Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күн шығу алдындағы қараңғылық басталатын уақыт. Таң – күн шығу алдындағы қараңғылық басталатын уақыт. Ол Жер атмосферасында шашыраған жанама күн сәулесінің пайда болуымен анықталады, яғни Күн дискісінің ортасы бақылаушының көкжиегінен 18° төмен түскен кезде. Бұл таңғы қараңғылық кезеңі күн шыққанға дейін жалғасады (Күннің жоғарғы бөлігі көкжиекті атқанда), сол кезде тікелей күн сәулесі шашыраңқы жарықтан басып өтеді.
Time that marks the beginning of the twilight before sunrise
Dawn is the time that marks the beginning of twilight before sunrise. It is recognized by the appearance of indirect sunlight being scattered in Earth's atmosphere, when the centre of the Sun's disc has reached 18° below the observer's horizon. This morning twilight period will last until sunrise (when the Sun's upper limb breaks the horizon), when direct sunlight outshines the diffused light.
Этимология
"Таң" сөзі көне ағылшын тіліндегі "dagian" етістігінен, "күн шығу" мағынасынан туындаған.
"Dawn" derives from the Old English verb dagian, "to become day".
Таңның түрлері
Таң ату күндізгі жарықпен басталады және күн көкжиекке шыққанға дейін жалғасады. Таңертеңгі шапақ үш кезеңге бөлінеді, олар күннің ортасының горизонттан төменгі бұрыштық қашықтығы (градус есебімен) арқылы анықталады. Бұл – астрономиялық, теңізшілік және азаматтық шапақ.
Dawn begins with the first sight of lightness in the morning, and continues until the Sun breaks the horizon. The morning twilight is divided in three phases, which are determined by the angular distance of the centre of the Sun (degrees below the horizon) in the morning. These are astronomical, nautical and civil twilight.
Астрономиялық таң
Астрономиялық таң Күннің ортасы таңертең 18 градус көкжиектен төмен түскенде басталады. Астрономиялық көлеңке Күн ортасы көкжиектен 12 градус төмен түскенше бірден басталады.
Astronomical dawn begins when the center of the Sun is 18 degrees below the horizon in the morning. Astronomical twilight follows instantly until the center of the Sun is 12 degrees below the horizon.
Теңіз таңдары
Теңізшілер теңіздегі көкжиекті ажырата алатын жарық жеткілікті болған кезде, бірақ аспан әлі де сыртқы шаралар жасау үшін тым қараңғы болғанда, теңіз сарқырамасы басталады. Ол күннің ортасы таңертең 12 градусқа көкжиектің астына түскенде басталады. Теңіз сарқырамасының таңы – азаматтық сарқырамаға дейін созылатын теңіз сарқырамасының басталуын білдіреді. Аспан ашық болса, көк түсті болады, ал бұлт немесе тұман болса, қола, қызғылт сары және сары түстер көрінеді. Азаматтық сарқырама кезінде Венера және Юпитер сияқты кейбір жарық жұлдыздар мен планеталарды әлі жалаңаш көзбен көруге болады. Осы сәт азаматтық сарқыраманың басталуын көрсетеді, ол күн шығуына дейін созылады.
Nautical twilight begins when there is enough light for sailors to distinguish the horizon at sea, but the sky is still too dark to perform outdoor activities. It begins when the center of the Sun is 12 degrees below the horizon in the morning. Nautical dawn marks the start of nautical twilight, which lasts until civil dawn. When the sky is clear, it is blue colored, and if there are clouds or haze, bronze, orange and yellow colors are seen. Some bright stars and planets such as Venus and Jupiter are still visible to the naked eye at civil dawn. This moment marks the start of civil twilight, which lasts until sunrise.
Экватор
Күннің қараңғылық уақыты экваторда ең қысқа болады, онда күн мен түн теңелу кезінде Күн шығыстан шығып, батысқа қарай, көкжиекке тік бұрышпен батып, күн бату мен күн шығу арасы ең аз болады. Әрбір қараңғылық сатысы (азаматтық, теңіздік және астрономиялық) тек 24 минутқа созылады. Жер бетіндегі кез келген нүктеде қараңғылық уақыты теңелулер маңында ең қысқа, ал күн тоқырауларында ең ұзақ болады.
