экономика

Тарихи тұрғыдан маңызды балық аулау орталығы болған қала, қазір де ірі паром портына және Еуропадағы ең жұқтырылған порттардың біріне ие; 17 ғасырда Диппе компаниясы осы порттан қызмет көрсеткен. 19 ғасырдың ортасына дейін «Аве Мария» тоқымасы, қолмен жасалған тоқыма өндірушісі, көбінесе Диеппеде орналасқан. Бүгінде қалада Alpine Automobiles компаниясының жаһандық бас кеңсесі орналасқан.

Спорт

Қалада 1896 жылы құрылған, елдегі ең көне футбол клубтарының бірі – «Дипп» футбол клубы бар.