Швецияның тарихи провинциясы – Вермланд

Кіріспе

Швецияның тарихи провинциясы
швед тарихи провинциясы

Вәрмланд – Швецияның батыс-орталық бөлігінде орналасқан landskap (тарихи провинция). Ол Вестергётланд, Дальсланд, Даларна, Вестманланд және Неркемен шектеседі, ал батысында Норвегиямен көршілес.

Атауы

Атаудың бірнеше латыншаланған нұсқалары бар, олардың ішінде Вармеландия, Вермеландия, Вермеландия, Вæрмаландия, Вæрмоландия, Вирмоландия және Вермиландия. Латыншаланған кейбір түрлері атаудың шығу тегін үлкен жергілікті көлден (ежелгі *Вирмилден) екенін көрсетеді; ал басқалары сол көлдің негізгі арнасы болып табылатын *Вæрма өзенінен шыққан. Бұл провинция бастапқыда Гёталандтың бір бөлігі болған, ал 1815 жылы Свеаланд құрамына кірген. Wermland – атаудың ескірген шведше жазылуы, ол әлі де Nya Wermlands Tidningen сияқты газет атауларында кездеседі.

География

Ең үлкен көлі – Венерн. Көптеген маңызды өзендер Венерн көліне құяды. Дегенмен, аймақ кішкентай көлдерге, тоғандарға және өзендерге толы. Таулар мен көлдердің араласуынан пайда болған пейзаж әдетте көркем деп есептеледі және суретшілер мен жазушыларға шабыт сыйлаған.

Батыс Вермланд

Скандинавия тауларында орналасқан Вярмландтың батыс бөлігінде бірнеше таулы платолар бар. Ең биік нүктелері солтүстік бөліктерінде, платоларда кездеседі. Ең биік шыңы да осы жерде, Хёльжес маңындағы Гранберget тауы орналасқан.

Шығыс Вермланд

Вярмландтың шығыс бөлігі Бергслагеннің, Орталық Швецияның Тау-кен аймағының құрамына кіреді. Оның жер бедері көбінесе төбелі, бірнеше биік төбелері бар: Hvitklinten, Dalkarlsberget және Vålbergsrös. Вярмландтың бұл бөлігі минералдарға бай, ең бастысы – темір кенінің көп қоры бар. Бұл аймақтағы маңызды орындар Лангбан және Нордмарк Хундред маңында орналасқан. Оңтүстік-шығысында Кильсберген қыраты Неркемен шекараны белгілейді.

Халық саны

2022 жылдың 31 желтоқсанына қарай Вярмланд халқы 322 612 адамды құрайды. Ол үш округке келесідей бөлінген:

