Кіріспе

Акробатикалық спорт

Трамплинда секіру немесе трамплиндік гимнастика – спортшылардың трамплинде секіріп, акробатикалық элементтер орындайтын олимпиадалық спорт түрі. Жарыстарда қарапайым секірулер (түзу, иілген, жиырылған немесе жайылып секіру) де, алға және/немесе артқа соқпақтар мен бұрылыстардың күрделі комбинациялары да орындалады. Есептеу қиындық деңгейіне және ауада өткізілген жалпы уақытқа негізделген. Жаман техника және трамплин бетінің ортасынан ауытқу үшін ұпайлар кемітіледі. Олимпиададан басқа жарыстарды спорттық гимнастика, трамплиндік гимнастика немесе гимнастика деп атайды, оларға трамплинде секіру, синхронды трамплинде секіру, екі кішкентай трамплинде секіру және акробатикалық құлау кіреді.

Шығу тегі

1930 жылдардың басында Джордж Ниссен трапеция шеберлерінің қауіпсіздік желісінен секіріп, әртүрлі трюктар орындағанын көрді. Ол өз гаражында алғашқы заманауи батутты кішірейтілген түрде қайта жасап, оны суға секіру және акробатикалық жаттығуларында пайдаланды. Ол батуттарды сату үшін компания құрып, испан тілінен алынған "trampolín" (секіру тақтасы) сөзінің өзгертілген нұсқасын өзінің тауарлық белгісі ретінде тіркеді. Ол батутты көрермендерді ойын-сауыққа тарту үшін қолданды және оларды өзінің маркетингтік стратегиясының бір бөлігі ретінде көрсетулеріне қатыстырды. Осылайша жаңа спорттың негізі қаланды. Америка Құрама Штаттарында батут спорты мектептердегі дене шынықтыру сабақтарына жылдам енгізіліп, сондай-ақ жеке ойын-сауық орталықтарында да қолданылды. Әлемнің басқа елдерінде бұл спорт Еуропа мен бұрынғы Кеңес Одағында ең көп тарады. 2000 жылы батут Олимпиадалық спорт түріне қосылғаннан кейін көптеген елдер осы спортты дамыту бағдарламаларын бастады.

Жеке тұлға

Баспалдақ секірудің алғашқы жеке жарыстары АҚШ-тағы колледждер мен мектептерде, содан кейін Еуропада өтті. Жарыстың алғашқы жылдарында нақты формат болмады, қатысушылар ұзақ бағдарламаларды орындап, тіпті ортасынан түсіп қалса, қайтадан секіріп тұратын. Біртіндеп жарыстар жүйеленді, 1950 жылдары 10 секірулі бағдарлама қалыпты жағдайға келді, соның арқасында 1964 жылы Лондонда Ниссен компаниясының Тед Блейк ұйымдастырған алғашқы әлем чемпионаты өтті. Алғашқы әлем чемпиондары – америкалықтар Дэн Миллман мен Джуди Уиллс Клайн. Швейцариялық Курт Бэхлер мен Англиялық Тед Блейк – еуропалық пионерлер, ал алғашқы ұлттық чемпионат телеарнада 1958 жылы Англияда көрсетілді. Бірінші әлем чемпионатынан кейін көп ұзамай Франкфурт қаласында халықаралық баспалдақ секіру федерациясын құру мәселесін талқылау үшін көрнекті баспалдақ секірушілердің алғашқы жиыны өтті. 1965 жылы Твикенхэмде Федерация спорттың халықаралық басқару органы ретінде ресми түрде мойындалды. 1969 жылы Парижде алғашқы Еуропа чемпионаты өтті, онда 18 жастағы лондондық Пол Лаксон жеңіске жетті. Әйелдер арасында Германиядан Уте Чех жеңімпаз атанды. Сол кезден бастап 2010 жылға дейін Еуропа және әлем чемпионаттары кезекпен өткізіліп келді – Еуропа чемпионаты тақ жылдары, ал әлем чемпионаты жұп жылдары өтті. Қазір әлем чемпионаты жыл сайын өткізіледі. 1973 жылы Тед Блейк жаңа ашылған Пикетс Лок спорт орталығында алғашқы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының (WAG) ұйымдастырды; қазір бұл жарыстар әлем чемпионатымен бірге өтіп жатыр. Блейк сондай-ақ, бірінші WAG-ді қауіпсіздік мәселелерін регламенттеу үшін Лондонның Блумсбери қонақ үйінде өткен баспалдақ секіру қауіпсіздігі конференциясын ұйымдастырды. Ересектер деңгейіндегі жарыстарда 2010 жылдан бастап жалпы есепке «ұшу уақыты» (ToF) қосылды. Бұл орындау кезінде биіктігін ұстап тұра алатын спортшыларға артықшылық береді. «Ұшу уақыты» – спортшының батудан шыққан сәтінен бастап, қайтадан қонғанға дейін ауада өткізген уақыты, ол электронды уақыт өлшеу құралдарымен өлшенеді. Есептелген ұпай – барлық орындалған секірулердің секундтардағы уақытының қосындысы. Бұл қазір барлық жарыстарда, соның ішінде клубтық, аудандық және аймақтық жарыстарда қолданылады, өйткені ол төрешілердің шешімін қабылдаудағы маңызды фактор. 2017 жылы орталықтан горизонтальды ығысуды анықтау әдісі өзгертілді, бату төсегіне жаңа белгілер қосылды және бату төсегінің ортасынан қашықтығына байланысты ұпайдан шегерілетін аймақтар құрылды. Ұпай 10 ұпайдан барлық қону аймақтары бойынша шегерілетін ұпайдың қосындысы ретінде есептеледі. Ығысуды, егер құралдар болса, электронды түрде өлшеуге болады, немесе екі төреші қону аймақтарын бақылап өлшейді. Жалпы ұпай – орындалған қиындық деңгейінің (DD) және жалпы «ұшу уақытының» (ToF) қосындысы, нашар форма мен қателер үшін стандартталған шегерімдер және көлденең ығысудан тұрады.

Сыйлық есептері

FIG санкциялаған жарыста ерлер арасындағы ресми әлемдік рекорд 18.00, бұл рекордты канадалық Джейсон Бернетт 2010 жылдың 30 сәуірінде Австралияның Мельбурн қаласында өткен Тынық мұхиты чемпионатында көрсетті. Ол 2007 жылдың 2 сәуірінде Нью-Йорктегі Лейк-Плэсид қаласында өткен Трамплин әлем кубогінде 17.50 көрсеткішімен өзінің бұрынғы әлемдік рекордын жаңартты. Бернетт Игорь Гелимбатовскийдің (КСРО, 1986) және Дэниел Нилдің (Ұлыбритания, 1999) 20 жылдық 17.00 рекордын басып өтті. Көш бастаған гимнасттар әдетте 16.5 немесе одан жоғары қиындық дәрежесімен (DD) өнер көрсетеді. 2009 жылы Джейсон Бернетт Канададағы Skyriders Trampoline Place-те 20.6 DD-мен жаттығу бағдарламасын аяқтады. Әйелдер арасындағы әлемдік рекорд – 16.20, оны Саманта Смит (Канада) көрсетті. Көш бастаған әйел гимнасттар әдетте 14.50-ден жоғары DD-мен жарысады. 2008, 2012 және 2016 жылғы Олимпиада ойындарында трамплин гимнасттарының жарақаттану деңгейі көркем гимнасттардың жарақаттану деңгейінен шамамен екі есе төмен болды.