Мәдениетті жаңартушы: Мори Огай өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Жапон жазушысы (1862–1922)

Генерал-лейтенант Мори Ринтаро (森林太郎), қаламдығы Мори Огаи (森鷗外) арқылы танымал, Жапон армиясының бас хирург офицері, аудармашы, романист, ақын және белгілі автор Мари Моридің әкесі болды. Ол өте жас кезінде медициналық лицензия алды және неміс тіліндегі әдеби туындыларды жапон жұртшылығына таныстырды. Мори Огаи сондай-ақ, батыс поэзиясының өнерін жапон тілінде сәтті жеткізген алғашқы адам деп есептеледі. Ол көптеген шығармалар жазып, көптеген жазу стилдерін қалыптастырды. "Жабайы қаздар" (1911–1913) – оның маңызды туындысы саналады. Ол қайтыс болғаннан кейін жапон әдебиетін жаңғыртуға үлкен үлес қосқан жетекші жазушылардың бірі деп танылды. Оның берібердінің тиамин тапшылығынан туындайтынын мойындауға деген жалғасқан қарсылығы салдарынан 27 000-нан астам жапон әскері қаза болды.

Ерте өмір

Мори Мори Ринтаро (森林太郎) Ивами провинциясының Цувано қаласында (қазіргі Шимане префектурасы) дүниеге келді. Оның отбасы Цувано доменінің даймиосына мұрагерлік дәрігерлер болған. Ұлы ретінде ол отбасылық дәстүрді жалғастыратыны болжалды, сондықтан оны домен академиясында Конфуций классикасын оқуға жіберді, сондай-ақ рангаку ("голланд білімі", ал кеңейтіп айтқанда "Батыс білімі") және голланд тілінен жеке сабақтар алды. 1872 жылы Мэйдзи қалпына келтіруінен және домендер таратылуынан кейін Мори отбасы Токиоға көшті. Мори Ниси Аманеның үйінде тұрып, сол кезде медициналық білім беруде басты тіл болған неміс тілін оқыды. 1874 жылы ол мемлекеттік медицина мектебіне (Токио императорлық университетінің медицина мектебінің ізашары) қабылданды және 1881 жылы 19 жасында бітірді, бұл Жапонияда медициналық лицензия алған ең жас адам болды. Осы кезеңде ол әдебиетке қызығушылық танытып, Едо кезеңінің соңындағы танымал романдарды көп оқыды, сонымен қатар қытай поэзиясы мен әдебиетінен сабақтар алды.

