Жәмтланд: Швецияның тарихи провинциясы

Кіріспе

Швецияның тарихи провинциясы
дәстүрлі провинция

Ямтланд (; Jamtish: Jamtlann; Iemptia) – Солтүстік Еуропадағы Швецияның орталық бөлігіндегі тарихи провинция (landskap). Ол оңтүстікте Хэрьедален және Медельпад, шығыста Онгерманланд, солтүстікте Лапландия, батыста Трёнделаг және Норвегиямен шектеседі. Ямтландтың ауданы 34 009 шаршы километрді құрайды, бұл Швецияның жалпы аумағының 8,3%-ы және Швецияның екінші ірі провинциясы. Онда 115 331 адам тұрады, өз ұлты мен парламенті бар. 1178 жылы Норвегия Ямтландты жаулап алды және ол 450 жылдан астам уақыт бойы Норвегия құрамында болды, 1645 жылы Швецияға өткізілді. Провинция шамамен 370 жылдан бері шведтің билігінде, бірақ халық 1699 жылға дейін швед азаматтығын алған жоқ. Провинцияның ерекшелігі Швеция Корольдігінің құрамындағы республика түсінігімен көрінеді, бірақ бұл көбінесе әдемі әзіл ретінде қарастырылады. Тарихи, әлеуметтік және саяси тұрғыдан Ямтланд Норвегия мен Швеция арасындағы ерекше аймақ болды. Бұл провинцияның гербінде де бейнеленген, онда күміс бұғы – Ямтландқа шығыстан да, батыстан да қауіп төніп тұр. Ямтланд тарихындағы (1563–1677) аласапыран кезеңінде ол екі мемлекет арасында кемінде 13 рет жақындығын ауыстырды.

Этимология

Jämtland атауы оның тұрғындары – ямттардан шыққан. Атаудың тамыры Еуропаның ең солтүстік рун тасы – 11 ғасырдағы Фросо рун тасына дейін жетеді, онда ол eotalont (нормаланған көне норвег тілінде: Jamtaland) деп жазылған. Jamt (Ескі Батыс норвег тілінде: jamti) және осылайша Jämtland сөзінің түбірі протогерман тіліндегі emat сөз тамырынан алынған, ол "тұрақты, тиімді, мойынсыздау және еңбекқор" деген мағынаны білдіреді. Ал ямт тілінде бұл аймақ Jamtland деп аталады. "d" әрпі айтылмағандықтан, Jamtlann түрі де жиі қолданылады. Жамтланд атауы тек нюнорск тілінде ресми статусқа ие, бірақ жергілікті халық арасында кеңінен қолданылады, соның ішінде аймақтық мұражайға "жамт" диалектісіндегі Jamtli (шведтік jämtsk backsluttning) – "Ямт төбесі" деген атау берілуінің де себебі осы.

Орта ғасырлар

Ямтланд 11 ғасырдың ортасында христиан дініне енді, осы кезде Фросо рун тасы пайда болды (әлемде елдің христианға шомылдырылуы туралы хабарлайтын жалғыз тас), Норвегияның Олаф II Ямтландтың батысындағы Стиклестад шайқасында қаза тапқаннан кейін көп ұзамай. Осы кезеңде Ямтланд христиандық аймаққа айналды және алғашқы шіркеу – Вестерхус капелласы рун тасы пайда болғаннан кейін көп ұзамай салынды. Снорри Стурлусонның сагаларында Ямттар кейде Норвегия патшаларына, мысалы, Хакон Адалстейнсфостре мен Ойстейн Магнуссонға қорғау үшін салық төлегені айтылады. Сагаларда Ямттардың бір кезде Свеаланд патшасына да салық төлегені туралы мәлімет бар. Аталмыш мәселе бойынша сагалардың сенімділігі төмен деп есептеледі. Норвегияның ең көне жазба дерегі – Historia Norwegiæ, Норвегияның солтүстік-шығысында Ямтландпен шектесетінін нақты көрсетеді. Норвегиядағы азаматтық соғыс кезінде Ямтланд Сторсйен шайқасында жеңілгеннен кейін Норвегия королі Сверре тарапынан басылған. Бұл Ямттардың өз сайланған басшыларымен жүргізген соңғы соғысы болды. Бұл жеңілістің салдары Ямтландтың тәуелсіздігінің азаюына әкелді. Ямтланд ешқашан Норвегияның толық құрамына енген жоқ және Норвегия Корольдігінде (872–1397) Шетланд және Оркни сияқты Атлантика аралдарымен бірдей мәртебеге ие болды, тіпті Ямтланд Норвегияның қалған бөлігімен құрлықпен байланысқан болса да. Бұл Норвегияның Хакон V-і Ямтландты өзінің «шығыс елдері» деп атағанда анық байқалады.