The period of twilight is shortest at the Equator, where the equinox Sun rises due east and sets due west, at a right angle to the horizon. Each stage of twilight (civil, nautical, and astronomical) lasts only 24 minutes. From anywhere on Earth, the twilight period is shortest around the equinoxes and longest on the solstices.
Полярлық аймақтар
Жазғы күн тілегі жақындаған сайын күндіз ұзарады, ал қысқы күн тілегі жақындаған сайын түн ұзарады. Бұл таң және кешкі аспанның уақыты мен ұзақтығына әсер етуі мүмкін. Бұл әсер полюстерге жақын жерлерде күштірек байқалады, онда Күн көктемгі теңесуде туады және күзгі теңесуде батып, бірнеше аптаға созылатын ұзақ сәулелік кезең пайда болады. Полярлық шеңбер (солтүстік немесе оңтүстік) – жазғы күн тілегінде Күн батпайтын ең төменгі ендік деп анықталады. Сондықтан полярлық шеңбердің бұрыштық радиусы Жердің экваторлық жазықтығы мен эклиптикалық жазықтықтың арасындағы бұрышқа тең. Күн батпайтын уақыттың мерзімі полюске жақындаған сайын ұзарады. Жазғы күн тілегіне жақын жерде, шамамен 54°34' ендігінен жоғары жерлерде теңіз сәулесінен артық қараңғылық болмайды; осы ендіктерде "түннің қараңғылығы" әртүрлі болады. 60°34' ендігінен жоғары жерлерде жазғы түндер азаматтық сәуледен артық қараңғы болмайды. Бұл "жарық түндер" мерзімі жоғары ендіктерде ұзаққа созылады.
Daytime becomes longer as the summer solstice approaches, while nighttime gets longer as the winter solstice approaches. This can have a potential impact on the times and durations of dawn and dusk. This effect is more pronounced closer to the poles, where the Sun rises at the vernal equinox and sets at the autumn equinox, with a long period of twilight, lasting for a few weeks. The polar circle (at north or south) is defined as the lowest latitude at which the Sun does not set at the summer solstice. Therefore, the angular radius of the polar circle is equal to the angle between Earth's equatorial plane and the ecliptic plane. This period of time with no sunset lengthens closer to the pole. Near the summer solstice, latitudes higher than about 54°34' get no darker than nautical twilight; the "darkness of the night" varies greatly at these latitudes. At latitudes higher than about 60°34', summer nights get no darker than civil twilight. This period of "bright nights" is longer at higher latitudes.
Мысал
Жазғы күн тоғысында Шотландияның Глазго қаласында (55°51 с.е.) және Данияның Копенгаген қаласында (55°40 с.е.) бірнеше сағатқа "түн сезімі" пайда болады. Норвегияның Осло қаласы (59°56 с.е.) мен Швецияның Стокгольм қаласы (59°19 с.е.) Күн көкжиектің астында болғанда өте жарық көрінеді. Күн көкжиектен 9,0-ден 9,5 градусқа дейін төмен түскенде (жазғы күн тоғысында бұл 57°30–57°00 ендіктерде болады), тік сызық (зенит) тіпті бұлтсыз түндерде де (толық ай болмаса) қараңғы болады, ал аспанның көп бөлігінде ең жарқын жұлдыздар анық көрінеді.
Around the summer solstice, Glasgow, Scotland at 55°51 N, and Copenhagen, Denmark at 55°40 N, get a few hours of "night feeling". Oslo, Norway at 59°56 N, and Stockholm, Sweden at 59°19 N, seem very bright when the Sun is below the horizon. When the Sun gets 9.0 to 9.5 degrees below the horizon (at summer solstice this is at latitudes 57°30–57°00), the zenith gets dark even on cloud free nights (if there is no full moon), and the brightest stars are clearly visible in a large majority of the sky.