Ерте мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Мори Жапон императорлық армиясына медициналық офицер ретінде, әскери медицина мен гигиена саласында мамандану ниетімен қызметке түсті. 1882 жылы хирургтың орынбасары (лейтенант) шені берілді. 1884-1888 жылдары Мори Германияға (Лейпциг, Дрезден, Мюнхен және Берлин) оқуға жіберілді. Осы жылдары ол еуропалық әдебиетке де қызығушылық танытты. Айта кетейік, Мори Огай – «Ориент экспресімен» саяхат жасаған бірінші жапондық. Оның маңызды жетістіктерінің бірі – Еуропа мәдениетіндегі тәжірибесінен алған «аударма» стилінде шығармалар жасай білуі болды. Германияда жүрген кезінде Огай кейде патриотизмін білдіретін жағдайларға тап болды. Бірде ол неміс геологы доктор Эдмунд Науманнмен ашық пікір таласына қатысты. Доктор Науманн «Жапония» тақырыбында лекция оқып, Жапонияны сынаған болатын. Оның сын-пікірінің мәні – Жапонияның халықаралық қатынастарға ашылуы ерікті әрекет емес, сыртқы күштердің ықпалының нәтижесі болды. Лекциядан кейін Науман басқа ғалымдармен әңгімелескенде Жапонияға қатысты бірнеше әзіл-қалжыңдар айтқан. Огай «Дойцу Никки» еңбегінде Науманның сөздерін жоққа шығаратын сөз сөйлегенін жазды. Бұл әлеуметтік шара болғандықтан, дау ресми түрде шешілген сияқты болды, бірақ доктор Науманн «Allgemeine Zeitung» газетінде жариялаған мақаласы арқылы пікір таласын жалғастырды. Кейичиро Коборидің «Вакаки хи но Мори Огай» романында айтылғандай, дау сегіз мәселеге қатысты: жапон халқының шығу тегі және айну халқымен қарым-қатынас, тамақ пен киім, денсаулық сақтау, әдеп-ғұрып, майлы бояу техникасының жапон суретіне әсері, буддизм мен мифология, жаңғыру қозғалысының тиімділігі және Жапонияның болашағы. Олардың ішінде «Жапониядағы жаңғыру қозғалысының артықшылықтары мен кемшіліктері» және «Жапонияның болашағы» ең маңызды мәселелер болды. Науманн Жапонияның сыртқы күштердің ықпалымен халықаралық қатынастарға есігін ашқанын және батыс өркениетін оңай және беткей қабылдағанын атап өтті. Оның пікірінше, жапондықтар модернизацияны желеу етіп, дәстүрлі мәдениеттің құндылығын ұмытып барады. Огай батыс өркениетін қабылдаудың табиғи, логикалық және спонтанды екенін, ең бастысы – жапондық дәстүрлі мәдениетті сақтап, нені модернизациялау керектігін анықтау екенін айтты. Огай осы пікір таласын неміс тілінде жүргізді. Германияда төрт жыл өткен соң Огай жапондықтардың рухани жаңаруын іске асыру – өзінің міндеті екенін сезінді. Осы ойға итермеленген Огай батыста алған эстетикалық-ғылыми әдісті таныстырып, халықты ағартуға және зиялыларды оқытуға кірісті. Бұл журналдардағы мақалалар мен газет беттеріндегі пікір таластар түрінде көрінді. Оның осы кезеңдегі мінезі көбінесе «жауыздыққа және жанжалға бейім» деп сипатталды. Бұл көзқарас оның сын негізін және индукциялық әдістің қағидаларын құруға деген құштарлығынан туындады. Көптеген саясаттар мен идеялар идеалистік теорияға негізделген кезеңді ескере отырып, Огайдың құлшынысын толық түсіндіруге болады. Радикалды батысқа бет бұрудың көрнекті мысалы – Токиодағы Чиода ауданында орналасқан «Рокумейкан» деп аталатын батыс стиліндегі ғимаратта орын алды. Рокумейкан 1888 жылы сол кездегі сыртқы істер министрі Иноуэ Каору дипломатиялық мақсаттар үшін салған болатын. Оның саясаты оңшыл ұлтшылдардың қатты қарсылығына ұшырады, ал Огай негізсіз батысқа айналудың қарсыластарының