Қазіргі заман

"Фарлинг ерлер" немесе "фарлинг шаруалар" (фælmännan немесе fælbönnran диалектісі бойынша) жүргізген еркін сауданы тоқтату мақсатында 1786 жылы Густав III Жамтландтың алғашқы және жалғыз қаласы – Эстерсундты құрды, бірақ провинцияның бөлінуінен бері жоспарлар қалыптасқан еді. Осыдан кейін провинцияның индустриялануына жүз жылға жуық уақыт кетті, ол кезде Сундсвалл, Эстерсунд және Тронхейм қалаларын байланыстыратын Mittbanan Meråkerbanen темір жолы салынды. Бұл ағаш өңдеу процесін дамытты және Jämtland-ке көшіп келушілердің ағынын күшейтті, тіпті "жаңа ауа" үшін келген туристерді де еске алуға болады. Темір жолдың пайда болуы фарлинг дәстүрінің аяқталуына да себеп болды. Гедюнгсен-Жамтландтың бай ормандары сәтті немесе сәтсіз (көзқарасқа байланысты) жолмен бағытталғаннан кейін, жағалаудағы ағаш кесу зауыттарында пайдаланыла бастады. Орманның көп бөлігі ірі корпорацияларға сатылды, себебі тарихымызда алғаш рет шаруалар өз ормандарынан табыс табу мүмкіндігіне ие болды. XIX ғасырдың соңында провинция әлеуметтік қозғалыстарға ұшырады. Jämtland-та "бостандыққа ұмтылған" Жақсы Темплиерлер қозғалысы (сабырлық қозғалысының бөлігі) толық үстемдік құрды, шын мәнінде, бұл қозғалыс халық санына қатысты ең күшті қолдауын Jämtland-та тапты және әлемдегі ең ірі тәртіп үйі де осында, Эстерсундта салынды. Jämtland индустриялануға жетпеді, себебі тұрғындар өнеркәсіптерге қоғамды жойғыш күш ретінде қарады. Jämtland-ты таза экологиялық аймақ ретінде сақтап, сонымен қатар шикізат өндірудің маңызды орталығына айналдыруға ұмтылысты. Темір жолдың арқасында Эстерсунд қаласы ауылдық жерлерден және Оңтүстік Швециядан келген қоныс аударушылардың есебінен тез өсіп, қала мәртебесіне лайық нағыз қала сипатын алды. Эстерсундтың дамуы бұрынғыдан гөрі сауданың, қолөнердің және т.б. кеңеюіне әкелді. Батыс әлеміндегідей, ХХ ғасырда жаңару процесі басталды. Автомобильдер, тоңазытқыштар, теледидар сияқты жаңа заттар адамдардың өміріне енді. Социалистік Folkhemmet (халық үйі) және Rehn Meidner моделінің құрылуымен Jämtland Швецияда назардан тыс қалған аймаққа айналды. Бұл модель швед халқының қалаларда, жағалауда және оңтүстікте шоғырлануын қажет деп санады. Швециядағы ауылдық халықтың басым бөлігі тұратын Норрландтың ішкі аймағы – Jämtland, ең тиімсіз аймақ болып есептелді. Саясат іске асырылған кезде Jämtland қазіргі Швеция тарихындағы ең үлкен халық санының азаюын бастан кешірді. Жергілікті компаниялар банкротқа ұшырады, жұмыссыздарға жағалаудағы немесе оңтүстік қалаларға көшіп кетуге субсидиялар мен үкіметтік жарнамалар арқылы көмектеседі. Сонымен қатар салықтар өсіп, мемлекеттік сектор кеңейді. Jämtland округіне қатысты орталықтандыру жоспарларына және халық санының азаюына қарсылық білдіру, Ямтланд Республикасының құрылуына әкелді (төменде қараңыз).

