Кіріспе
Неміс тарихшысы (1808–1884) Иоганн Густав Бернхард Дройсен (; 6 шілде 1808 – 19 маусым 1884) – неміс тарихшысы. Оның Ұлы Александр туралы тарихы – «үлкен» деп аталатын тұлғалардың билігін қастерлеген неміс тарихи ойлауының жаңа мектебін бейнелеген алғашқы еңбек болды.
Johann Gustav Bernhard Droysen ('/d//r//ɔɪ//z//ən/; ; 6 July 180819 June 1884) was a German historian. His history of Alexander the Great was the first work representing a new school of German historical thought that idealized power held by so called "great" men.
Ерте өмір және білім
Дройсен 1808 жылғы 6 шілдеде Помераниядағы Трептов қаласында (қазіргі Польшадағы Тшебятов) дүниеге келген. Оның әкесі, Иоганн Кристоф Дройсен, 1806–1807 жылдары Колбергтің танымал қоршауында болған әскери капеллан болды. Бала кезінде Дройсен Азаттық соғысы кезіндегі әскери операциялардың бір бөлігін көрді, оның әкесі сол кезде 1813 жылдың көп бөлігінде француздар бақылаған Штеттин қаласының жанындағы Грайфхагенде пастор болып қызмет еткен. Осы кезеңдегі әсерлер Пруссия патшалығына деген оның терең бірлік сезіміне негіз салды. Ол Штеттин гимназиясында және Берлин университетінде білім алды; 1827 жылдан 1829 жылға дейін Феликс Мендельсонның жеке репетиторы болды, ол өзінің Op. 9, 12 әніне оның бірнеше өлеңдерін салды. 1829 жылы ол Берлиндегі ең көне мектептердің бірі – Грауес Клостердегі (Граус монастыры) ұстаз болды; сонымен қатар, ол Берлин университетінде 1833 жылдан бастап приват-доцент, ал 1835 жылдан бастап жалақысыз профессор ретінде дәріс берді. Әйгілі тарихшы Якоб Буркхардт өзінің соңғы семестрінде (1839–1840 жж.) оның сабағына қатысты. Осы жылдары Дройсен классикалық антиквәнуды зерттеді; ол 1832 жылы Эсхилдің аудармасын және 1835–1838 жылдары Аристофанның парафразын жариялады, бірақ тарихшы ретінде оны танытқан еңбегі – «Александр Великийдің тарихы» (Geschichte Alexanders des Grossen; Берлин, 1833 және басқа басылымдар) болды, бұл кітап ұзақ жылдар бойы Александр Великий туралы ең жақсы жұмыс болып саналды. Ол жаңа неміс тарихи ойлау мектебінің белгісі болды, себебі ол билік пен жетістікті идеализациялады, бұл тұжырымдық аясты Дройсен Гегельдің оқытуынан алған. Дройсен Александрдың өмірбаянын Александрдың грек мұрагерлері туралы басқа да еңбектермен жалғастырды, олар «Эллинизм тарихы» (Geschichte des Hellenismus; Гамбург, 1836–1843) деген атпен жарық көрді, онда ол Александрдың жаулап алулары мен Рим империясының пайда болуы арасындағы кезеңді «эллинистік» деп атады. 1885 жылы бүкіл еңбектің жаңа және қайта қарастырылған басылымы жарық көрді және француз тіліне аударылды, бірақ сол кезде ағылшын тіліне аударылмады. 1846 жылы жарық көрген, ал 1858 жылы жарық көрген «Тарих принциптерінің негіздері» (Grundriss der Historischen Methode), 1893 жылы аударылған, неміс университеттерінде кеңінен оқылды. Одан кейін ол зерттеу және жазуға жаңа көзқарасын көрсететін әдістемелік зерттеу – «Тарихты ғылым деңгейіне көтеру» (Erhebung der Geschichte zum Rang einer Wissenschaft, 1863) еңбегін жариялады.
Пруссия тарихнамасына мұра
Кейінгі жылдары Дройсен негізгі назарын Пруссия тарихына жұмсады. 1851 жылдан бастап ол Йена қаласында профессор болып тағайындалды; 1859 жылы Берлинге шақырылып, өмірінің соңына дейін сонда қалды. 1851 жылы ол граф Йорк фон Вартенбургтің өмірбаянын жариялады (Берлин, 1851–1852), ол неміс тіліндегі ең жақсы өмірбаяндық еңбектердің бірі саналады, одан кейін ол «История дер преусская политика» (ағылшын тілінде – «Пруссия саясатының тарихы», Берлин, 1855–1886) атты зор еңбегін бастады. Жеті том жарық көрді, соңғысы автор қайтыс болғаннан кейін жарияланды; барлығы 32 томды құрады. Бұл еңбек Пруссия монархиясының 1756 жылға дейінгі даму тарихын толыққанды көрсетеді. Дройсеннің барлық еңбектері сияқты, бұл да ерекше стильмен жазылған және тарихтағы маңызды динамикалық күштердің қалай жұмыс істегенін анықтауға бағытталған.
Жеке өмір
Дройсен екі рет үйленген және Берлинде қайтыс болған. Оның үлкен ұлы Густав бірнеше танымал тарихи еңбектер жазды, атап айтқанда, «Густав Адольф» (Лейпциг, 1869–1870) – Отыз жылдық соғыс кезінде Швеция королі Густав Адольфқа арналған зерттеу, «Герцог Бернхард фон Веймар» (Лейпциг, 1885) – Отыз жылдық соғыс кезіндегі тағы бір қабілетті протестант генералы герцог Бернхардқа арналған зерттеу; «Historischer Handatlas» (Лейпциг, 1886) – тарихи және аумақтық өзгерістердің географиялық талдауы, сондай-ақ Отыз жылдық соғыстың әртүрлі оқиғалары туралы бірнеше жазбалар. Оның тағы бір ұлы Ханс Дройсен грек тарихы және ежелгіліктері туралы бірнеше еңбек жазған.