бірі болды. Огай қала құрылысы, диетология және тіршілік салты сияқты түрлі салаларды зерттеді. Оның қызметі басқа ұлтшылдар мен консерваторлар тарапынан қолдау тапты және ол халыққа білім беру ісінде маңызды рөл атқарды. Жапонияға оралғаннан кейін, 1885 жылдың мамыр айында бірінші сыныптағы хирург (капитан) шеніне көтерілді; 1888 жылы Армия соғыс колледжін бітіргеннен кейін, 1889 жылдың қазан айында екінші сыныптағы аға хирург (лейтенант-полковник) шеніне ие болды. Армияда жоғары шенді дәрігер болғаннан кейін, Огай медициналық зерттеулерге ғылыми көзқараспен қарауды жақтады, тіпті өз қаражатынан медициналық журнал шығарды. Жапонияны жаңғыртуға қатысты оның көзқарасы басқа зиялылардан ерекшеленді, өйткені ол ғылыми салада, әсіресе медицинада рационалды негіздің жоқтығына сын көзқараспен қарады. Огай үшін зиялылардың ғылымның жемісін ғана импорттауы, ғылыми әдістің өзін емес, оның мәнін түсіну маңызды болды, себебі ол Батыс құндылықтарының мәнін, әсіресе ғылыми әдістің тәсілдерін түсіну, Жапония болашақта ғылымның қарызын емес, өзінің түпкілікті еңбектерін жасай алуы үшін маңызды деп санайды. Бұл көзқарас оның шетелдегі тәжірибесінен кейін ойлап жүрген жапондықтардың рухани жаңаруына деген ұмтылысын көрсетеді. Батыста білім алған адам ретінде, Огай модернизация процесін дамытуға жауапкершілік сезінді, бұл оның міндеті болды. Модернизация процесіне қатысты тағы бір алаңдаушылық – батыс мәдениетін шамадан тыс импорттау жапондық дәстүрлерді жоюға әкелуі мүмкін екендігі. Огай бұл мәдениеттің Батыстан өзгеше және ерекше екенін сезінді. Осы тұрғыдан алғанда, Огай – жапон мәдениетінің құндылығын білетін консерватор болды, ал басқа жапондықтар радикалды батысқа бет бұруды жақтады. Бұл көзқарас оның жарияланған мақалаларында көрінді. Мысалы, «Нихон Каоку рон» (қала құрылысы туралы эссесінде) ол қала құрылысының батыс стилін имитациялауға бағытталған идеалистік теорияларға емес, ғылыми дәлелдерге негізделуі керек екенін айтты. Оның еңбегінің нәтижесінде ол сол кездегі халыққа білім беруші ретінде танылды. Алайда, оның жауыздыққа бейім мінезі кейінірек жоғары лауазымдағы адамдарға ұнамады. Оның Кокураға ауысуының бір себебі – консервативті басшылық пен прогрессивті ғалым арасындағы осы қайшылық болды. Сонымен қатар, Огай қазіргі заманғы жапон әдебиетін жандандыруға тырысып, өзінің әдеби журналын («Сигарами соси», 1889–1894) және өзінің поэзия кітабын («Омокаге», 1889) жариялады. Оның жазбаларында ол «реалист емес» болды, әдебиет эмоциялық және рухани салаларды көрсетуі керек деп мәлімдеді. «Биші қыз» (舞姫, Майхиме, 1890) атты әңгімесінде жапон еркегі мен неміс әйелі арасындағы махаббат туралы айтылады. Ол екі рет үйленді. Оның бірінші әйелі – адмирал Нориоси Акамацудың қызы, Ниси Аманемен жақын дос болған Тосико Акамацу. Олар 1889 жылы үйленді және 1890 жылы Ото (неміс тілінен Отто) есімді ұлдары дүниеге келді, бірақ содан кейін сол жылы ажырасып кетті. Ажырасқаннан кейін Нисимен арадағы достық бұзылды. Оның екінші әйелі, 1902 жылы үйленген Шигеко Аракава болды. Олардың төрт баласы болды: Мари (Мари, 1903–1987), Фурицу (Фриц, 1907–1908), бала кезінде қайтыс болды, Анну (Анне, 1909–1998) және Руи (Луи, 1911–1991). Мари мен Аннудың екеуі де, сондай-ақ олардың ұлы Руи жазушы болды. 1893 жылдың мамыр айында Мори аға хирург (полковник) шеніне көтерілді.