In order to end the free trade conducted by "faring men" or "faring farmers" (fælmännan or fælbönnran in dialect), Jämtland's first and only city, Östersund, was founded by Gustav III 1786, though plans had existed since the province was seceded. It took almost one hundred years after this before the province began industrializing when the rail road Mittbanan Meråkerbanen was established between Sundsvall, Östersund and Trondheim. This evolved the logging process and also led to more people migrating to Jämtland, not to mention all the tourists who came for the "fresh air". As a side effect the rail road also meant the end of the faring traditions. After the unsuccessful (or successful, depending on the viewer) channelling of Gedungsen Jämtland's rich forests could be used in sawmills along the coast. A great deal of the forest was sold to large corporations since for the first time in history the farmers could earn money from their forests. In the late 19th century the province was struck by social movements. In Jämtland the "free minded" Good Templar movement (a part of the temperance movement) came to dominate completely, in fact, the movement drew its strongest support (in relation to the population) in Jämtland in the entire world, and it was also here, in Östersund, that the world's largest order house was built. Jämtland failed to industrialize, mostly due to the residents opposition to industries, which were seen as the destroyers of society. Keeping Jämtland as a clean environment, but also making it a region of raw material extraction. Due to the rail road the city of Östersund quickly grew with settlers arriving from the countryside and southern Sweden, giving it the true character of a city, rather than a mere village with city status. The rise of Östersund brought a more excessive trade than before, handicrafts etc. Just like in the rest of the Western world a modernisation process started in the 20th century. New items such as cars, fridges, television etc. made their way into people's lives. With the establishment of the socialist Folkhemmet (the people's home) and the Rehn Meidner model Jämtland became a true neglected area in Sweden. The model deemed it necessary to concentrate the Swedish population in cities, at the coast and in the south. Jämtland an inland region in Norrland with the largest part of the population living in the countryside in Sweden was by far the most unprofitable region one could imagine. When the politics were launched Jämtland experienced the largest population loss in modern Swedish history. Local companies were forced into bankruptcy and unemployed people were encouraged to move to cities at the coast or in the south through subsidies and governmental commercials. At the same time taxes were rising and the public sector growing. Opposition to the loss of population and the centralist plans among officials regarding Jämtland County led to the creation of the Republic of Jamtland (see below).

Сами халқы

Ямтландта саамдар да бар. Ямтландтағы саамдар – Оңтүстік саам халқы және Оңтүстік саам тілінде сөйлейді (немесе оңтүстік саам тілінде белгілі болғандай, аарджельсаемиен гьиле), бұл тіл басқа саам тілдерімен өзара түсініспейді. Ямтландтағы саамдарды тарихи түрде «лапптар» деп атаған, кейде «финдер» деген бұрыс сөзді қолданған (ағылшын тіліндегі «find» сөзімен байланысты деп есептеледі, Fenni-ге қараңыз), бірақ олар өздерін саам деп атағанды қалайды. Саам халқы Ямтландта тарихи кезеңге дейіннен бері өмір сүрген, бірақ олардың саны қанша болғаны әлі даулы. Ямтландтың ең солтүстік бөлігі – Фроствикен, бастапқыда саамдық аймақ, тарихи түрде финнмарк деп аталған. Дегенмен, бүгінде осы аймақтың оңтүстігінде тұратын саамдардың ата-бабалары, 16 ғасырға дейін бұл жерге келмеген болуы мүмкін. Себебі сол кезде саамдардың көшпелі өмір салтына әкелген ірі масштабты бұғы шаруашылығы басталған. Бұл Ямтландтағы саамдар мен жер иелері арасында сот дауларына себеп болды. 20 ғасырдың басында швед мемлекетінің ресми саясаты «лапптар лапптар болуы керек» және олардың барлығы «дәстүрлі» саамдық өмір салтын ұстануы керек, ал қоғамға араласпауы керек деп жариялады. Қазір бұл саясат өзгерді және тек аз ғана бөлігі бұғы шаруашылығымен айналысады. Ямтландтағы саамдар Трёнделагтағы туыстарымен тығыз байланыста, ал Оңтүстік саам мәдениетінің ерекшелігі – вуоилл деп аталатын йоик.