Континенттік жүйе кезінде (1806–1814) Вярмландта ағаш өнеркәсібі гүлденді және бұл қазіргі заманға дейін жалғасуда. Орман шаруашылығы индустрияландырылды және провинцияның экономикалық негізі болып табылады. Норвегиямен шектес Вярмланд Швецияның соңғы соғысына, 1814 жылы мұрагер ханзада Жан Батист Бернадоттың Норвегияға қарсы әскери жорығына тап болды. Аймақта үлкен әскерлер қозғалысы болды және провинциядан шыққан көптеген сарбаздар шайқастарға қатысты. Вярмланд полкі полковник Клингспордың басшылығымен 9-ші бригадаға қосылған үш батальоннан және полковник Ганаф Колкхоунның басшылығымен 10-шы бригадаға қосылған бір батальоннан тұрды. Екі бригада да генерал-майор Розенблад басқаратын 5-ші армия дивизиясының құрамына кірді. 9-шы бригада 1814 жылдың 30 шілдесінде Норвегия шекарасын кесіп өтіп, 4 тамызда Фредрикстад бекінісін қоршауға қатысты, ол капитуляциялады. Полктің қалған бөлімдері бірнеше күннен кейін генерал-лейтенант Вегесактың отрядымен солтүстікке қарай жылжып, 1814 жылдың 6 тамызында Раккестад және Лангенесте, ал 1814 жылдың 9 тамызында Аскимдегі шайқастарға қатысты. Майор Лагерлов басқаратын полк батальоны Лангенестегі көпір басынан норвегиялық шабуылды тойтарды. 10-шы бригада 1814 жылдың 1 тамызында шекараны кесіп өтіп, Мораст бағытына бет бұрды. Ол 1814 жылдың 2 тамызында Конгсвингерден оңтүстікке қарай Лиер шайқасына қатысып, содан кейін шекараға шегінді, онда батальон 1814 жылдың 5 тамызында Мидског шайқасына қатысып, ауыр шығынға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс Вярмланд қайтадан үлкен әскери күштер шоғырланған аймаққа айналды. Германияның Норвегияны басып алуынан кейін Швеция қарулы күштерінің басым бөлігі Вярмландқа шоғырландырылды. 1941 жылдың маусым айында шамамен 150 000 әскери қызметкер Вярмландқа жұмылдырылды, бұл Германияның толық қаруланған Энгельбрехт дивизиясын ел арқылы тасымалдау талабына және Барбаросса операциясын бастамас бұрын болды. Осы кезеңде провинцияда бірнеше ірі әскери оқу-жаттығулар өтті. 1943 жылдың күзінде Германияның әскери транзитін тоқтату туралы Швецияның жариялануына және неміс шабуылынан қорқуға байланысты шамамен 250 000 әскери қызметкер Вярмландқа жұмылдырылды. 1905 жылы Норвегиямен одақтың таратылуынан жасалған келісімде екі ел арасындағы шекарада бекініс салуға тыйым салынды, бірақ Норвегияны Германия басып алғаннан кейін ескі бекіністер жаңартылып, көптеген жаңалары салынды. Еда муниципалитетіндегі Скансен Хультет (Сканс 153 Хультет) бекінісі (1940–1941 жылдары салынған, бірақ 1945 жылға дейін жақсартулар жалғасты), пулемет орналасқан жерлер, казематтар және басқа бетон бункерлері, тікенді сыммен, қабырғалармен және танк тұзақтарының бірнеше қатарымен қоршалған ерекше назар аударарлық. Бекіністер жергілікті тұрғындармен қайта жаңартылды және қазір көпшілікке ашық. Бұрын құпия саналған швед әскери құжаттарында 1940 жылдары швед қарулы күштері Вярмландтағы бекіністерге шамамен 30 миллион швед кроны жұмсағаны көрсетілген. Вярмландта Екінші дүниежүзілік соғыстан бері 12 000 әскери нысан, оның ішінде 123 бекініс нысаны бар. 2011 жылы түсірілген «Гренсен» (ағылш. Beyond the Border) фильмі 1942 жылы Швеция мен неміс басқан Норвегия арасындағы шекараны күзеткен жас сарбаздардың өмірі туралы айтады және солтүстік Вярмландта түсірілді, Torsby қаласының жанындағы жерлердегі түсірілімдер өтті.