After graduation, Mori enlisted in the Imperial Japanese Army as a medical officer, hoping to specialize in military medicine and hygiene. He was commissioned as a deputy surgeon (lieutenant) in 1882. Mori was sent by the Army to study in Germany (Leipzig, Dresden, Munich, and Berlin) from 1884 to 1888. During this time, he also developed an interest in European literature. As a matter of trivia, Mori Ōgai is the first Japanese known to have ridden on the Orient Express. One of his major accomplishments was his ability to create works using a style of "translation" that he obtained from his experience in European culture. In his stay in Germany, Ogai sometimes encountered situations where he expressed his patriotism. There was this one time that he started a public controversy against a German geologist, Dr Edmund Naumann. Dr. Naumann gave a presentation entitled “Japan” at a lecture in which he criticized Japan. In short, his criticism was that the opening of Japan to international relations was not a voluntary act, but was the result of foreign pressure. After the lecture, Naumann was said to have made a number of jokes critical of Japan in conversation with other scholars. Ogai wrote in his "Doitsu Nikki" that he made a speech to refute Naumann's comments shortly. Since it was a social occasion, the controversy seemed to have been settled, but the debate was continued when Dr. Naumann published a column in the newspaper "Allgemeine Zeitung”. According to "Wakaki hi no Mori Ogai" by Keiichiro Kobori, the controversy was focused on eight points including the origin of the Japanese people and the treatment of the Ainu people, food and clothing, public health, manners and customs, the influence of oil painting techniques on Japanese painting, Buddhism and myth, the effectiveness of the modernization movement, and the future of Japan. Of these, "the pros and cons of the modernization movement in Japan" and "the future of Japan" were the major points. Naumann pointed out that Japan opened its door to the international relations from the external forces and had easily and superficially accepted Western civilization. Furthermore, that the Japanese themselves tend to disregard the traditional culture under the justification of the modernization was his argument. Ogai made a counterargument that the introduction of Western civilization was natural, rational, and spontaneous, and important point is to identify what to westernize and what to preserve as traditional Japanese culture. Ogai carried out this controversy all in German. After four years in Germany, Ogai felt that the realization of the mental revolution of the Japanese was his mission to be accomplished. Pushed by this idea, Ogai at first started to spend time on enlightening the public and other intellectuals by introducing the aesthetic scientific method which he obtained in the West. This took various forms such as journal articles and debates in the newspaper section. His attitude around this time period is often regarded as “belligerent and combative”. This attitude emerged out of his passion to establish the basis for criticism and the principle of induction method. Given the background of the time where a lot of policies and ideas were based on the idealistic theory, Ogai’s enthusiasm could be fully explained. One of the representative examples which reflected the radical westernization took place in the western style building called “Rokumeikan”, located in Chiyoda ku in Tokyo. Rokumei kan was established in 1888 by the then minister of foreign affair, Inoue Kaoru for the diplomatic purpose. His policy faced strong criticism by the right wing nationalists and Ogai was one of those critics to the westernization without solid foundation. Ogai had dealt with various fields including urban planning, dietetics, and also lifestyle itself. His activity was supported by other nationalists and conservatives and he came to play an important role as a public educator. Upon his return to Japan, he was promoted to surgeon first class (captain) in May 1885; after graduating from the Army War College in 1888, he was promoted to senior surgeon, second class (lieutenant colonel) in October 1889. Now a high ranking army doctor, he pushed for a more scientific approach to medical research, even publishing a medical journal out of his own funds. His view on the modernization of Japan was distinctive from other intellectuals in the point where he was very critical to the absence of the rationale basis in the scientific field, especially medicine. That the intellectuals kept importing only the fruit of the science, not the scientific method itself was the source of concern for Ōgai because he believed that the understanding of the essence of the Western value, for specifically, the manner and the procedures of the scientific method, was vital so that in the future Japan can produce the original works of science, not the borrowings of it. This view represented his aspiration, the realization of the mental revolution of Japanese, which he had been considering after the abroad experience. As a person who studied in West, he felt the responsibility to foster the process of the modernization as if it was his mission. Another concern regarding the process of the modernization was the potential that the reckless importation of Western culture could bring the destruction to the Japanese traditions, which Ōgai found in a sense unique and original to the West. In this sense, Ōgai was a conservative who knew the value of Japanese culture in contrast to other Japanese who were in favor of radical Westernization. This attitude was reflected in his journal articles. For example, one of his works, Nihon Kaoku ron (essay on urban planning), he argued that the urban development shall not be driven by the idealistic theories in which the primary objective was to imitate the Western style, but to be processed based on the scientific evidence. As a result of his contribution, he was considered as a public educator at that time. This was, however, a source of trouble in later stage because his belligerent style was unwelcomed by his superiors. One of the reasons of his transfer to Kokura was of this conflict between a conservative administrative body and a progressive scientist. Meanwhile, he also attempted to revitalize modern Japanese literature and published his own literary journal (Shigarami sōshi, 1889–1894) and his own book of poetry (Omokage, 1889). In his writings, he was an "anti realist", asserting that literature should reflect the emotional and spiritual domain. The short story "The Dancing Girl" (舞姫, Maihime, 1890) described an affair between a Japanese man and a German woman. He married two times. His first wife was Toshiko Akamatsu, a daughter of Admiral Noriyoshi Akamatsu and a close friend of Nishi Amane. The couple married in 1889 and had a son who was born in 1890, Oto (from German Otto), before divorcing later that same year. The divorce was under acrimonious circumstances that irreparably ended his friendship with Nishi. His second wife, whom he married in 1902, was Shigeko Arakawa. They had four children: Mari (Marie, 1903 1987), Furitsu (Fritz, 1907 1908), who died in childhood, Annu (Anne, 1909 1998), and Rui (Louis, 1911 1991). Both daughters, Mari and Annu, as well his son Rui, became writers. In May 1893, Mori was promoted to senior surgeon, first class (colonel).