Флора

thumb|100px|Gymnadenia nigra, жамтис диалектісінде "брункұлла" – қоңыр қыз деп аталады. Жамтис флорасы негізінен қоңыржай жауын-шашынды орман, тайга, норвегия шыршасы мен қарағайы өсетін орманмен сипатталады. Олардың арасында норвегия шыршасы көбірек таралған. Норвегия шыршасы Ямтландта және Лапландияның оңтүстік бөліктерінде ең тығыз өседі. Бұл жердегі орманның шамамен 60 пайызы шыршадан тұрады. Ямтландта минералға бай, pH деңгейі өте жоғары 2300-ден астам батпақ (сулы жерлер) табылды. Бұл батпақтар 550 шаршы километрді алып жатыр. Осы батпақтардың 400-і әкке өте бай, ал әкке бай топырақ Ямтландта осы типтегі батпақтардың бүкіл Еуропа құрлығындағы ең көп шоғырланған аймағын құрайды. Әкке бай топырақ орхидеялар сияқты әкке тәуелді өсімдіктерді тартады, Ямтландта 19 түрлі орхидея кездеседі. Швецияның әр провинциясының өзіне тән символдары бар, ал Ямтланд провинциясының гүлі – өте сирек кездесетін орхидея, Gymnadenia nigra, ол осы провинцияда және Скандинавияның орталық бөлігіндегі бірнеше жерде ғана өседі. Ямтландта қаражидек (blåbär), қызылжидек (lyngbär) және cloudberry (Жамтландта mylhta деп аталады) сияқты әртүрлі жидектер кездеседі.