Under the Continental system (1806–1814), the timber industry flourished in Värmland and continuing into the modern era, forestry became industrialized and is still the economic backbone of the province. Bordering on Norway, Värmland was affected by Sweden's last war, Crown Prince Jean Baptiste Bernadottes military campaign against Norway in 1814. The province saw large troop movement and many soldiers originating from the province were involved in battles. The Värmland Regiment had three battalions attached to the 9th Brigade under Colonel Klingspor and one battalion attached to the 10th Brigade under Colonel Gahn af Colqhoun. Both brigades were part of the 5th Army Division under Major General Rosenblad. The 9th Brigade crossed the border to Norway on 30 July 1814 and participated in the siege of Fredrikstad Fortress, which capitulated on 4 August, while other parts of the regiment a few days later followed later Lieutenant General Vegesacks department north and participated in battles at Rakkestad and Langenäs on 6 August 1814 and Askim on 9 August 1814. A battalion of the regiment, commanded by Major Lagerlöv, managed to fight back a Norwegian attack from the bridgehead at Langenäs. The 10th Brigade crossed the border on 1 August 1814 and went in the direction of Morast. It participated in the Battle of Lier south of Kongsvinger on 2 August 1814 and then retreated to the border, where the battalion participated in the battle of Midskog on 5 August 1814 and suffered heavy losses. During World War II, western Värmland was again an area of heavy military deployment. A major part of the Swedish Armed Forces was concentrated to Värmland following the German invasion of Norway. Approximately 150,000 military personnel were mobilised to Värmland in June 1941, by the time of German demands to transport the fully armed Division Engelbrecht through the country and before the launch of Operation Barbarossa, and with several large military exercises being conducted in the province during the period. Even more military personnel, possibly as many as 250,000, were mobilised to Värmland in the fall of 1943, due to the pending Swedish announcement to end German military transits and fear of a German attack. An agreement from the dissolution of the union with Norway in 1905 stated that no fortification was allowed on the border between the two nations, but after the German occupation of Norway, old fortifications were renovated and many new constructed. Notably is the fortification Skansen Hultet (Skans 153 Hultet) in Eda Municipality, constructed 1940 1941 (although improvements continued until 1945), and equipped with a network of machine gun emplacements, casemates and other concrete bunkers, surrounded by barbed wire, walls and several lines of tank traps. The fortifications have been renovated by locals and are now open to the public. Formerly classified Swedish military documents shows that the Swedish Armed Forces spent approximately SEK 30 million on fortifications in Värmland during the 1940s. There are around 12,000 military objects, including 123 fortified sites, in Värmland dating from World War II. The film Gränsen (Eng. Beyond the Border) from 2011, telling the story about the life of the young soldiers guarding the border between Sweden and German occupied Norway in 1942, takes place in northern Värmland and was filmed near Torsby.

Мұз үстіндегі хоккей

Хоккей Вәрмландта танымал спорт түрі. Соңғы жылдары ең ірі екі команда – Карлстадтан "Фэрйестадс БК" және Карлскогадан "БИК Карлскога". "Фэрйестадс БК" – Швеция хоккей лигасының (SHL) ең сәтті командасы. Команда 1975 жылы SHL құрылғаннан бері 10 швед чемпионатында жеңіске жетті. "БИК Карлскога" екінші дивизиондағы "ХоккейАлльсвенскан" лигасында ойнайды. Тағы да белгілі командалар – Форшагадан "Форшага ИФ" және Грумстан "Грумс ИК". Бұл екі команда 1940-1950 жылдары шведтік хоккейдің жоғары лигасында өнер көрсеткен.

Футбол

Облыстағы футболды Värmlands Fotbollförbund басқарады. Соңғы жылдары ең белгілі екі команда – Degerfors IF (Дегерфорс қаласынан) және Mallbackens IF Sunne (Сунне қаласының солтүстігіндегі Лисвик қаласынан). Degerfors IF 1907 жылы құрылған. Команда алғаш рет 1938 жылы Allsvenskan жоғары лигасында өнер көрсетті. Degerfors IF ең үлкен жетістігін 1993 жылы жетісті, команда Svenska Cupen кубогын жеңіп алып, 1993–94 жылғы Еуропа кубогы иегерлерінің кубогына қатысуға мүмкіндік алды. Mallbackens IF Sunne әйелдер футбол лигасының Damallsvenskan жоғары лигасында 14 маусым ойнады. Басқа да танымал командалар: Карлстадтан QBIK, Карлстадтан IF Karlstad Fotboll, Амбьёрбиден Nordvärmlands FF және Карлстадтан FBK Karlstad.

Мотор спорты

Вармланд – Хёльжестегі Хёльжесбанан ралли-кросс трассасының орналасқан жері. Хёльжесбанан жыл сайын Еуропа және Әлем ралли-кросс чемпионаттарының Швеция кезеңін қабылдайды. Бұл провинция көп жылдар бойы Швеция раллиі жарысын да өткізді. Дегенмен, 2022 жылы бұл жарыс солтүстікке, Умея қаласына көшірілді.