Кейінгі мансап

1894–1895 жылдардағы Бірінші Қытай-Жапон соғысы басталғанда Мори Маньчжурияға, ал келесі жылы Тайваньға жіберілді. 1899 жылдың ақпанында ол генерал-майор дәрежесімен Армия медициналық корпусының басшысы болып тағайындалды және Кюсю облысындағы Кокура қаласында орналасқан. Оның тағайындалу себебі – әріптес дәрігерлерге берген жауаптары мен «Жапон медицина журналында» олардың ғылыми еңбектеріне жасаған сындық пікірлері болды. 1902 жылы ол Токиоға қайта тағайындалды. Орыс-жапон соғысында Хиросимадан дивизияға қосылды. Огай өте талантты суретші болғанымен, оның соғысқа қатысты ойларын толық түсіну қиын, себебі ол осы оқиға туралы жеке құжаттар қалдырмаған. Бұл оның әскердегі лауазымымен байланысты. 1907 жылы Мори Армияның Бас хирургы (генерал-лейтенант) болып тағайындалды – бұл Жапон армиясының медициналық корпусындағы ең жоғары лауазым еді. Сонымен қатар, ол Императорлық Көркемсурет академиясының (қазіргі Жапон өнер академиясы) директоры болды. Оның басшылығымен Орыс-жапон соғысында армиядағы шамамен 27 000 әскер берибери ауруынан қайтыс болды, ал теңізшілер арасында мұндай жағдай тіркелмеді. 1908 жылы Жапонияның Парламенті (Diet) Мориді Берибери ауруын зерттеу кеңесінің төрағасы етіп тағайындады, оның мақсаты – аурудың себептерін анықтау болды. Осы лауазымда ол Токио императорлық университетінің дәрігерлерінен құралған топты басқарды. Олар бериберидің белгісіз патогеннен туындаған эндемикалық ауру екенін жариялады. Нәтижесінде, жапон армиясы әлемдік және тіпті ұлттық ғылыми зерттеулерден қалып қойды. 1884 жылы теңіз хирургы Такаки Канехиро жүргізген тәжірибелер көрсеткендей, ауру – теңізшілердің тазартылған ақ күрішпен тамақтануынан туындаған тиамин тапшылығы. Осы кеңес Орыс-жапон соғысы кезінде Жапон теңіз күштері тарапынан қабылданды. 1919 жылы кеңес витаминдер бойынша алғашқы тәжірибелерін жүргізді, бұл Такакидің теңіз күштеріндегі тәжірибелерінен 35 жыл өткен соң және Эдвард Брайт Веддер батыс ғылыми қауымдастығын күріш қабығының берибериді емдеуге көмектесетініне көндіргеннен кейін 6 жыл өткен соң болды. 1926 жылы Кристиан Эйкман мен сэр Фредерик Хопкинс 19 ғасырдың соңында жүргізген тиамин тапшылығы туралы зерттеулері үшін Нобель сыйлығына ие болды. 1916 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін Мори Императорлық мұражайдың директоры болып тағайындалды. Мори Огай алты жылдан кейін, 60 жасында бүйрек жетіспеушілігі мен өкпе туберкулезінен қайтыс болды.

At the start of the First Sino Japanese War of 1894–1895, Mori was sent to Manchuria and, the following year, to Taiwan. In February 1899, he was appointed head of the Army Medical Corps with the rank of surgeon major general and was based in Kokura, Kyūshū. His transfer was because of his responses to fellow doctors and his criticism about their fields of research in the Japanese Medical Journal of which he was editor. In 1902, he was reassigned to Tokyo. He was attached to a division in the Russo Japanese War, based out of Hiroshima. Although Ogai was a fine artist, it is impossible to understand his thoughts on the war since he did not leave any personal document about it. This is because of his position in the army. In 1907, Mori was promoted to Surgeon General of the Army (lieutenant general), the highest post within the Japanese Army Medical Corps, and became head of the Imperial Fine Arts Academy, which is now the Japan Art Academy. Under his leadership, an estimated 27,000 soldiers in the army died of beriberi during the Russo Japanese War; in contrast, almost no sailors died. In 1908, the Diet of Japan appointed Mori as the head of the Beriberi Research Council to investigate the causes of the disease. In this position, he led a faction of doctors from Tokyo Imperial University who asserted that beriberi was an endemic disease caused by an unknown pathogen, ultimately ensuring that the Japanese army lagged significantly behind research worldwide and even within the nation. In 1884, naval surgeon Takaki Kanehiro concluded his experiments showing that the disease was a thiamine deficiency caused by sailors' diet of polished white rice; this advice had been adopted by the Japanese Navy by the time of Russo Japanese War. In 1919, the council conducted its first experiments on vitamins; this was 35 years after Takaki's experimentation in the Navy and six years after Edward Bright Vedder convinced the Western scientific community that rice bran could treat beriberi. By 1926, the Nobel Prize had been awarded to Christiaan Eijkman and Sir Frederick Hopkins for research on thiamine deficiency they had conducted in the late 19th century. He was appointed director of the Imperial Museum when he retired in 1916. Mori Ōgai then died of renal failure and pulmonary tuberculosis six years later, aged 60.