Фауна

Сурет|сол жақ|Остерсундтың сыртындағы Оррвикендегі Мосс-Гарденнен алынған үйретілген Ямтланд қасқыры. Қасқыр – Ямтланд провинциясының символы. Ямтландтағы әртүрлі табиғи ортаның арқасында онда көптеген жануарлар кездеседі. Ямтландпен ең көп байланысты жануар – (бұрын айтылғандай) қасқыр. Бұл Ямтланд провинциясының жануары және диалектіде жай ғана "djur" – "жануар" деп аталады. Қасқыр Ямтландтың барлық аймақтарында кездеседі, бірақ провинцияның шығыс және солтүстік бөлігіндегі таулы жерлерде сирек. Дегенмен, Солтүстік Ямтланд – әлемдегі қоңыр аюдың ең көп шоғырланған жері. Қоңыр аю (Ямтланд диалектісінде "бженн") Ямтландтың барлық аймақтарында кездеседі. Ямтландтағы басқа ірі жыртқыштарға мысық – Еуразиялық сүлгі, "filfras" – күлкі (ведьма) және Арктикалық түлкі жатады. Ямтландта қасқырлар (skrågg, gråbein) 20 ғасырда Скандинавияда дерлік жойылғаннан кейін кейде кездеседі. Алайда, қазіргі уақытта Ямтландта тұрақты мекені бар қасқырлар жоқ. Провинцияда сонымен қатар алтын бүркіт сияқты ірі жыртқыш та бар. Сурет|Бобр жасаған бөгет, Ямтланд. Швециядағы соңғы жергілікті бобр 1871 жылы Солтүстік Ямтландтағы Бьюрэльвенде (Ямтланд диалектісінде "bjur" немесе "björ" – бобр деген сөз) атып түсірілді. Бобрді Норвегиядан Швецияға қайта әкелген орын да осы Ямтланд болды, бұл 1922 жылы болды. Қазіргі уақытта бобрлардың саны көп және кеңінен таралған. Ямтландта мекендейтін, Скандинавияның қалған бөлігінде сирек кездесетін кіші сүтқоректілердің арасында, мысалы, тайгалық құмдык және солтүстік қайың тышқаны бар. "Læmel" – Норвегия леммингі де Ямтландта кездеседі және осы түрге тән соңғы үлкен популяциялық өсім 2001 жылы болды. Сурет|Ямтланд тауларындағы бұғылар. Ямтландта мысық тұқымдасына жататын бірнеше сүтқоректілер мекендейді. Бұрын айтылған күлкіден басқа, провинцияда кеңінен таралған және көптеген өзендердің жанында кездесетін сусар, сонымен қатар отырғызылған, босатылған және қашып кеткен микстер де бар. Бұл аймақта қарағайлы мартен мен ермин де кездеседі. Бұл сүтқоректілер көбінесе бағалы терілері үшін ауланады, бұл Ямтланд үшін әсіресе ерминге қатысты. Елендердің арасында, бұрын айтылғандай, қасқыр көптеп кездеседі. Басқа елендерге – жабайы елендер, саамдық малдары немесе бұрын үйретілген жабайы елендер жатады. Провинцияның балықтары – қоңыр форель, ол кәдімгі ақ балық, көк шошқа, еуропалық балық, арктикалық шаян, шошқа, лосось және ет жейтін солтүстік шұбармен бірге кездеседі. Ямтландта шамамен 250 түрлі құс байқалды. Түрлердің саны өте әртүрлі, тауларда көк кеуде, ұзын құйрықты скуа, еуразиялық доттер, птармиган, Лапландия және қар бандери кездеседі. Орманды аймақта қара құс, қара құс, каперкаилли, сибирлік шырша, үш саусақты жыртқыш және рустик банг сияқты түрлер мекендейді. Провинцияда бірнеше түрлі соулар тіршілік етеді, ал провинциялық соу – солтүстік соу.

thumb|left|A tame Jamtish moose from Moose Garden in Orrviken outside Östersund. The moose is Jämtland's provincial animal. Due to the diversified natural environment in Jämtland it displays a great deal of different animals. The animal most commonly associated with Jämtland is (as already hinted) the moose. It is Jämtland's provincial animal and is referred to in dialect as simply djur, "animal". Moose may be found throughout Jämtland but to a lesser extent in the mountainous area in the province's eastern parts and in the north. However northern Jämtland is the most densely populated brown bear habitat in the world. The brown bear (bjenn in Jamtish) is also more or less common throughout Jämtland. Other large predators in Jämtland include the cat gaupa (Eurasian lynx), the filfras meaning the glutton (wolverine) and smaller such as the Arctic fox. Jämtland has had populations of wolves (skrågg, gråbein) from time to time after it practically became extinct in Scandinavia during the 20th century. There are however currently no wolves with an established territory in Jämtland. There is also one large raptor in the province, the golden eagle. thumb|A beaver dam in Jämtland. The last native beaver in Sweden was shot in northern Jämtland 1871 at Bjurälven (bjur or björ is the Jamtish word for beaver). It was also in Jämtland that the beaver was reintroduced in Sweden from Norway in 1922. The current beaver population is quite large and common. Among the smaller mammals inhabiting Jämtland that are rare in the rest of Scandinavia are e. g. the taiga shrew and the northern birch mouse. The læmel, Norway lemming is also present in Jämtland and the latest major population boom usual for this species occurred in 2001.