Мифология және дін
Ислам дінінде Зодиак жарығы (немесе "жалған таң") Жалған таң (Субхе Казеб, парсы صبح کاذب) деп аталады, ал Астрономиялық таң Сахар (سحر) немесе Шынайы таң (Субхе Садек, парсы صبح صادق) деп аталады. Бұл күннің алғашқы намазы және Рамазан айында күнделікті оразаның басталу уақыты. Көптеген үнді-еуропалық мифологияларда еркек Күн құдайынан бөлек таң құдайы бар, оның аты PIE *h₂ausos-тан шыққан, оған грек Эос, римдік Аврора және үнді Ушасы кіреді. Сондай-ақ литвалық Аушрине және мүмкін германдық *Austrōn (содан Пасха атауы пайда болған) да осымен байланысты. Сиу мифологиясында Анпао – екі беті бар жаратылыс. Үнді таң құдайы Ушас әйел, ал Сурья (Күн) және Аруна (Күннің керуені) – еркек. Ушас – Ригведаның ең танымал құдайларының бірі. Таң ату уақыты брахмамухурта (Брахма – жаратылыс құдайы, ал мухурта – индуистік уақыт өлшемі) деп те аталады және рухани іс-әрекеттер, соның ішінде медитация мен йога жасау үшін ең қолайлы уақыт деп есептеледі. Үндістанның кейбір аймақтарында Шах мерекесінде Күнмен бірге Уша мен Пратюшаға (күн бату) құлшылық етеді. Киелі кітапта Иса жиі таңмен байланыстырылады, сондай-ақ Исаның үшінші күні тірілуі таңда болған. Prime – дәстүрлі діни қызметтердің (Каноникалық сағаттар) белгілі бір уақыты, христиандық литургияда күннің бірінші сағатында оқылады. Исамен байланысты христиан дінінде христиандық жерлеу рәсімдері таң бағытында өткізіледі. Яһуди дінінде таңды (ивритше Алос/Хашахар немесе Алос/) қалай есептеу керек деген мәселе Талмудта көтеріледі, себебі оның яһуди заңнамасына көптеген әсері бар (мысалы, кейбір күндізгі міндеттердің басталу уақыты, намаз сияқты). Талмудта таңның күн шығуға 72 минут бұрын болатыны айтылады. Басқалар, соның ішінде Вильна Гаоны, Талмудтағы таң уақыты Месопотамиядағы күн мен түннің теңелуіне қатысты деп түсіндіреді, сондықтан таң Күн көкжиектен 16,1 градус төмен болғанда басталады деп есептеу керек. Көптеген сефард яһудилерінің ұзақ жылдар бойы сақтап келе жатқан дәстүрі бірінші пікірді қабылдау болып табылады, ал көптеген ашкеназ яһудилері екінші пікірді ұстанады.
In Islam, Zodiacal Light (or "false dawn") is referred to as False Morning (Subhe Kazeb, Persian صبح کاذب) and Astronomical dawn is called Sahar (سحر) or True Morning (Subhe Sadeq,Persian صبح صادق), and it is the time of first prayer of the day, and the beginning of the daily fast during Ramadan. Many Indo European mythologies have a dawn goddess, separate from the male Solar deity, her name deriving from PIE *h2ausos , derivations of which include Greek Eos, Roman Aurora and Indian Ushas. Also related is Lithuanian Aušrinė, and possibly a Germanic *Austrōn (whence the term Easter). In Sioux mythology, Anpao is an entity with two faces. The Hindu dawn deity Ushas is female, whereas Surya, the Sun, and Aruṇa, the Sun's charioteer, are male. Ushas is one of the most prominent Rigvedic deities. The time of dawn is also referred to as the brahmamuhurta (Brahma is the god of creation and muhurta is a Hindu time of the day), and is considered an ideal time to perform spiritual activities, including meditation and yoga. In some parts of India, both Usha and Pratyusha (dusk) are worshipped along with the Sun during the festival of Chhath. Jesus in the Bible is often symbolized by dawn in the morning, also when Jesus rose on the third day it happened during the morning. Prime is the fixed time of prayer of the traditional Divine Office (Canonical Hours) in Christian liturgy, said at the first hour of daylight. Associated with Jesus, in Christianity, Christian burials take place in the direction of dawn. In Judaism, the question of how to calculate dawn (Hebrew Alos/ HaShachar, or Alos/) is posed by the Talmud, as it has many ramifications for Jewish law (such as the possible start time for certain daytime commandments, like prayer). The simple reading of the Talmud is that dawn takes place 72 minutes before sunrise. Others, including the Vilna Gaon, have the understanding that the Talmud's timeframe for dawn was referring specifically to an equinox day in Mesopotamia, and is therefore teaching that dawn should be calculated daily as commencing when the Sun is 16.1 degrees below the horizon. The longstanding practice among most Sephardic Jews is to follow the first opinion, while many Ashkenazi Jews follow the latter view.