Әдеби шығармашылық

Мори 1892-1902 жылдары аз жазса да, әдеби журналды редакциялауды жалғастырды (Мезамаси гуса, 1892-1909). Ол сонымен қатар Гёте, Шиллер, Ибсен, Ханс Кристиан Андерсен және Хауптманн шығармаларын аударды. 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы кезінде Мори поэзиялық күнделік жаза бастады. Соғыстан кейін ол Танка өлеңдерін жазу жиындарын ұйымдастырды, онда Йосано Акико сияқты бірнеше белгілі ақындар қатысты. Мори Огай 1909 жылы Йосано Акико және Йосано Тэккан сияқтылардың көмегімен «Субару» атты жаңа журналды құруға мүше болды. Оның кейінгі туындыларын үш кезеңге бөлуге болады. 1909 жылдан 1912 жылға дейін ол негізінен өзінің жеке тәжірибесіне негізделген көркем әдебиет жазды. Осы кезеңге «Vita Sexualis» және оның ең танымал романы «Ган» (雁) кіреді, ол 1881 жылғы Токиода өтеді және 1953 жылы Сиро Тоёда «Жақын дос» деген атпен экранға түсірді. 1909 жылы жарық көрген «Vita Sexualis» романы бір айдан кейін күрт тыйым салынды. Билік оның туындысын тым еркек және қоғамдық моральға қауіпті деп таныды. Мори Огай «Vita Sexualis» романын жазған кезеңде қазіргі жапон әдебиетінің әдеби бағыттарына қатысты мәлімдеме жасауға тырысты. Ол сексуалдық және жеке тұлғалыққа қатысты мәселелерді дене мен жан арасындағы байланыс ретінде қарастырды. Огай өзінің еңбегінде 19 ғасырдағы өнер және әдебиет әлеміндегі мәселелерді көтерді. Оның жазу стилі Мэйдзи үкіметінің көзқарасынан бейнеленген, натурализмнен туындаған және шындыққа ұмтылған жазушылардың ойларымен үйлесім тапқан. Огайдың ерте туындыларының бірі – «Бейлеп билеген қыз» (舞姫) жапондық дарынды Тоётароның білімсіз неміс әйелі Элиспен махаббаты туралы әңгімелейді. Осы махаббат кезінде Элис жүкті болады, ал ол оны тастап Жапонияға оралады. Тоётаро өзінің әңгімесінің көп бөлігін Германиядағы жаңа махаббатымен байланысты өмірі мен жұмысы мен отбасының Жапонияға қайтаруы арасында ойланып өткізеді. Ол сондай-ақ білімі мен оның оны қандай адамға айналдырғаны туралы көп ойланады. Оның Элисті тастап кетуіне жапон досы Айзава себепкер болды, ал бұл жаңалық Элисті ақылдан бездірді, бірақ оған қарамастан Тоётаро досының араласуына риза болды. «Бейлеп билеген қыз» романы Токугава дәуірінің құлдырауы мен Мэйдзи қайта жаңғыруының басталуынан кейін жазылған кезде оқшауланғандық сезімі басқа авторлардың (мысалы, Нацуме Сосэки, Дзюничиро Танизаки және т.б.) арасында кең таралған тақырып болды. Мәдениеттің күрт өзгеруі көптеген авторларды өздерінің жеке ерекшеліктерін және оқшаулану сезімдерін басты кейіпкерлері арқылы шығармаларына енгізуге ықпал етті. Әсіресе «Бейлеп билеген қыз» романында Токугава Жапониясының дәстүрлілігі мен отбасылық міндеттер Тоётароны кері тартса, халықаралық білімді және Жапонияға адал болуды қалайтын Мэйдзи Жапония оны сол жерде ұстап тұрды. «Сансё Дайю» – 1600 жылдардың ортасында жазылған ерте жапондық туынды. Огайдың оны қайта жазуы кейбір егжей-тегжейлерді және аяқталуын өзгертті, онда сот орындаушысының жазасына түпнұсқадағыдай көп көңіл бөлмеді және ол саяси тұрғыдан орынды болғандықтан, оның зорлық-зомбылығы азайтылды. Сондай-ақ, түпнұсқалық әңгімедегі көптеген мистикалық элементтер алынып тасталды, бұл оны кең аудиторияға ұнамды етті. Огайдың «Сансё Дайю» туралы қайта баяндауы Кенжи Мизогучи режиссерлігімен фильмге айналды (1954).