thumb|left|Reindeer in Jämtland's mountain range. Jämtland is inhabited by several mammals from the weasel family. Besides the already mentioned wolverine the oter, otter, is widespread in the province and common near several streams, the least or snow weasel exists, along with planted, released and escaped minks. The province is also home to the pine marten and the ermine. These mammals have often been hunted for their valuable fur, for Jämtland this is especially true for the ermine. Among the deer the moose is as already stated common. Other deer are roe deer, red deer and reindeer, in the shape of Sami herds or wilded originally tame reindeers. The provincial fish is the brown trout which is found together with common whitefish, grayling, European perch, Arctic char, burbot, salmon and the carnivorous northern pike. Roughly 250 types of birds have been observed in Jämtland. The species presence greatly varies, in the fells bluethroat, long tailed skua, Eurasian dotterel, ptarmigan, Lapland and snow bunting are found. The forested region is inhabited by species such as hazel hen, black grouse, capercaillie, Siberian jay, three toed woodpecker and rustic bunting. Several different types of owls dwells in the province and the provincial owl is the northern hawk owl.

Өмір салты

Ямстланд мәдениетінде адамзат дамуының кезеңдері көрініс тапты: аңшылық-жинаушылық кезеңі, жартылай көшпелі мал шаруашылығы кезеңі, толыққанды егіншілік кезеңі және қазіргі заманауи технологиялық кезең. Аңшы-жинаушылық кезеңінен қалған іздер ең алдымен аңшылықтың өзі. Ямстланд халқы осы кезеңде өте ұзақ уақыт бойы өмір сүрді, себебі аңшылар халықты асырауға қабілетті болды. Бүгінде көптеген ямттар жылдық ең маңызды мереке ретінде қаз-қалпында жылқы аулауды санайды. Ямстландқа алғаш келген адамдар көмекші ретінде иттерді әкелді. Жергілікті ит, Ямтхунд, Ямстландқа аттас ит тұқымы. Нақты айтылмаса да, көптеген адамдар елтаңбада бейнеленген ит осы тұқымға жатады деп санайды. Ямтхундтың кейде қасқырға ұқсас сыртқы түрі бар делінеді. Тациттың "Германия" еңбегінде алғаш айтқан нәрсесінің бірі – герман халқының жануарларын бәрінен де жоғары бағалайтыны. Тацит сондай-ақ герман халқының егіншілікпен айналысуды ұнатпағанын айтады. Оның сөзіне қарағанда, германдықтар тамақ пен ұйқыға құмар, ал қалған уақытта жайбажайлауды жақсы көреді. Бұлдың бәрі белгілі бір дәрежеде Ямстландқа да қатысты. Ямстланд халқы қоныстанғаннан кейін көбінесе мал шаруашылығына (көшпелі мал өсіруге) сүйенді. Мал-мүлік олардың байлығының көзі болғандықтан, оларды иелері жақсы көретін. Малға деген сүйіспеншілік диалектіде де көрініс тапты: еркек түйін боксен (текке) деп, ал әйел түйін геита (ешкі) деп аталады. Ямстландта скандинавиялық ішкі көшпелі мал өсіру, буфёринг, егіншіліктен гөрі маңыздырақ болды. Шын мәнінде, малға күтім жасау, оларды азықпен қамтамасыз ету өте маңызды және табысты болды. Әр жазда, мамырдан қыркүйекке дейін бірнеше апта бойы, gjetaran (қора жігіттері) және butøusan (қора қыздары, "bu" сөзі "кабина" сөзімен туыс) креканы, малды, бірнеше мал үйлері салынған биік жайылымға қарай қадағалап, күзетіп жүрді. Бұл сапарларға әдетте gjettran (Ямстланд ешкілері) және kynnan (ақ, сергежоспалы және еркелеген сиырлар, мүйізі жоқ) алып шығарылатын. Бұл ауыр жұмыс болды және оның нәтижесі еркектер мен әйелдердің бірлескен еңбегіне байланысты болды. Бұл өмір салты мыңдаған жылдар бойы сақталды және 1950 жылдары ғана ескірді. Алайда, бұл дәстүр соңғы кезде қайта жаңғырды, көбінесе туристік мақсаттар үшін. Халық қоныстанғаннан кейін қоғам күрт өзгерді, алдымен ескі қоғамдармен қатар өмір сүріп, кейін оларды сіңіріп алды. Сауда-саттық маңыздылығы артты, халық сайлаған саяси институт құрылды, оның орнын қазіргі округтік кеңес алды. Ямстланд өзінің атын алды және белгілі бір дәрежеде иерархиялық әлеуметтік құрылым қалыптасты, бірақ, жоғарыда айтылғандай, Ямстланд ешқашан жоғары сыныпқа ие болған емес. Бірақ, Сканке және Бликс сияқты күшті отбасылар болды және Ямстланд ауылдарында адамдар әлі күнге дейін туыстар, отбасылар желісінде өмір сүреді. Олар көптеген адамдар үшін екінші әлеуметтік кепілдік құрайды, ал Швецияның қалған бөлігінде және мысалы, Эстерсунда бұл әлеуметтік кепілдікті толық немесе дерлік толыққанды мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандырумен алмастырған.