Although Mori did little writing from 1892 to 1902, he continued to edit a literary journal (Mezamashi gusa, 1892–1909). He also produced translations of the works of Goethe, Schiller, Ibsen, Hans Christian Andersen, and Hauptmann. It was during the Russo Japanese War (1904–05) that Mori started keeping a poetic diary. After the war, he began holding tanka writing parties that included several noted poets such as Yosano Akiko. Mori Ōgai helped found a new magazine called Subaru in 1909 with the help of others such as Yosano Akiko and Yosano Tekkan. His later works can be divided into three separate periods. From 1909 to 1912, he wrote mostly fiction based on his own experiences. This period includes Vita Sexualis and his most popular novel, Gan (雁), which is set in 1881 Tokyo and was filmed by Shirō Toyoda in 1953 as The Mistress. In 1909, he released his novel Vita Sexualis, which was abruptly banned a month later. Authorities deemed his work too sexual and dangerous to public morals. Mori Ōgai, during the period he was writing Vita Sexualis, focused on making a statement regarding the current literary trends of modern Japanese literature. He approached the trend on sexuality and individualism by describing them as a link between body and soul. Ōgai points out problems concerning the art and literature world in the 19th century in his work. His writing style, depicted from the Meiji government's perspective, derived from naturalism and was implemented with his thoughts that were brought up from writers who focused on the truth. To elaborate on one of Ōgai’s earlier works, Dancing Girl (舞姫) was a story chronicling the love affair of a Japanese prodigy, Toyotarō, with an uneducated German woman Elis. During this affair, Elis gets pregnant, and he leaves her to return to Japan. Toyotarō spends much of his tale being torn between the life he leads in Germany with his new love, while being is pulled back to Japan by his job and family. He also spends a reasonable amount of time pondering his education, and the kind of a person it turned him into. His decision to leave her was instigated by his Japanese friend Aizawa, and the news drove Elis into madness, but despite this, Toyotarō was grateful for his friend’s meddling. Throughout the time that Dancing Girl was written, following the fall of the Tokugawa Period and the beginning of the Meiji Restoration, an isolationist mindset was a common theme amongst other authors (such as Natsume Soseki, Junichiro Tanizaki, etc.). The drastic culture shift influenced a lot of authors to focus their individuality and feelings of isolation into their works through their principle characters. In Dancing Girl in particular, the traditionalism of Tokugawa Japan and familial duty is pulling Toyotaro back, while the Meiji Japan that encouraged international knowledge and duty to that Japan is keeping him there. Sansho Dayu was an early Japanese work written in the mid 1600's, and Ogai's rewrite of it essentially changed some minor details and the ending, wherein which the bailiff's punishment is not given as much attention as in the original, and it is not so much violent as it is politically appropriate. There are also numerous supernatural elements removed from the original story, making it palatable to a wider audience. Ogai's retelling of Sansho Dayu was made into a film, directed by Kenji Mizoguchi (1954).

Мұра

Автор ретінде Мори Мэйдзи дәуірінің басты жазушыларының бірі саналады. Ол әдеби журналдарында Карл фон Хартманның эстетикалық теорияларына негізделген Жапониядағы қазіргі әдеби сынды қалыптастырды. Мори тұрған үйі Китакюшудағы Кокуракита ауданында, Кокура станциясынан көп алыс емес жерде сақталған. Ол осы жерде "Кокура Никки" ("Кокура күнделігі") атты туындысын жазды. Оның туған үйі Цуванода сақталған. Екі бір қабатты үйдің мөлшері мен дәстүрлі жапондық стилі өте ұқсас. Өмірбаяндық еңбектерінің арқасында, әсіресе "Шибуи Чусай" (1916) туындысы, Огай Жапон мәдениетіндегі қазіргі заманғы өмірбаяндық әдебиеттің негізін салушы деп есептеледі. Оның қаза болған кезде он тоғыз жастағы қызы Мари әкесімен арақатынасы туралы көп жазды. 1961 жылғы "Ғашықтардың орманы" (恋人たちの森) повесінен бастап, ол үлкен ерлер мен жасөспірім ұлдар арасындағы махаббат туралы трагедиялық оқиғаларды жазды, бұл Яои жанрының пайда болуына ықпал етті. Яои – әйелдер үшін әйелдер жазатын, ер адамдар арасындағы қарым-қатынас туралы әңгімелер. Бұл жанр 1970 жылдары жапондық романдар мен комикстерде пайда бола бастады. Моридің әпкесі Кимико Коганеи Йошикиоға үйленді. Хоши Шиничи олардың немерелерінің бірі болды.