The culture in Jämtland has been marked by the stages in human development; the hunting gathering stage, the semi nomadic herding stage, the fully agricultural stage and the modern technological stage. Remnants from the hunter gathering stage is first and foremost hunting itself. Jämtland's population remained in this stage for a very long time due to the hunters ability to sustain the population. Today the moose hunt is regarded by many Jamts as the major holiday of the year. When the first humans came to Jämtland they brought dogs with them as helpers. The local dog, Jämthund, is a canine breed eponymous to Jämtland. Even if it is not explicitly stated, popular perception holds that the dog depicted in the coat of arms is of that breed. The Jämthund is often described having a wolf like appearance. One of the first things Tacitus mentions in his work Germania is that the Germanic people treasure their animals above all else. Tacitus also concludes that the Germanic people found cultivation repulsive. Instead, he states, the Germanic people devote themselves to food and sleep and besides that they prefer to remain idle. All of this, to certain extents, applied to Jämtland. When the people of Jämtland settled down they relied mostly on pastoralism (transhumance). Their animals were the source of wealth and they were therefore loved by their owners. This love for the livestock has manifested itself in the dialect, a male nipple is called bokkjen (the buck) and a female nipple is known as geita (the goat). In Jämtland the Scandinavian inland transhumance, buföring, has always been more important than cultivation. In fact it was crucial to take care of the livestock and supply them with food, and rewarding. Every summer for several weeks, from May to September, gjetaran (herd boys) and butøusan (herd girls, bu is cognate to "booth") followed and guarded kreka, the critter, on their way to a grazing land on higher altitudes where several critter houses had been raised. The common animals taken out on these journeys were gjettran (Jämtland goats) and kynnan (the fell cows) a white, brisk and headstrong cow race, lacking horns. It was a hard work and it depended on cooperation between males and females. This lifestyle lived on for thousand years and it was first in the 1950s it became obsolete. This tradition has however been resurrected as of late, mostly for touristic purposes. When the population settled down the society greatly changed, first coexisting with the older societies, later absorbing them. Trade became much more important, a political institution elected by the people came into existence, the very same institution whose successor is the current County Council. Jämtland got its name and a somewhat hierarchical social structure emerged, though, as already pointed out, Jämtland never had an upper class. Strong families such as Skanke and Blix did exist though and on the countryside in Jämtland people still live in networks of relatives, families. Where they provide a second social security for many, in the rest of Sweden and in e. g. Östersund this has completely or almost entirely been replaced by public welfare.

Спорт

Облыстағы футболды Jämtland Härjedalens Fotbollförbund басқарады. Аталған қауымдастықтың қарауында Myssjö Ovikens IF клубы бар.