Мори Огайдың Цуванодағы бұрынғы резиденциясы

Мори Огай дүниеге келген Цуванодағы үй әлі күнге дейін сақталған және естелік мұражай ретінде күтіліп келеді. Бұл бір қабатты құрылыстың қабырғалары балшықтан, ал шатыры плиткамен жабылған. Мори отбасы дәрігерлер болғандықтан, кіреберістің сол жағындағы кішкентай бөлме дәрі-дәрмек дайындауға арналған, ал артқы жағындағы үлкен бөлмеде науқастар қабылдаған. Үй Цувано өзені арқылы Ниши Аманедің бұрынғы резиденциясына қарап тұрады және «Ёкобори» деп аталатын ауданда орналасқан, бұл атау Цувано сарайының сыртқы ор қазбасы резиденцияның жанынан өткендіктен қойылған. Мори Огай осы үйінде туғаннан бастап 1872 жылы Токиоға 11 жасында кеткенге дейін бар болғаны 11 жыл ғана тұрды. Ол ешқашан Цуваноға қайтып оралмады және бұл үйге қайтадан келген жоқ; алайда, ол өзінің жазбаларында балалық шағындағы үйінің балшық қабырғалармен қоршалған және самурайлардың қақпасы бар қосымшада болғанын еске алды. Үй бір кезде Цуваноның басқа жеріне көшірілген, бірақ 1954 жылы, оның қайтыс болғандығының 33 жылдығында, Цувано қаласы оны сатып алып, бастапқы орнына қайта орнатты. 1969 жылы ол ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Оның тозуына байланысты, 1984 жылдың күзінде үй бөлшектелді және толығымен жөнделді.

Аудармалар

Колумбия антологиясы заманауи жапон әдебиеті: қайта құрудан оккупацияға дейін, 1868–1945 (Заманауи азиялық әдебиет сериясы) (1-том), ред. Дж. Томас Ример және Ван С. Гессел. 2007 жыл. "Билеуші қыз" және "Такасе өзенімен төмен" кітабы бар. Заманауи жапондық әңгімелер: антология, ред. Иван Моррис. 1961 жыл. Рутланд, Вт.: Чарльз Э. Таттл, 1966 жыл. "Қайта құру жұмыстары" әңгімесі бар. Мори Огайдың тарихи көркем әдебиеті, ред. Дэвид А. Дилворт және Дж. Томас Ример. 1977 жыл. Гонолулу: Гавай университетінің баспасы, 1991 жыл. Бұрынғы екі томдық әңгімелер жинағының бір томдық қағаздық басылымы. Заманауи жапондық әңгімелер: антология, ред. Иван Моррис. 1961 жыл. Рутланд, Вт.: Чарльз Э. Таттл, 1966 жыл. "Қайта құру жұмыстары" әңгімесі бар. Саншо Даю және басқа да әңгімелер, ауд. Фукуда Цутому. Токио: Хокусейдо баспасы, 1970 жыл. Жыныстық өмір, ауд. Кадзуджи Ниномия және Санфорд Голдштейн. 1972 жыл. Бостон: Таттл баспасы, 200. Жабайы қаздар, ауд. Очиаи Кинго және Санфорд Голдштейн. Бостон: Таттл баспасы, 1959 жыл. Жабайы қаз, ауд. Бартон Уотсон. 1995 жыл. Энн Арбор: Мичиган университетінің жапондық зерттеулер орталығы, 1998 жыл. Жастар және басқа да әңгімелер (әңгімелер жинағы), ред. Дж. Томас Ример. 1994 жыл. Гонолулу: Гавай университетінің баспасы, 1995 жыл.